Nghe âm thanh tại đây:
Tỉnh Quảng Trị là một trong những địa phương thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai, mưa lũ tại Việt Nam. Địa hình và điều kiện thiên tai khác nhau đặt ra những cách ứng phó khác nhau đối với người dân nơi đây. Từ kinh nghiệm thực tế, cùng với sự hỗ trợ của chính quyền, các cộng đồng đang chủ động hơn trong việc thích ứng với thiên tai, qua đó giúp giảm thiểu rủi ro, bảo vệ cuộc sống trước thiên nhiên khắc nghiệt.
Ở những bản làng nằm giữa núi rừng của tỉnh Quảng Trị, mỗi trận mưa lớn kéo dài, người dân luôn phải đối mặt với nguy cơ sạt lở, gây chia cắt địa hình, ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của nhiều hộ gia đình. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, trong khi hệ thống loa truyền thanh có nơi xuống cấp, khiến việc đưa thông tin đến từng hộ gặp khó khăn. Chiếc điện thoại thông minh vì thế trở thành một kênh kết nối hữu ích.
Bản Ka Tang, xã Tuyên Lâm, tỉnh Quảng Trị, có 125 hộ dân sống rải rác ở trên núi. Anh Hoàng Văn Thuận, Trưởng bản Ka Tang, cho biết trước đây, trưởng bản phải đi bộ hàng cây số trèo đèo lội suối gõ cửa từng nhà để giục bà con đi sơ tán, thì nay, nhờ hạ tầng internet phủ khắp, một mạng lưới thông tin nhanh đã được thiết lập ngay trên lòng bàn tay: "Vào mùa mưa bão, cái lợi thế của công nghệ số là tiết kiệm thời gian. Trước đây tôi phải đi bộ đến từng hộ, bây giờ qua nhóm Zalo, Facebook của bản là bà con nắm bắt được ngay. Hộ nào chưa đọc tin nhắn thì mình gọi điện trực tiếp; trường hợp không liên lạc được mới phải đến tận nhà, vừa nhanh vừa không sót hộ nào.”Địa bàn xã Tuyên Lâm hiện rộng gấp đôi sau sáp nhập, các cụm dân cư phân bố rải rác. Thực tế những đợt mưa lũ gần đây đã cho thấy hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong truyền tải cảnh báo nhanh chóng, kịp thời tới người dân.
Ông Trần Mạnh Lực, Phó Chủ tịch UBND xã Tuyên Lâm, tỉnh Quảng Trị, cho biết: “Sau khi sáp nhập, diện tích quản lý của xã tăng lên gấp đôi. Do đó, chuyển đổi số là giải pháp then chốt để điều hành phòng chống thiên tai. Thời gian qua, xã đã chỉ đạo rà soát, số hóa toàn bộ dữ liệu các hộ dân thuộc vùng có nguy cơ sạt lở, chia cắt để tích hợp vào các tổ phản ứng nhanh. Nhờ đó, phương châm 4 tại chỗ được triển khai đồng bộ, chính xác và hiệu quả.”
Nếu ở vùng núi Tuyên Lâm, người dân tìm cách để thông tin đến nhanh hơn, thì ở vùng thường xuyên ngập lụt như xã Kim Phú, bà con lại chủ động chuẩn bị nơi trú tránh và bảo vệ tài sản mỗi đợt nước dâng.
Thôn Tân Hóa nằm trong vùng “rốn lũ” của xã Kim Phú. Từng trải qua trận lũ lịch sử năm 2010, người dân nơi đây hiểu rằng chuẩn bị sẵn sàng trước khi nước lên là cách tốt nhất để tránh bị động. Từ sự sáng tạo và kinh nghiệm của người dân, cùng với sự hỗ trợ của địa phương và các tổ chức, hơn 600 nhà phao đã được đưa vào sử dụng, trở thành nơi tránh trú an toàn cho bà con Tân Hóa mỗi khi nước lũ dâng cao. Mỗi căn nhà phao rộng khoảng 20m2, phía dưới gắn 8-12 thùng phuy rỗng. Mái và vách làm bằng tôn lạnh, có cửa sổ để thoát hiểm và cột định hướng cao 6-8m cố định với mặt đất. Khi lũ về, nhà phao sẽ nổi lên trên mặt nước; khi lũ rút, nhà trở về vị trí ban đầu.
Ông Đinh Xuân Vụ, ở thôn Tân Hóa, cho biết: “Mỗi gia đình đều dự trữ đồ ăn trước đó. Khi thấy nước bắt đầu lên thì đồ ăn có sẵn ở nhà phao, đồ đạc được di chuyển lên nhà phao nên không bị hư hỏng, mọi thứ đều thuận tiện khi ở trên nhà phao, sinh hoạt cũng đỡ hơn. Căn nhà cũ của tôi trước đây bị lụt ngập tận nóc.”
Nhờ những căn nhà phao, giờ đây, lũ không còn là điều đáng sợ đối với người dân địa phương. Bà Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, cho biết: “Những mô hình nhà phao nổi ở Tân Hóa là một trong những sáng tạo của người dân địa phương, của cộng đồng để chủ động thích ứng với thiên tai. Chúng tôi đánh giá đây không chỉ là một mô hình về phòng chống thiên tai, mà nó thể hiện được sự thích nghi, thích ứng và tính chủ động sáng tạo của cộng đồng địa phương.”
Thiên tai không thể ngăn lại, nhưng cách cộng đồng chuẩn bị để đối mặt với thiên tai có thể thay đổi. Một tin nhắn đến đúng lúc, một căn nhà phao được chuẩn bị sẵn sàng là cách để người dân Quảng Trị chủ động thích ứng với mưa lũ.
