บ้านยาวถือเป็นสถาปัตยกรรมเด่นของชนเผ่าเอเด(H Xíu/VOV-Tây Nguyên)

เมื่อบ้านใหม่สร้างเสร็จแล้วก็จะมีการเตรียมเหล้าอุ เตรียมเครื่องบูชา และในวันมงคลจะเชิญญาติพี่น้องมารวมตัวกันในพิธีขึ้นบ้านใหม่ตามประเพณีดั้งเดิมท่ามกลางเสียงฆ้องเสียงกลองที่คึกคักสนุกสนาน โดยพิธีกรรมมีสองส่วนสำคัญคือ พิธีเซ่นไหว้เทพเจ้าและบรรพบุรุษกับพิธีขอพรให้เจ้าของบ้าน นาย Y Min Kbuôr ที่หมู่บ้าน Cuôr Kắp เเขวงเตินอาน จังหวัก ดั๊กลัก เผยว่า “เมื่อสร้างบ้านเสร็จแล้ว จะมีการจัดพิธีเซ่นไหว้เพื่อขอพรจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ขอให้บ้านเรือนปลอดภัยมั่นคงและครอบครัวมีความสงบสุข สุขภาพแข็งแรง เจริญรุ่งเรืองและสมบูรณ์”

พิธีกรรมจะเริ่มต้นที่หน้าต่างทิศตะวันออกของบ้าน ตามความเชื่อของชาวเอเด นี่คือทิศรับแสงแดด ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของชีวิตและการเริ่มต้นใหม่ เมื่อเสียงฆ้องดังขึ้นหมอผีจะเริ่มเชิญบรรดาหย่าง ซึ่งก็คือเทพเจ้าทั้งหลายที่ปกครองภูเขา ป่าไม้ และท้องฟ้า พร้อมกับบรรพบุรุษ มาเป็นพยาน รับรู้ และประทานพรบ้านหลังใหม่ พร้อมบทสวดที่มีข้อความส่วนหนึ่งว่า "เราขอแจ้งให้บรรพบุรุษทราบว่า ลูกหลานของท่านได้มีบ้านใหม่แล้ว มีห้องครัวใหม่แล้ว ขอเชิญท่านมาร่วมพิธี ประทานพรให้ลูกหลานของท่านมีสุขภาพแข็งแรง ทำมาค้าขึ้น ชีวิตพัฒนาเจริญรุ่งเรือง ชุมชนสามัคคีและมีความสงบสุข”

ใส่กำไลให้กับเจ้าของบ้าน

หมอผีดำเนินพิธีเซ่นไหว้

ต่อจากพิธีเซ่นไหว้เทพเจ้าคือพิธีสวดมนต์ขอพรให้เจ้าของบ้านมีสุขภาพแข็งแรง ซึ่งถือเป็นขั้นตอนสำคัญของงานขึ้นบ้านใหม่ เจ้าของบ้านนั่งอยู่หน้าโต๊ะบูชา หันหน้าไปทางหน้าต่างทิศตะวันออก หมอผีสวดมนต์ขอพรจากเทพเจ้า มอบเหล้าให้เจ้าของบ้าน สวมกำไลทองแดง กล่าวคำอวยพรให้มีสุขภาพแข็งแรง ชีวิตมั่นคงมั่งคั่ง โดยในตลอดการดำเนินพิธีกรรม ต้องมีการบรรเลงฆ้อง knah ด้วยจังหวะที่แตกต่างกันตามแต่ละขั้นตอนของพิธี และผู้ใหญ่ในหมู่บ้านมีบทบาทสำคัญในการแนะนำให้การดำเนินพิธีกรรมตรงตามประเพณีดั้งเดิม นาย Y Nhut Kbuôr  จากหมู่บ้าน Cuôr Kắp ตำบล เตินอาน จังหวัด ดั๊กลัก กล่าวว่า “ตามธรรมเนียมของชาว เอเด ก่อนเริ่มพิธีเซ่นไหว้ จะมีการตีฆ้องเพื่อเป็นสัญญาณ โดยจะนำฆ้องมารวมกันและตีเรียงตามลำดับ จากนั้นจะหยุดพักเพื่อรอให้หมอผีดำเนินพิธี แล้วจึงตีฆ้องอีกครั้ง โดยการตีฆ้องรอบแรกใช้จังหวะช้าๆปกติ จากนั้นจะตีด้วยจังหวะที่เร็วขึ้นและต่อเนื่อง เมื่อหมอผีใกล้จะสวดมนต์เสร็จก็หยุดตีชั่วคราว และจะไม่ตีฆ้องในระหว่างการใส่กำไลและดื่มเหล้าอุ หลังจากขั้นตอนต่างๆเสร็จก็จะตีฆ้องต่อจนกว่าเสร็จพิธี”

ทีมฆ้องประกอบในพิธี

งานขึ้นบ้านใหม่นั้นถือเป็นพิธีกรรมดั้งเดิมที่ชาวเอเด ยังคงรักษาไว้และปฏิบัติสืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน ในบริบทของการพัฒนาตัวเมืองที่ทันสมัยและการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมที่หลากหลายมากขึ้น การธำรงรักษางานขึ้นบ้านใหม่นี้ไม่เพียงแต่ช่วยอนุรักษ์เอกลักษณ์ของชนเผ่าเท่านั้น แต่ยังเปิดช่องทางสำหรับการพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชนและการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์อีกด้วย ทำให้บ้านยาวของชาวเผ่าเอเด ไม่เพียงแต่อยู่ในความทรงจำของชาวบ้านเพียงอย่างเดียวหากยังคงมีชีวิตชีวาอยู่ในวิถีชีวิตประจำวันของพี่น้องประชาชนในเขตที่ราบสูงตอนกลาง เตยเงวียนจนถึงปัจจุบัน./.