Lần đầu tiên Chính phủ Việt Nam ban hành Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ việc Chính phủ “khuyến khích” sang vai trò “dẫn dắt” hệ sinh thái khởi nghiệp. Đây là bước đi chiến lược nhằm khơi dậy tiềm năng sáng tạo của người dân, đưa Việt Nam trở thành quốc gia hàng đầu về khởi nghiệp sáng tạo trong khu vực.
Chiến lược ra đời trong bối cảnh toàn cầu đang có sự dịch chuyển mạnh mẽ về dòng vốn đầu tư và thay đổi địa chính trị, đặt ra yêu cầu cấp thiết cho Việt Nam trong việc định vị lại chiến lược khởi nghiệp để tạo đà bứt phá.
Đưa khởi nghiệp sáng tạo thành động lực tăng trưởng kinh tế then chốt
Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam đã ghi nhận những đóng góp tích cực đối với sự phát triển kinh tế - xã hội. Hạ tầng hỗ trợ phát triển đa dạng với mạng lưới các quỹ đầu tư mạo hiểm, vườn ươm, cùng các trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp từ địa phương đến cấp quốc gia. Theo thống kê, năm 2025, chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu của Việt Nam đã vươn lên xếp thứ 55 trên thế giới. Đáng chú ý, Thành phố Hồ Chí Minh lần đầu tiên lọt vào top 5 khu vực Đông Nam Á và xếp hạng 110 toàn cầu.
Trong khi đó, thủ đô Hà Nội cũng tăng lên hạng 148, còn Đà Nẵng ghi nhận bước nhảy vọt khi tăng 130 bậc để xếp hạng 766.
Bài học từ các cường quốc công nghệ cho thấy điểm chung cốt lõi để phát triển bền vững là lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo làm nền tảng và xây dựng tinh thần khởi nghiệp toàn dân.
Việt Nam xác định khởi nghiệp sáng tạo là một chiến lược quốc gia dài hạn nhằm giải phóng tiềm năng, huy động mọi nguồn lực để hướng tới tự chủ các công nghệ chiến lược trong kỷ nguyên số.
Việt Nam hiện có hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp, hai "kỳ lân" và hàng chục doanh nghiệp tiệm cận "kỳ lân", trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn công nghệ trong khu vực. Chiến lược đặt mục tiêu hình thành thêm nhiều “kỳ lân” là những doanh nghiệp khởi nghiệp có giá trị trên 1 tỷ USD, cho thấy tham vọng đưa Việt Nam hiện diện thực chất trên “bản đồ công nghệ” toàn cầu. Những “kỳ lân” mới xuất hiện, không chỉ là biểu tượng thành công của doanh nghiệp, mà còn là thước đo cho chất lượng phát triển của cả nền kinh tế. Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh, khẳng định: Việt Nam bắt buộc phải dựa trên khoa công nghệ để sáng tạo để chuyển đổi nền kinh tế. Nhân tố chính tác nhân chính để thực hiện cái việc này chính là doanh nghiệp các doanh nghiệp Việt Nam sẽ là động lực nhất để đưa công nghệ, đưa khoa học vào phát triển kinh tế xã hội.
Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam trở thành quốc gia hàng đầu về khởi nghiệp sáng tạo trong khu vực.
Đáng chú ý và gây ấn tượng mạnh mẽ hơn của chiến lược chính là các mục tiêu định lượng rất cụ thể cho năm 2045. Cứ 10 người dân có một người khởi nghiệp, 35 người dân có một doanh nghiệp và khoảng 5.000 người dân có một doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Lúc này, Việt Nam sẽ thuộc top 30 thế giới về đổi mới sáng tạo, có hơn 100 doanh nghiệp khởi nghiệp được định giá từ 100 triệu USD trở lên. Thị trường vốn đầu tư mạo hiểm đạt quy mô 10 tỷ USD. Đây không chỉ là những con số đơn thuần mà còn là một tầm nhìn về cấu trúc lại nền kinh tế, nơi tinh thần doanh nhân và đổi mới sáng tạo trở thành một phần trong đời sống xã hội.
Đồng bộ nhiều giải pháp
Với quan điểm một quốc gia khởi nghiệp là nơi mọi công dân đều có thể khởi nghiệp trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chiến lược khuyến khích một văn hóa đổi mới sáng tạo sâu rộng: dám nghĩ, dám làm, chấp nhận rủi ro. Chính phủ sẽ chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn. Toàn bộ thủ tục hành chính sẽ được hoàn thiện trên môi trường số.
Đáng chú ý, Việt Nam sẽ nghiên cứu và thí điểm các cơ chế đặc thù như mô hình "doanh nghiệp một người", cơ chế xử lý phá sản rút gọn để giúp doanh nhân dễ dàng tái khởi nghiệp, thiết lập các khu thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các công nghệ mới.
Về nhân lực, giáo dục khởi nghiệp sẽ được đưa vào sâu trong hệ thống giáo dục quốc dân, trải dài từ bậc phổ thông đến đại học. Đồng thời, mạng lưới hạ tầng dùng chung, trung tâm đổi mới sáng tạo và không gian khởi nghiệp cộng đồng sẽ được xây dựng trên toàn quốc.
Thị trường vốn đầu tư mạo hiểm sẽ được phát triển mạnh mẽ thông qua việc hình thành các quỹ từ cấp quốc gia, địa phương, cho đến quỹ của doanh nghiệp và trường đại học. Các cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp và bảo lãnh tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ cũng sẽ được đẩy mạnh.
Cuối cùng, Việt Nam sẽ tích cực hội nhập, thu hút chuyên gia quốc tế để đưa các startup nội địa vươn mình tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Việt Nam xác định khởi nghiệp sáng tạo là chiến lược quốc gia dài hạn để tối ưu hóa, giải phóng tiềm năng, huy động nguồn lực. Khởi nghiệp sáng tạo hiệu quả sẽ góp phần nâng cao năng lực tự chủ chiến lược quốc gia, hướng tới tự chủ các công nghệ chiến lược và tạo đà bứt phá cho tăng trưởng kinh tế - xã hội bền vững trong kỷ nguyên số./.
