នៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ម៉ោងក្នុងតំបន់ យោធាអាមេរិកបានបើកការវាយប្រហារ និងវាយឆ្មក់លើប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាដោយមិននឹកស្មានដល់  ចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតី នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ និងភរិយារបស់លោក និងបញ្ជូនអ្នកទាំងពីរទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិកដើម្បីកាត់ទោសពីបទចោទប្រកាន់របស់ភាគីអាមេរិក ទាក់ទងនឹងគ្រឿងញៀន។

ផ្សែងហុយឡើងបន្ទាប់ពីការវាយប្រហាររបស់អាមេរិកលើប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៦។ រូបថត៖ REUTERS

ការព្រួយបារម្ភរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ

ការវាយឆ្មក់នៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី ៣ ខែមករា គឺជាចំណុចកំពូលនៃភាពតានតឹងយូរអង្វែងនៅក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវេណេស៊ុយអេឡាក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានខែកន្លងមកនេះ ខណៈដែលរដ្ឋបាលរបស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ បានប្រមូលផ្តុំកម្លាំងយោធាយ៉ាងច្រើននៅក្នុងតំបន់សមុទ្រការ៉ាប៊ីន និងបានធ្វើប្រតិបត្តិការដែលភាគីអាមេរិកអះអាងថា សំដៅលើក្រុមជួញដូរគ្រឿងញៀននៅក្នុងតំបន់។ ប្រតិបត្តិការទាំងនេះភាគច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសមុទ្រ ប៉ុន្តែបន្តិចម្តងៗបានកើនឡើងដល់ការចាប់នាវាដឹកប្រេងរបស់វេណេស៊ុយអេឡា ហើយកាលពីដើមសប្តាហ៍មុន យោធាអាមេរិកបានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសលើកដំបូងរបស់ខ្លួនលើគោលដៅដីគោករបស់វេណេស៊ុយអេឡា។ ការវាយប្រហារ និងការចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា លោក នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ បានគូសសម្គាល់ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយនៅក្នុងយុទ្ធនាការរបស់អាមេរិក ដែលបានចូលដល់ដំណាក់កាលថ្មី និងមិនអាចទាយទុកជាមុនបាន។

សម្រាប់សហគមន៍អន្តរជាតិ វិបត្តិនៅវេណេស៊ុយអេឡាកំពុងកើតឡើងក្នុងបរិបទដែលជម្លោះរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនមិនទាន់ឃើញទីបញ្ចប់ ហើយបទឈប់បាញ់ដំណាក់កាលទី ១នៅតំបន់ហ្គាហ្សាដ៏ផុយស្រួយ និងចំណុចក្តៅជាច្រើនទៀតនៅអាស៊ី អាហ្វ្រិក និងមជ្ឈិមបូព៌ានៅតែរងុំ។ វិបត្តិនេះក៏បានបង្កើតទស្សនៈចម្រុះក្នុងចំណោមបណ្តាប្រទេសផងដែរ។ ខណៈពេលដែលសម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធមួយរបស់អាមេរិក (អ៊ីស្រាអែល) បានសម្តែងការគាំទ្រចំពោះសកម្មភាពរបស់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ប៉ុន្តែប្រទេសភាគច្រើន រួមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកមួយចំនួននៅអឺរ៉ុប (បារាំង អាល្លឺម៉ង់ ន័រវែស ដាណឺម៉ាក។ល។) មិនគាំទ្រសកម្មភាពរបស់អាមេរិកទេ ដោយអះអាងថា សកម្មភាពនេះអន្តរាយដល់ច្បាប់អន្តរជាតិ; អំពាវនាវឱ្យមានដំណើរការសន្ទនាប្រជាធិបតេយ្យដើម្បីបន្ថយភាពតានតឹងនៅវេណេស៊ុយអេឡា។ អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ លោក អាន់តូនីញ៉ូ ហ្គូតេរ៉េស ក៏បានវាយតម្លៃថា ព្រឹត្តិការណ៍នៅវេណេស៊ុយអេឡាអាចមានផលវិបាកគួរឱ្យព្រួយបារម្ភសម្រាប់តំបន់ ខណៈពេលដែលសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃភាគីទាំងអស់ដែលគោរពច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងពេញលេញ ក្នុងនោះមានធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិផងដែរ។ លោកស្រី Mary Ellen O’Connell សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកច្បាប់ និងសន្តិភាពអន្តរជាតិ នៅសាកលវិទ្យាល័យ Notre Dame រដ្ឋ Indiana (អាមេរិក) បានអត្ថាធិប្បាយថា៖ “គោលការណ៍សំខាន់បំផុតនៃនីតិរដ្ឋ ដែលជាហេតុផលដែលយើងមានច្បាប់ គឺត្រូវមានជម្រើសមួយជំនួសស្ថានភាពដែលមនុស្សសម្រេចចិត្តគ្រប់យ៉ាងដោយខ្លួនឯង និងប្រើប្រាស់កម្លាំងដើម្បីធ្វើអ្វីដែលពួកគេចង់បាន។ ពិភពលោកសន្តិភាព និងសុខដុមរមនាក្នុងប្រព័ន្ធដែលមានអង្គការ ទីតាំងដែលសន្ធិសញ្ញាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់។ នោះហើយជាមូលហេតុដែល បន្ទាប់ពីសម័យកាលដ៏ច្របូកច្របល់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិត្រូវបានចាប់បដិសន្ធិ”។

ក្រៅពីក្តីបារម្ភចំពោះច្បាប់អន្តរជាតិ និងសណ្តាប់ធ្នាប់ពិភពលោកពហុភាគីដែលបានរក្សាអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ ប្រទេស និងអង្គការជាច្រើន ដូចជារុស្ស៊ី ចិន គុយបា និងសម្ព័ន្ធបូលីវ៉ារីសម្រាប់ប្រជាជននៃទ្វីបអាមេរិក(ALBA) កំពុងអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកដោះលែងលោក នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ និងភរិយា ជាបន្ទាន់។ អ្នកជំនាញជាច្រើនក៏ជឿជាក់ថា ការកាត់ក្តីប្រធានាធិបតី នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ នឹងបង្កបញ្ហាប្រឈមផ្នែកច្បាប់ សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក។

អនាគតដែលមិនអាចទាយទុកជាមុន

ប្រជាជនវេណេស៊ុយអេឡាធ្វើបាតុកម្មទាមទារឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកដោះលែងលោក Maduro ថ្ងៃទី ៤ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៦។ រូបថត៖ REUTERS

នៅចំពោះមុខការវិវឌ្ឍដ៏ស្មុគស្មាញ និងមិនអាចទាយទុកជាមុនបាននៅក្នុងប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា អ្នកសង្កេតការណ៍ចែករំលែកការព្រួយបារម្ភអំពីផលប៉ះពាល់ជាយុទ្ធសាស្ត្ររយៈពេលវែងនៃវិបត្តិវេណេស៊ុយអេឡាលើពិភពលោក ខណៈដែលប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាមិនត្រឹមតែមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្ររវាងតំបន់ការ៉ាប៊ីន និងអាមេរិកខាងត្បូងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាប្រទេសផ្ទុកបម្រុងប្រេងធំជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោក ដែលត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថា មានប្រហែល ៣០០ ពាន់លានបារ៉ែល។ យោងតាមលោក Carsten Brzeski ប្រធានសេដ្ឋវិទូនៅធនាគារ ING (ហូឡង់) វិបត្តិនៅវេណេស៊ុយអេឡាពិតជានឹងប៉ះពាល់ដល់ទីផ្សារប្រេងសកលក្នុងរយៈពេលវែង ប៉ុន្តែផលប៉ះពាល់ភ្លាមៗគឺមិនសំខាន់ទេ ព្រោះបច្ចុប្បន្នប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ផលិតប្រេងបានត្រឹមតែប្រហែល ៨០០.០០០ ទៅ ១ លានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ លើសពីនេះ ប្រទេសនាំចេញប្រេង និងសម្ព័ន្ធមិត្ត (OPEC+) ថ្មីៗនេះបានបង្កើនផលិតកម្ម ដែលបណ្តាលឱ្យមានការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងលើស សម្រាប់ពិភពលោក។ ក្នុងរយៈពេលវែង ធនធានប្រេងរបស់ប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាត្រូវបានធ្វើអាជីវកម្មខ្លាំងជាង ប្រការដែលរដ្ឋបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជាក់ដោយបើកចំហ នឹងជួយកាត់បន្ថយតម្លៃប្រេង ដែលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់សេដ្ឋកិច្ចធំៗមួយចំនួន ប៉ុន្តែក៏បង្ខំឱ្យប្រទេសជាច្រើនកែសម្រួលយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថានរយៈពេលវែងរបស់ពួកគេផងដែរ។

“នៅពេលវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់លើទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ យើងត្រូវបែងចែករវាងផលប៉ះពាល់រយៈពេលខ្លី និងរយៈពេលវែង។ ក្នុងរយៈពេលខ្លី យើងរំពឹងថា ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុនឹងមានប្រតិកម្មស្រាលៗ។ ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេលវែង អ្វីដែលបានកើតឡើងកាលពីចុងសប្តាហ៍មុននេះគឺជាសក្ខីភាពនៃការផ្លាស់ប្តូរភូមិសាស្ត្រនយោបាយសំខាន់ៗដែលយើងកំពុងជួបប្រទះ ហើយការផ្លាស់ប្តូរភូមិសាស្ត្រនយោបាយទាំងនេះគឺជាអ្វីដែលនឹងធ្វើឱ្យទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុមមាញឹកក្នុងរយៈពេលយូរខាងមុខ”។

សំណួរធំចោទឡើង ដែលសហគមន៍អន្តរជាតិកំពុងប្រឈមមុខនៅពេលនេះគឺសេណារីយ៉ូបន្ទាប់សម្រាប់ប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ដោយសារមេដឹកនាំថ្មីរបស់ប្រទេសនេះ ទាំងស៊ីវិល និងយោធា នឹងត្រូវបង្ខំចិត្តផ្តល់ការឆ្លើយតបយ៉ាងច្បាស់លាស់ចំពោះវិបត្តិថ្មីៗនេះ ហើយរដ្ឋបាលសហរដ្ឋអាមេរិកក៏នឹងត្រូវបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់អំពីយុទ្ធសាស្ត្ររយៈពេលវែងរបស់ខ្លួននៅវេណេស៊ុយអេឡាផងដែរ។ លើសពីនេះ យោងតាមលោកស្រី Mary Ellen O'Connell សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកច្បាប់ និងសន្តិភាពអន្តរជាតិនៅសាកលវិទ្យាល័យ Notre Dame រដ្ឋ Indiana (អាមេរិក) វិធីសាស្ត្រដែលសហគមន៍អន្តរជាតិមានប្រតិកម្មនៅថ្ងៃខាងមុខ នឹងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់សណ្តាប់ធ្នាប់ពិភពលោក៕