พิธีกรรมการเซ่นไหว้ในเทศกาล กาเต

วัฒนธรรมอาหารของชนเผ่าจามมีควมผูกพันเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับวัฒนธรรมความเชื่อและพิธีกรรมการเซ่นไหว้ โดยเมื่อมีการจัดงานสำคัญต่างๆ ศิลปินด้านวัฒนธรรมอาหารและเชฟชาวจามมักแสดงฝีมือในการปรุงอาหารที่เป็นเอกลักษณ์ของชนเผ่าตน โดยเฉพาะในงานเทศกาลกาเต (Katê) จะต้องมีเครื่องเซ่นไหว้สำคัญอาทิ ข้าวสวย แกงปลามะเขือเทศ ไก่ลวก ผลไม้ เหล้า หมาก ชา ข้าวเหนียว กล้วย และขนมพื้นเมืองบางชนิด เช่น ขนมขิง ขนมเเต๊ต ขนมอิ๊ต ขนมซากายา เป็นต้น สำหรับอาหารที่ทำจากเนื้อแพะลวกและแกงเนื้อแพะใส่ผักรวมนั้นจะถวายเทพเจ้าวิหารเท่านั้น ไม่อนุญาตเซ่นไหว้ตามครอบครัว คุณเหงวียน ถิ สัน จากตำบลห่งท้ายและคุณ วัน ถิ กิม แทงห์ จากตำบลบั๊กบิ่งห์ จังหวัดเลิมด่ง ได้กล่าวถึงความพิเศษของอาหารในเทศกาลกาเตว่า 

“การฉลองปีใหม่ประเพณีนั้นจะไม่สมบูรณ์หากขาดขนมขิง ส่วนผสมของขนมขิงมีไข่ แป้งข้าวเหนียว และน้ำตาล กลิ่นหอมมาจากขิงและวานิลลา ขนมขิงเป็นส่วนสำคัญของการฉลองปีใหม่ไม่ว่าจะยากดีมีจนก็ต้องมีขนมขิงไว้ถวายบรรพบุรุษ.”

“ขนมสิบถาดและอาหารคาวสิบถาดที่ประกอบด้วยเมนูพื้นฐานคือ แกง ปลาเผา ปลาต้มเค็ม แกงไก่ และข้าวสวย ปัจจุบัน เมื่อสถานะทางเศรษฐกิจพัฒนาขึ้น ชาวบ้านอาจจะเพิ่มอาหารหลายอย่างเช่น แกงกะหรี่หรือต้มเป็ดขึ้นอยู่กับฐานะทางการเงินของครอบครัวแต่จำเป็นต้องมีอาหารพื้นฐานเหล่านี้”

ชาวบ้านทำขนมขิง

อาหารที่จัดเตรียมในเทศกาล กาเต ล้วนมีความหมายศักดิ์สิทธิ์ที่สืบเนื่องมาจากความเชื่อที่ว่าทุกกิจกรรมในชีวิตและการงานของชุมชนล้วนได้รับอิทธิพลจากบรรพบุรุษ ดังนั้น ชาวจามจึงถวายอาหารและขนมที่ทำเองแด่บรรพบุรุษเพื่อขอบคุณและขอพรจากสิ่งศักดิ์ให้การงานก้าวหน้าและการผลิตได้ผลดี ขณะเดียวกันก็เป็นการแสดงความระลึกถึงรากเหง้าของตนเอง นายเลิม เติ๊น บิงห์ จากตำบลบั๊กบิงห์ จังหวัดเลิมด่ง กล่าวว่า นอกจากการระลึกถึงต้นกำเนิดและคุณงามความดีของบรรพบุรุษแล้ว ความหมายของการถวายอาหารและสิ่งของต่างๆในเทศกาลกาเตในแต่ละครอบครัวและตระกูลยังสะท้อนถึงความซื่อสัตย์ของมารดาและความกตัญญูของบุตรต่อความรักที่บิดามอบให้แก่ลูกหลาน

ขนมชนิดต่างที่ใช้ถวายในงานเซ่นไหว้

“ในถาดถวายเครื่องเซ่นไหว้ของชาวจาม มีการจัดวางเป็นลำดับชั้นอย่างสวยงามและมีศิลปะ ซึ่งชาวจามเรียกว่า “tapei nung la sakaya angaok” ในช่วงเทศกาลจะมีการจัดถาดถวายเพื่อเป็นการยกย่องความสำคัญของมารดา โดย sakaya เป็นสัญลักษณ์แห่งความเป็นหญิงมีลักษณะกลมเหมือนโลก  ในขณะที่ Tapei nung ที่มีลักษณะยาวเป็นสัญลักษณ์ของความเป็นชาย แต่ต้องวางไว้ด้านล่าง "

เทศกาลกาเตเป็นเทศกาลใหญ่ประจำปีที่มีความสำคัญของชาวจามซึ่งนับถือศาสนาพราหมณ์ในสองจังหวัดคือเลิมด่งและแค้งหว่า เทศกาลนี้จัดขึ้นในช่วงต้นเดือนกรกฎาคมตามปฏิทินจาม เพื่อระลึกถึงคุณูปการของบรรพบุรุษ เทศกาลจะจัดขึ้นตามลำดับจากวิหารไปยังหมู่บ้านและสุดท้ายคือจัดในครอบครัว เทศกาล กาเต สะท้อนให้เห็นถึงขนบธรรมเนียม ประเพณี ความเชื่อทางศาสนา วัฒนธรรม และศิลปะจามได้อย่างชัดเจนตามประวัติศาสตร์ที่ชาวจามได้กลั่นกรองพัฒนาจนกลายเป็นวัฒนธรรมที่โดดเด่นของตนเอง ซึ่งในนั้นวัฒนธรรมอาหารเป็นส่วนสำคัญที่ขาดไม่ได้ของเทศกาลที่สร้างเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของเทศกาลนี้./.