Điều này có được, nhờ công lao của một đội ngũ dịch văn học tiếng Ba Lan, đa số là người Việt ở nước ngoài, tuy ít nhưng tinh.
Ba Lan dù là một đất nước không lớn ở Châu Âu, nhưng cũng có thể coi là một cường quốc văn học, khi có tới 5 tác giả nhận được giải thưởng Nobel Văn học, cùng với những cây đại thụ văn học lừng danh thế giới là một nền văn học hết sức phong phú, đa dạng giọng điệu.
Về bối cảnh lịch sử tạo nên nét đặc sắc của văn học Ba Lan, như nhà văn Đức Anh nói:"Ba Lan là một vùng đất nằm ở Trung Âu, không thuộc đế chế Áo - Hung, lại kẹp giữa Nga và khu vực Tây Âu. Đây là một nơi có rất nhiều những sắc tộc nhỏ. Trong suốt nửa đầu thế kỷ 20, Ba Lan liên miên có những thay đổi vừa về thể chế chính trị, vừa về bản dạng của mình. Đây là một trong những điều mà các nhà văn Ba Lan, chưa nói các nhà văn Ba Lan gốc Do Thái, trăn trở nhất đối với cả bản dạng của quê hương mình, của con người mình.
Có lẽ chính vì thế mà họ luôn tạo ra những gương mặt văn học rất độc đáo. Họ vừa nằm trong truyền thống châu Âu, giao lưu rất mật thiết với các nhà văn Đức, Pháp, Anh. Họ được thừa hưởng chủ nghĩa lãng mạn Đức. Rồi họ cũng lại có những phần muốn bung ra.
Trước Gombrowicz, có Adam Mickiewicz là một trong những người viết viễn tưởng đầu tiên của văn chương thế giới, chứ không phải George Wells (nhà văn Anh). Có BrunoSchulz là người đã đề xuất những khái niệm là hình thức mới trong văn chương Ba Lan."
Có một điều đặc biệt với bạn đọc Việt Nam, là tác phẩm của năm tác giả Ba Lan đoạt Nobel văn học, đều đã được các dịch giả chuyển ngữ ra tiếng Việt, với chất lượng cao. Nhà văn Henryk Sienkiewicz, đoạt Nobel năm 1905, mà cuốn sách nổi tiếng nhất của ông Quo Vadis được dịch giả Nguyễn Hữu Dũng chuyển ngữ năm 1988, từng được giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam về sách dịch.
Tác giả thứ hai Władysław Reymont được giải thưởng Nobel văn học năm 1924 với tác phẩm Nông dân. Bản tiếng Việt do dịch giả Nguyễn Văn Thái chuyển ngữ xuất bản năm 2012 và đến năm 2013 cũng được nhận được giải thưởng dịch thuật của Hội Nhà văn Việt Nam.
Người thứ ba được giải thưởng Nobel văn học năm 1980, Czeslaw Milosz với một phần tác phẩm được dịch giả Tạ Minh Châu chọn lọc dịch ra tiếng Việt. Đặc biệt dịch giả Tạ Minh Châu cũng đã chuyển ngữ tập thơ của nhà thơ Wisława Szymborska, tác giả được giải thưởng Nobel Văn học năm 1996. Còn Olga Tokarczuk, một tác giả đương đại đoạt giải thưởng Nobel năm 2019, có tiểu thuyết Bieguni, những người không ngừng chuyển động được dịch giả Nguyễn Văn Thái chuyển ngữ ra tiếng Việt.
Theo nhà văn Hiền Trang, trong một thời kỳ lịch sử dài, văn hóa Ba Lan có những nét tương đồng hơn với văn hóa Việt Nam, khi đều là những nước nhỏ, ở bên cạnh những nền văn hóa lớn, phải luôn tìm cách vượt thoát để thể hiện bản sắc của mình: "Người Việt Nam mình đáng ra nên đọc văn chương Ba Lan nhiều hơn văn chương Anh, Pháp. Thật ra bản chất về mặt văn hóa của chúng ta gần với Ba Lan hơn."
Hiện nay những người dịch giả văn học người Việt Nam dịch từ nguyên bản tiếng Ba Lan ra tiếng Việt số lượng chỉ đếm trên đầu ngón tay: Không thể không nhắc đến Nguyễn Việt Dũng, người đã dịch Quo Vadis của Henryk Sienkiewicz gây tiếng vang rất lớn, là tiểu thuyết gối đầu giường của nhiều thế hệ yêu văn học. Dịch giả Lê Bá Thự hiện nay là một trong những tác giả có nhiều sách dịch từ tiếng Ba Lan nhất ở Việt Nam. Và còn dịch giả Nguyễn Chí Thuật, Nguyễn Thị Thanh Thư, Nguyễn Văn Thái, Thái Linh và gần đây nhất là dịch giả Trương Thu Hà.
Như dịch giả Thúy Toàn từng nhận xét, số lượng dịch giả văn học Ba Lan ra tiếng Việt tuy không nhiều, nhưng việc dịch thuật rất có chất lượng. Hầu hết những tác phẩm dịch thuật văn học này, đã từng gây tiếng vang lớn, hoặc đoạt giải thưởng văn học dịch.
Dịch giả Nguyễn Văn Thái chia sẻ: "Việc phân công tự nhiên hình thành, ví dụ như tôi chuyên từ trước đến nay thì hay đi về các cái mảng về văn học cổ điển. Nhưng anh Lê Bá Thự, chị Nguyễn Thị Thanh Thư chuyên về đề tài hiện đại những nhà văn hiện nay. Anh Tạ Minh Châu thì chuyên dịch thơ...Tự nhiên hình thành một sự phân chia, cũng không ai bảo ai, nhưng nó cũng cung cấp cho người đọc Việt Nam một bức tranh tổng thể về văn học Ba Lan."
Cho đến nay, đã có khoảng gần 120 đầu sách văn học Ba Lan đến với bạn đọc Việt. Để có tới 5 gương mặt Nobel, cũng có thể thấy văn học Ba Lan đã được giới thiệu rất mạnh mẽ đến bạn đọc quốc tế. Chia sẻ về kinh nghiệm quảng bá của Ba Lan, dịch giả Nguyễn Văn Thái và dịch giả Lê Bá Thự đều khẳng định, chính quyền ở đây sự có mối quan tâm cũng như sự tổ chức có hiệu quả trong việc đưa văn học Ba Lan ra thế giới: Ba Lan tổ chức Viện sách, có toàn quyền chọn sách, có kinh phí đưa văn học ra nước ngoài, đây là điều mà Việt Nam có thể học tập nếu muốn đưa văn học Việt đến rộng rãi hơn với thế giới.
