Ấn bản ra mắt nhân dịp kỷ niệm 260 năm ngày sinh đại thi hào Nguyễn Du, danh nhân Văn hóa Thế giới (1765–1820), qua đó, tôn vinh giá trị trường tồn của kiệt tác văn chương dân tộc, đồng thời nhìn lại lịch sử phiên âm, chú giải ra quốc ngữ và tiếp nhận Truyện Kiều trong đời sống tri thức, văn hóa Việt Nam hơn hai thế kỷ qua.

Ấn bản mới Kim Vân Kiều của Nhã Nam (NXB Hội Nhà văn ấn hành), lần đầu tiên đồng thời có sự kết hợp Kim Vân Kiều do học giả Nguyễn Văn Vĩnh dịch và chú giải cẩn thận ra quốc ngữ, kèm minh họa nhân vật theo bản in năm 1923 và bộ tranh Kiều chưa từng công bố của họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm. Có thể nói đây là sự hội tụ hiếm có của ba di sản lớn là di sản văn chương của Nguyễn Du, di sản quốc ngữ của Nguyễn Văn Vĩnh và di sản hội họa của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm. 

Nhân dịp này, Nhã Nam cũng phát hành tiểu thuyết chương hồi Kim Vân Kiều của Thanh Tâm Tài Tử (Thanh Tâm Tài Nhân) do dịch giả Tô Nam Nguyễn Đình Diệm thực hiện với định dạng bìa cứng có bìa áo.

Sau ấn phẩm Truyện Thúy Kiều của Bùi Kỷ và Trần Trọng Kim, đây là một nỗ lực tiếp nối mạch quan tâm lâu dài của Nhã Nam đối với các tác phẩm kinh điển của văn học Việt Nam, đặc biệt là những tác phẩm đã góp phần hình thành nền tảng văn học, văn hóa và chữ viết quốc ngữ, đồng thời vẫn không ngừng gợi mở những cách đọc mới cho bạn đọc hôm nay.

Tranh minh họa của họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm

Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du (1765 – 1820) có một lịch sử in ấn, phiên âm, dịch thuật, chú thích, chú giải cũng như tiếp nhận, nghiên cứu, đánh giá vừa phong phú, phức tạp vừa nhiều thành tựu. Lúc đầu Truyện Kiều được khắc in dưới dạng văn bản chữ Nôm, sau đó, các nhà nghiên cứu, các bậc thức giả lại phiên âm chữ Nôm sang chữ quốc ngữ và tiến hành khảo đính, chú giải, chú thích Truyện Kiều rất công phu. Poème Kim Vân Kiều truyện do Trương Vĩnh Ký phiên âm, dịch ra chữ quốc ngữ và in năm 1875, là bản Kiều chữ quốc ngữ đầu tiên của nước ta.

Tiếp sau đó chính là Kim Vân Kiều do Nguyễn Văn Vĩnh dịch ra quốc ngữ, chú giải, ấn hành năm 1913, tái bản có hiệu chỉnh vào các năm 1915, 1923 và 1933.

Cũng có thể kể đến Kim Túy tình từ do Phạm Kim Chi phiên chú sang chữ quốc ngữ, năm 1917; Truyện Thúy Kiều do Bùi Kỷ, Trần Trọng Kim hiệu khảo, in lần đầu năm 1925; Kim Vân Kiều (Đoạn trường tân thanh) do Bùi Khánh Diễn chú thích, năm 1923; Vương Thúy Kiều chú giải tân truyện do Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu chú thích và bình luận, năm 1941; Truyện Kiều chú giải do Lê Văn Hòe hiệu đính, chú giải, bình luận, in năm 1953; Truyện Kiều, Nguyễn Thạch Giang hiệu khảo và chú thích, xuất bản năm 1972; Truyện Kiều, Đào Duy Anh chú giải, năm 1979…

Có thể nói, hơn 200 năm qua, Truyện Kiều vẫn không ngừng mời gọi tâm trí của không biết bao nhiêu bậc thức giả văn hay chữ tốt trong việc hiểu, diễn giải, phân tích một cách tường tận nhất những “lời quê chắp nhặt” của Nguyễn Du.

Nguyễn Văn Vĩnh đã phiên âm, ấn hành Kim Vân Kiều chữ quốc ngữ ở Hiệu Ích Ký năm 1913. Đây được xem là một trong những nỗ lực sớm và nghiêm túc nhằm đưa Truyện Kiều đến với đông đảo bạn đọc quốc ngữ, đồng thời góp phần định hình cách đọc Kiều trong bối cảnh văn hóa mới.

Tranh minh họa cuốn Kim Vân Kiều là những bức vẽ chưa từng công bố của họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm

Ấn bản Kim Vân Kiều năm 2025 của Nhã Nam được tái bản dựa trên bản Kim Vân Kiều do Nguyễn Văn Vĩnh dịch, chú dẫn các điển tích ra chữ quốc ngữ, in lần thứ 07 năm 1923 của Hiệu Ích Ký (Hà Nội). Bản dịch và chú giải Kim Vân Kiều của Nguyễn Văn Vĩnh, qua nhiều năm, được in có lẽ đến cả vạn bản, được yêu thích bởi lối phiên âm sáng rõ, cùng hệ thống chú giải uyên bác nhưng tiết chế, giúp độc giả quốc ngữ cảm nhận đúng tài năng, nghệ thuật thơ của Nguyễn Du. Có thể thấy mức độ phổ biến của nó cũng không hề thua kém bản dịch và chú giải Kiều được bạn đọc ngày nay biết đến nhiều hơn, là bản Truyện Thúy Kiều của Bùi Kỷ và Trần Trọng Kim.

Ấn bản Kim Vân Kiều năm 2025 của Nhã Nam giới thiệu bộ tranh Kiều gồm 26 bức chưa từng công bố của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm (1922–2016).

Điểm nổi bật trong tranh Kiều của Nguyễn Tư Nghiêm là không đi theo lối minh họa trực tiếp cốt truyện, mà khai thác chiều sâu tâm lý, tính cách và cảm xúc của mỗi nhân vật, tình huống, sự việc trong Truyện Kiều. Công chúng và giới phê bình mỹ thuật cho rằng phong cách hội họa của Nguyễn Tư Nghiêm, mà tranh Kiều là minh chứng điển hình, được định hình từ sự khai thác vốn nghệ thuật truyền thống của dân tộc, kết nối quá khứ với hiện đại, hòa quyện với kỹ thuật tạo hình của châu Âu. Nguyễn Tư Nghiêm cũng được đánh giá cao ở khả năng biểu đạt những mỹ cảm, tính cách, tâm hồn con người Việt Nam trong tranh.

Việc công bố những tác phẩm tranh Kiều này trong ấn bản Kim Vân Kiều năm 2025 của Nhã Nam cho phép bạn đọc tiếp cận Truyện Kiều từ những cảm xúc và góc nhìn rất riêng của họa sĩ tài danh Nguyễn Tư Nghiêm. Các tranh Kiều đều vẽ trên giấy dó, bằng chất liệu than chì, bột màu hoặc sơn dầu.

Kim Vân Kiều ấn bản đặc biệt năm 2025 của Nhã Nam cũng cho thấy tranh Kiều của Nguyễn Tư Nghiêm tiếp tục kéo dài truyền thống vẽ Kiều khởi từ đầu thế kỷ XX với sự tham gia của nhiều danh họa như Nguyễn Tường Lân, Nguyễn Gia Trí, Trần Văn Cẩn, Tô Ngọc Vân, Lê Thị Lựu, Lê Phổ, Nguyễn Văn Tỵ, Nguyễn Đỗ Cung, Mai Trung Thứ, Vũ Cao Đàm, Mạnh Quỳnh…

Nguyễn Du, Nguyễn Văn Vĩnh, Nguyễn Tư Nghiêm, những bậc tài hoa, tinh anh nước nhà, cùng trở lại, khiến chúng ta càng thêm trân quý tiền nhân và càng thấy Truyện Kiều là tác phẩm nói mãi không cùng, không thể kết thúc.