(VOV5) - Ấp Phũm Soài, xã Châu Phong, tỉnh An Giang là một trong những làng nghề dệt thổ cẩm nổi tiếng của dân tộc Chăm.
Bảo tồn nghề dệt truyền thống gắn với phát triển du lịch đang là hướng đi đúng giúp nghề dệt nơi đây khởi sắc, phát triển bền vững.
Nghe âm thanh phóng sự tại đây:
Sản phẩm thổ cẩm của người Chăm có hoa văn truyền thống đặc trưng, như: con thoi, ô vuông, cánh quạt, răng cưa, mặt trời, hoa lá, kẻ sọc, sóng nước, vân mây, lồng đèn... gần gũi với thiên nhiên hay mô phỏng cảnh sinh hoạt hằng ngày và phong tục tập quán của dân tộc Chăm. Những sản phẩm phổ biến gồm có: khăn rằn, khăn họa tiết, xà rông, ngoài ra còn có túi xách, ví, ba lô, móc khóa... Hai sản phẩm truyền thống là xà rông và khăn rằn, được du khách ưa thích nhất.
 Các nghệ nhân dệt vải ở cơ sở dệt thổ cẩm Chăm Mohamad, xã Châu Phong, tỉnh An Giang. Ảnh: Ngọc Anh/VOV5 |
Nghề dệt thổ cẩm xã Châu Phong hình thành từ đầu thế kỷ XIX. Thời kỳ hưng thịnh từ năm 1960 đến trước năm 1975. Khi đó, sản phẩm làm ra đến đâu bán hết đến đó, không những tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu sang Campuchia, Thái Lan, Malaysia.
Anh Ah Buca Der, thợ dệt xã Châu Phong, cho biết: “Lịch sử làng nghề đã có hơn 100 năm nay. Trước đây, xã Châu Phong có rất nhiều người làm nghề, những năm 1960 - 1961 có 80% người dân làm nghề. Ở đây dệt chủ yếu là khăn choàng, khăn thổ cẩm, xà rông. Dệt thủ công bằng tay. Tiêu thụ bán tại chỗ cho khách du lịch trong nước và ngoài nước.”
Những năm gần đây do ảnh hưởng hàng dệt công nghiệp giá rẻ, sản phẩm dệt xã Châu Phong khó cạnh tranh, nhiều hộ đành bỏ nghề khiến nghề có nguy cơ mai một. Bước ngoặt đến vào năm 2000 khi nghệ nhân Mohamad thành lập cơ sở dệt thổ cẩm Chăm Mohamad.
Đây là cơ sở dệt lớn nhất ở địa phương, làm ra sản phẩm ngày càng phong phú, đa dạng, kết hợp cho du khách tham quan trải nghiệm làng nghề. Kể từ đó, nghề dệt xã Châu Phong khởi sắc trở lại. Ngày 6/3/2023, nghề dệt thổ cẩm của người Chăm ở xã Châu Phong được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia. Ngày 22/10/2024, xã Châu Phong thành lập Tổ hợp tác du lịch cộng đồng làng Chăm, do nghệ nhân Mohamad làm tổ trưởng.
 Sản phẩm thổ cẩm của người Chăm có hoa văn truyền thống đặc trưng, như: con thoi, ô vuông, cánh quạt, răng cưa, mặt trời… Ảnh: Ngọc Anh/VOV5 |
Nghệ nhân Mohamad cho biết: “Trong tổ hợp tác, dệt thổ cẩm là tôi đại diện, còn có 1 người làm bánh bò nướng, trong làng có 1 nhà sàn để du khách tham quan, có 1 nhóm nhạc biểu diễn nhạc cụ dân tộc Chăm. Khách đến đây nếu muốn nghe nhạc thì có nhạc, ẩm thực thì có đặc sản ăn uống, có hướng dẫn viên đưa đi tham quan làng nghề. Hoạt động phục vụ khách trọn gói hoặc là theo theo sở thích của khách, ví dụ chỉ ăn uống không nghe nhạc hoặc đi bộ tham quan làng nghề, hay đi xuồng nghe tham quan làng nghề. Khách quốc tế thời điểm du lịch cao điểm từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau. Bình thường, một ngày đón 20 khách du lịch, nhưng vào cuối tuần thứ Bảy, Chủ nhật đón từ 60 - 70 khách/ngày.”
 Nghệ nhân Mohamad, Tổ trưởng Tổ hợp tác du lịch cộng đồng làng Chăm tại xã Châu Phong, tỉnh An Giang. Ảnh: Ngọc Anh/VOV5 |
Du khách đến đây được tham quan, trải nghiệm nghề dệt, mua sắm những sản phẩm chất lượng, khám phá, tìm hiểu về văn hóa truyền thống của dân tộc Chăm. Du khách cũng có thể thăm Thánh đường Hồi giáo Mubarak, Di tích Lịch sử, Văn hóa Quốc gia; chiêm ngưỡng kiến trúc nhà sàn cổ, nghe tiếng trống Rappana và thưởng thức ẩm thực đặc sắc, như: cà ri bò, tung lò mò (lạp xưởng bò đặc sản của người Chăm), bánh bò nướng.
Anh Bruce William, du khách Canada, cho biết: “Sau khi tham quan tôi thấy đây là một trong những điểm đến độc đáo, thắng cảnh đẹp. Tôi thấy làng nghề dệt ở đây khá tương đồng với những làng nghề dệt thổ cẩm ở miền núi phía Bắc, như Sapa, hay ở Lào, Thái Lan, tuy nhiên, nghề dệt nơi đây cũng có nét riêng. Lần đầu tiên tôi đến Việt Nam, tôi rất ấn tượng và muốn trở lại đây những lần sau.”
Chính quyền xã địa phương đặc biệt quan tâm, tạo mọi điều kiện để người dân phát triển nghề truyền. Ông Nguyễn Văn Hợp, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Châu Phong, cho biết: “Xã Châu Phong hỗ trợ cho đồng bào Chăm phát triển làng nghề dệt gắn với du lịch. Điển hình là hỗ trợ phục dựng nhà gỗ truyền thống ở đối diện với Thánh đường Hồi giáo Mubarak. Đồng thời, sẽ tạo điều kiện cho bà con đưa những sản phẩm đặc trưng, đặc biệt là thổ cẩm, các món ăn truyền thống và buồng cưới của bà con vào nhà truyền thống này để khách du lịch tham quan, trải nghiệm, thưởng thức ẩm thực đặc trưng của dân tộc Chăm. Chúng tôi sẽ giới thiệu nghi lễ dòng đời trong ngôi nhà truyền thống. Du khách hòa mình cùng dân tộc Chăm khi mặc những bộ trang phục Chăm, đặc biệt là trang phục cưới của dân tộc Chăm rất đặc sắc. Tham quan làng nghề kết hợp với tham quan Thánh đường Hồi giáo Mubarak. Xã đang xây dựng đề án phát triển làng nghề, bảo tồn văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc Chăm.”
Hiện, làng Chăm ở Ấp Phũm Soài, xã Châu Phong, đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách. Nhờ gìn giữ, bảo tồn được nghề dệt thổ cẩm truyền thống, tạo ra sản phẩm du lịch đa dạng, diện mạo xã Châu Phong, tỉnh An Giang đã đổi thay đáng kể, đời sống người dân ngày càng cải thiện.