Lễ hội Tăm Blang M’prang bon – Niềm tự hào của người M’nông

Tháng 3, khi cây Blang (cây hoa gạo) nở, đồng bào Mnông ở Tây Nguyên lại tổ chức Lễ Tăm Blang m’prang bon (hay còn gọi là Lễ rào bon, trồng cây Blang). Với đồng bào M’ Nông, cây Blang thể hiện tín ngưỡng cho sức mạnh của thần linh để bảo vệ, che chở buôn làng vượt qua mọi khó khăn, vì vậy tổ chức lễ hội để cảm tạ thần Blang đã bảo vệ dân làng, đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt bội thu.

Nghe âm thanh tại đây:

Trước khi lễ cúng diễn ra, già làng và người uy tín tập hợp bà con để thống nhất ngày tổ chức lễ và địa điểm trồng cây Blang, đồng thời phân công nhiệm vụ cụ thể cho mọi người trong bon. Thanh niên thì vào rừng chọn những cây lồ ô thật đẹp để dựng cây nêu; phụ nữ lo việc ủ rượu cần, nấu cơm, tập múa hát… Đến ngày chính lễ, các nghi thức của Lễ rào bon, trồng cây Blang được tổ chức rất trang trọng.

Ngay từ sáng sớm, đông đảo bà con đã tập trung về khuôn viên Nhà văn hóa cộng đồng bon Jarah, xã Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng, để tham gia Lễ hội Tăm Blang m’prang bon. Trong không khí rộn ràng của tiếng cồng chiêng, sắc màu thổ cẩm truyền thống tươi mới, người dân rạng rỡ nhảy múa theo bài chiêng “Đón khách”.

Y’ Bằng, chàng trai M’nông tham gia lễ hội, chia sẻ: "Hôm này em tham gia cùng đoàn ƀon Jarah tổ chức lễ hội “Tăm blang mprang ƀon”. Bà con ở đây luôn giữ gìn văn hóa truyền thống từ đời này sang đời khác, bản sắc văn hóa truyền thống này không thể bỏ được."

Lễ rào bon, trồng cây Blang là một lễ cúng quan trọng cho nên tất cả các nghi thức đều diễn ra theo đúng truyền thống. Thầy cúng tại lễ Tăm Blang m’prang bon năm nay là bà H’Đêm, một nghệ nhân đa tài ở bon Jarah, xã Nâm Nung. Bà H’Đêm cho biết: Lễ hội Tăm Blang m’prang bon được tổ chức sau khi kết thúc mùa vụ:

"Trong Lễ Tăm Blang m’prang bon, tôi đại diện bà con buôn làng cầu khấn xin thần linh tha thứ mọi tội lỗi cho dân làng và xin thần linh bảo vệ buôn làng bình an.

Tại đây, các lễ vật dâng cúng thần linh đã được bà con chuẩn bị sẵn. Lễ vật gồm có 3 ché rượu cần, một đầu heo, đèn sáp ong, than quấn bông gòn, một bó chỉ trắng bôi tiết gà, hình nộm các vật nuôi, như: trâu, bò dê, gà, các loại nông sản và những món ăn truyền thống của người M’nông. Và một vật không thể thiếu, đó là cây Blang (cây gạo) dùng để rào bon. Trong không gian linh thiêng, thầy cúng cất lời khấn cầu:

Hỡi các thần núi, thần nước, thần rừng... ngày hôm nay tại nơi này dân làng xin các thần linh về chứng giám làm Lễ cúng rào bon trồng cây, xin cho các thần linh hãy chăm sóc cho cây tươi tốt. Chúng con cũng xin các thần linh chăm sóc cuộc sống của dân làng được mạnh khỏe, không ốm đau bệnh tật. Tại nơi này, chúng con làm lễ xin được gọi các thần linh thiêng về đây uống rượu cần, ăn thịt heo với buôn làng.

Sau lời khấn, thầy cúng mời Già làng vít rượu cần, chính thức tuyên bố khai hội Trước khi lễ cúng diễn ra, già làng và người uy tín tập hợp bà con để thống nhất ngày tổ chức lễ và địa điểm trồng cây Blang, đồng thời phân công nhiệm vụ cụ thể cho mọi người trong bon. Thanh niên thì vào rừng chọn những cây lồ ô thật đẹp để dựng cây nêu; phụ nữ lo việc ủ rượu cần, nấu cơm, tập múa hát… Đến ngày chính lễ, các nghi thức của Lễ rào bon, trồng cây Blang được tổ chức rất trang trọng.. Đội cồng chiêng và múa xoang kết thành vòng tròn biểu diễn các tiết mục đặc sắc.

Nghệ nhân ưu tú Y Xuyên, Già làng bon Jarah, cho biết đây là nghi lễ lâu đời của người M’Nông, thể hiện niềm vui sau một năm mùa màng thắng lợi, buôn làng khỏe mạnh, và hy vọng năm mới tốt đẹp hơn. Già làng Y Xuyên tự hào chia sẻ Lễ hội Tăm Blang m’prang bon vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ý nghĩa chính “Tăm Blang m’prang bon” là để bảo vệ, không cho kẻ xấu xúi giục, chống phá bình yên buôn làng, và ước mong cho con cháu không ốm đau, bà con mạnh khỏe, hạnh phúc; Làm nương rẫy không bị thú rừng và kẻ xấu phá. Đây là văn hóa truyền thống của người M’nông chúng tôi.

Sau kết thúc các nghi thức, vị chủ lễ mời người dân, quan khách cùng nhau chung vui bên ché rượu cần, thưởng thức cơm lam, thịt nướng và phần hội được bắt đầu khi lửa trại bùng lên. Bà con mời khách uống rượu cần, thưởng thức những món đặc sản do chính đồng bào hái về từ rừng, từ rẫy và giao lưu văn hóa văn nghệ truyền thống. Đêm càng về khuya thì những điệu nhạc, lời ca của những nghệ nhân, người già, người trẻ, trai, gái lại càng ngân vang, hòa quyện vào nhau du dương theo gió đại ngàn… góp phần thắt chặt tình đoàn kết của các dân tộc trên địa bàn.

Lễ rào bon, trồng cây Blang cũng là dịp để thế hệ đi trước răn dạy con cháu cùng nhau gìn giữ, bảo tồn nét đẹp bản sắc của dân tộc mình.