Tổng thống Ukraine, Volodymyr Zelensky, hôm 24/12, công bố dự thảo kế hoạch hòa bình mới nhất mà nước này và Mỹ đàm phán trong nhiều tuần qua. Đây được xem là một bước tiến mới trong các nỗ lực nhằm chấm dứt cuộc xung đột Nga-Ukraine đã kéo dài gần 4 năm qua, dù vẫn còn nhiều hoài nghi về mức độ chấp nhận từ phía Nga.

Dự thảo kế hoạch hòa bình 20 điểm là văn bản mà các nhà đàm phán Mỹ và Ukraine đạt được sau nhiều vòng đàm phán được tiến hành trong những tuần qua tại Geneva (Thụy Sỹ), Berlin (Đức) và Miami (Mỹ).

Các binh sĩ pháo binh của Lực lượng Vũ trang Ukraine tại vùng Dnipropetrovsk, Ukraine, ngày 24/12/2025. Ảnh: REUTERS

Những nhượng bộ mới

Theo các nội dung ban đầu của dự thảo kế hoạch hòa bình 20 điểm do phía Ukraine công bố, Ukraine sẽ duy trì quy mô quân đội ở mức thời bình khoảng 800.000 binh sĩ; Mỹ, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và châu Âu cung cấp các đảm bảo an ninh cho Ukraine tương tự Điều 5 của NATO; Ukraine sẽ trở thành thành viên Liên minh châu Âu (EU) vào một thời điểm xác định. Ngoài ra, Tổng thống Zelensky cũng nêu các vấn đề tái thiết và phát triển kinh tế của Ukraine, như: thành lập một số quỹ để phục hồi đất nước với mục tiêu huy động 800 tỷ USD và sau đó đẩy nhanh quá trình ký kết thỏa thuận thương mại tự do với Mỹ. Dự thảo kế hoạch cũng nêu vấn đề trao đổi toàn bộ tù binh (tất cả đổi lấy tất cả), thành lập ủy ban nhân đạo để giải quyết các vấn đề còn tồn tại.

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là việc Ukraine cởi mở với phương án rút quân khỏi khu vực mà Kiev còn kiểm soát ở tỉnh Donetsk và thành lập khu kinh tế tự do phi quân sự. Tuy nhiên, nhượng bộ của Ukraine đi kèm điều kiện là phía Nga cũng sẽ phải đưa quân rời khỏi khu vực tương ứng với vùng mà Ukraine đã rút lực lượng. Theo giới quan sát, dù cơ hội kinh tế của vùng lãnh thổ vốn bị xung đột tàn phá này chưa rõ ràng nhưng đề xuất của phía Ukraine có thể thu hút Tổng thống Donald Trump và các doanh nghiệp Mỹ, vốn bị hấp dẫn bởi nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú của Ukraine ở các khu vực gần chiến tuyến.

Ngoài ra, một đặc khu kinh tế khác có thể được thiết lập xung quanh nhà máy điện hạt nhân Nga đang kiểm soát tại vùng Zaporizhzhia ở miền nam Ukraine. Nhà máy đã ngừng hoạt động kể từ năm 2022, nhưng tiềm năng kinh tế của nó là rất lớn vì đây vốn là nhà máy điện hạt nhân lớn nhất châu Âu với công suất lên tới 6 gigawatt.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy tham dự cuộc họp báo vào ngày diễn ra Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu tại Brussels, Bỉ, ngày 18/12/2025. Ảnh: REUTERS/Stephanie Lecocq

Hiện tại, dự thảo kế hoạch 20 điểm đã được gửi cho phía Nga xem xét. Theo Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, người cũng trực tiếp tham gia vào các cuộc đàm phán với phía Ukraine, dù vẫn còn nhiều điểm cần tiếp tục thảo luận nhưng kế hoạch mới vẫn là động thái tích cực hơn so với việc hai bên theo đuổi xung đột.

“Vấn đề không phải là áp đặt một thỏa thuận với bất cứ ai mà là việc xác định hai bên chờ đợi điều gì, cần có những gì và chuẩn bị điều gì để đổi lại điều đó. Chúng tôi cũng cần phải xác định xem liệu có thể giúp hai bên trùng khớp một số đòi hỏi hay không. Điều này cần rất nhiều thời gian và nỗ lực. Tôi nghĩ chúng tôi đã được được một số bước tiến nhưng còn rất nhiều việc phải làm và thường những vấn đề cuối cùng luôn là các vấn đề khó khăn nhất”.

Theo dự thảo kế hoạch, ngay sau khi thỏa thuận hòa bình được ký kết, Ukraine phải tổ chức bầu cử sớm nhất có thể; thỏa thuận này sẽ có tính ràng buộc pháp lý, theo đó việc thực hiện sẽ do Hội đồng Hòa bình dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Mỹ Donald Trump giám sát. Điều khoản cuối cùng nhấn mạnh lệnh ngừng bắn toàn diện sẽ có hiệu lực ngay lập tức sau khi tất cả các bên đồng ý với thỏa thuận này.

Chờ đợi câu trả lời từ Nga

Câu hỏi lớn đặt ra hiện nay là phía Nga sẽ đón nhận dự thảo kế hoạch 20 điểm mới ra sao. Trong các phản ứng đầu tiên, nhiều chính trị gia và chuyên gia tại Nga tỏ ra hoài nghi về dự thảo kế hoạch này. Theo ông Dmitry Novikov, Phó Chủ tịch thứ nhất Ủy ban Đối ngoại Duma Quốc gia (Hạ viện Nga), kế hoạch mới chưa đáp ứng được các quan ngại của Moscow và còn nhiều điểm khác biệt so với lập trường của Nga. Theo ông, dự thảo hiện nay chưa thể hiện sự sẵn sàng hướng tới một giải pháp thỏa hiệp mà Nga có thể xem xét. Phó Chủ tịch Duma Quốc gia Nga Alexey Chepa thì nhận định kế hoạch hòa bình 20 điểm của Tổng thống Zelensky mang tính truyền thông nhiều hơn là một khuôn khổ đàm phán cụ thể.

Trong khi đó, nhà khoa học chính trị Andrey Kortunov, chuyên gia của Câu lạc bộ Thảo luận Valdai, đánh giá khả năng Nga chấp thuận kế hoạch hiện tại của Ukraine mà không có những điều chỉnh đáng kể là không cao. Chuyên gia Aleksandr Grishin thì cho rằng 20 điểm trong kế hoạch hoàn toàn không nhắc đến những gì mà Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đạt được tại cuộc gặp thượng đỉnh hồi tháng 8 tại Alaska (Mỹ), dù phía Nga luôn coi những nhận thức chung tại Alaska là nền tảng để tiến hành các đàm phán về một thỏa thuận chấm dứt xung đột. Trong phản ứng chính thức đầu tiên đưa ra hôm 25/12, Moscow cũng không cho biết có ủng hộ kế hoạch mới hay không mà chỉ tuyên bố đang phân tích các đề xuất và sẽ trao đổi riêng với phía Mỹ.

Người phát ngôn Điện Kremlin, ông Dmitry Peskov cho biết: “Đặc phái viên Kirill Dmitriev đã có cơ hội báo cáo với Tổng thống Vladimir Putin về kết quả chi tiết chuyến đi của ông ấy (đến Miami). Dựa trên các thông tin mà Tổng thống Putin nhận được, chúng tôi sẽ làm rõ hơn các quan điểm của mình và nối lại liên lạc (với phía Mỹ) ngay trong thời gian tới thông qua các kênh liên lạc đang hoạt động”.

Theo giới quan sát, trong số những điểm mà phía Nga khó chấp nhận cũng có 2 vấn đề mà chính Mỹ và Ukraine cũng chưa đạt được tiếng nói chung, gồm: số phận vùng lãnh thổ ở Donbass và kế hoạch quản lý, vận hành nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia trong tương lai.

Phía Nga từ trước đến nay vẫn coi việc kiểm soát vùng lãnh thổ Donbass là “không thể nhượng bộ”, đồng thời cũng rất khó chấp nhận kế hoạch từ phía Ukraine rằng nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia sẽ chỉ được quản lý bởi một liên doanh giữa Mỹ và Ukraine.