Nghe âm thanh tại đây:

Nhuộm chàm trên vải lanh của người Mông là nghề truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc. Trong dòng chảy của xã hội, nghề nhuộm chàm của dân tộc Mông ở tỉnh Lai Châu vẫn hiện diện như sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại. Giữa rừng núi đại ngàn cùng cao Tây Bắc, hồn chàm vẫn thắm, vẹn nguyên như chính tình người, tình đất nơi đây.

Vải lanh phải được nhuộm chàm nhiều lần mới cho màu sắc sáng và bền. Ảnh: Khắc Kiên/VOV-Tây Bắc

Từ sáng sớm, khi không gian còn tranh sáng tranh tối, chị em phụ nữ Mông, ở bản Lao Tỷ Phùng, phường Tân Phong, tỉnh Lai Châu, đã thức dậy chuẩn bị các công đoạn cho việc nhuộm chàm. Giữa cuộc sống phát triển, nghề nhuộm chàm nơi đây vẫn được giữ gìn vẹn nguyên như một phần máu thịt trong đời sống. Chị Vàng Thị Sự, một người dân ở bản Lao Tỷ Phùng, chia sẻ: Ngày xưa mẹ chị dạy chị se sợi, dệt vải, rồi đi hái cây chàm về ngâm nước nhuộm. Muốn có màu chàm đẹp là phải nhuộm nhiều lần, phơi nắng cho đều. Bây giờ chị lại dạy cho con gái, để sau này con cùng các bạn trẻ biết làm váy áo, giữ nghề truyền thống của dân tộc.

Nếu nhanh thì 1 năm làm được 3 đến 4 bộ quần áo, không nhanh thì chỉ được 1 đến 2 bộ. Để làm được bộ quần áo truyền thống của dân tộc Mông, phải sử dụng lá chàm để nhuộm thì mới thành. Còn nếu không thì quần áo sẽ bị phai màu nhanh.

Trong xã hội phát triển, đồng bào các dân tộc nói chung, đồng bào Mông ở Lai Châu nói riêng vẫn luôn chú ý giữ gìn nghề truyền thống. Ảnh: Khắc Kiên/VOV-Tây Bắc

Bản Lao Tỷ Phùng có hơn 100 hộ người Mông thì đến nay, 85 hộ vẫn duy trì nghề nhuộm chàm. Các công đoạn nhuộm chàm được bà con làm hoàn toàn thủ công, từ thu hoạch cây lanh trên rừng, rồi tước vỏ, giã lấy sợi, se, luộc, dệt... Sau khi có được tấm vải lanh ưng ý, những người phụ nữ mới bắt đầu nhuộm chàm. Cây chàm được ngâm trong nước khoảng một tuần, tạo ra thứ dung dịch đặc sánh, có màu xanh đen. Khi nhuộm, vải sẽ được thả vào ngâm trong dung dịch đặc sánh đó. Muốn có bộ quần áo đẹp thì vải phải được nhuộm nhiều lần, phơi nắng đều, sau đó mới đến công đoạn vẽ sáp ong, thêu hoa văn và cắt, khâu tạo hình. Ông Hồ A Sử, Phó trưởng bản Lao Tỷ Phùng, cho biết: "Quá trình làm được tấm vải của người Mông mất rất nhiều công đoạn. Chúng tôi cũng đang tuyên truyền để bà con giữ gìn được nét văn hóa dân tộc, mẹ truyền cho con và con truyền cho cháu. Phải giữ được nét văn hóa thì khách người ta đến người ta mới được chiêm ngưỡng được vẻ đẹp của nét văn hóa đó."

Xã hội ngày càng phát triển và những bộ váy áo truyền thống của người Mông cũng đã được cách tân, trở thành món quà tinh tế cho du khách. Tuy nhiên, với người Mông ở bản Lao Tỷ Phùng, phường Tân Phong và nhiều bản người Mông khác ở vùng cao Lai Châu, bà con vẫn lựa chọn vải thủ công truyền thống. Bởi họ không chỉ mặc để đẹp, mà còn để nhắc nhở con cháu mình về một nghề cổ truyền, một biểu tượng văn hóa không thể thay thế. Ông Lê Xuân Dũng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Tân Phong, cho biết: "Phong tục nhuộm chàm của bà con dân tộc Mông thường diễn ra tháng 7 và tháng 8 hằng năm. Ngoài việc ủ chàm để nhuộm trong gia đình thì hiện nay bà con cũng ủ chàm để bán ra ngoài, tạo thu nhập cho gia đình. Ủy ban nhân dân phường sẽ tiếp tục chỉ đạo vận động, tuyên truyền nhân dân giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, để gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Trong đó, nghề truyền thống nhuộm chàm sẽ được chú trọng để tạo trải nghiệm trực tiếp cho du khách."

Phụ nữ Mông thêu trên những mảnh vải đã nhuộm chàm. Ảnh: Khắc Kiên/VOV-Tây Bắc

Giữ nghề cũng là giữ hồn bản, hồn dân tộc và giữ màu chàm trên vải lanh cũng là giữ màu của văn hóa dân tộc Mông ở tỉnh Lai Châu. Khi đồng bào vận những bộ trang phục thổ cẩm bước ra chợ phiên, ra phố thị, hay đưa đến tay du khách muôn phương, đó cũng chính là đưa văn hóa dân tộc vươn xa. Và nghề nhuộm chàm, một nghề cổ xưa, nhưng chưa bao giờ cũ, mà vẫn đang âm thầm đóng góp cho sự phát triển kinh tế, xã hội của vùng cao tỉnh Lai Châu ngày nay.