Trong hành trình gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống ấy, phụ nữ thuộc 19 dân tộc anh em sinh sống ở Điện Biên đã, đang trở thành lực lượng nòng cốt trong gìn giữ, phát huy các nét đẹp văn hoá .

Phong tục ở nhà sàn vẫn được đồng bào các dân tộc Thái, Xinh Mun, Khơ Mú... ở Điện Biên - Tây Bắc lưu giữ. Ảnh: Thu Thùy/VOV - Tây Bắc

Tranh thủ những giờ rảnh rỗi, khi các con, cháu mình đã học bài xong; hoặc mỗi cuối tuần, bà Hoàng Thị Phượng, người dân tộc Thái ở phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên dạy các con, cháu mình học các bài hát Thái.

Bà Phượng cho biết đồng bào Thái hiện là dân tộc có số dân đông nhất tỉnh Điện Biên, chiếm hơn 38 % dân số toàn tỉnh. Cư trú ở Điện Biên và vùng Tây Bắc từ hơn chục thế kỷ, đồng bào Thái còn lưu giữ nhiều bản sắc dân tộc độc đáo. Một trong số đó là phong tục “tẳng cảu” (búi tóc ngược lên đỉnh đầu) của người phụ nữ ngành Thái đen. Đó là nét văn hóa truyền thống vừa thể hiện đời sống tình cảm, tinh thần, vừa thể  hiện nét đẹp bên ngoài của phụ nữ Thái.

Tẳng cảu (búi tóc trên đỉnh đầu) là dấu hiệu người phụ nữ Thái đã có chồng. Ảnh: Thu Thùy/VOV - Tây Bắc

Bà Hoàng Thị Phượng cho biết: "Theo phong tục tập quán của người phụ nữ Thái đen, khi lấy chồng thì sẽ búi tóc ngược lên đỉnh đầu. Nhưng nếu không may mắn, chồng mất thì búi tóc của họ sẽ búi lệch sang phải; nếu tái giá thì họ sẽ búi tóc lệch về bên trái."

Từ các phong tục tập quán đến lễ hội xưa, hay cả câu chuyện về những làn điệu dân ca dân vũ, câu chuyện về tổ tiên người Thái khai phá bản mường... đều được bà Phượng và những người phụ nữ lớn tuổi truyền lại cho thế hệ trẻ biết và gìn giữ, phát huy.

Cũng từ những câu chuyện giản dị ấy, chị Hỏ Phượng Hoài, cùng ở phường Điện Biên Phủ, đã sáng tác nhiều tác phẩm văn học về đề tài văn hóa truyền thống các dân tộc, nhất là những bài thơ về phong tục, tập quán của người Thái. Một trong những tác phẩm tiêu biểu mà chị sáng tác là bài thơ “Tẳng cẩu tròn êm giấu tuổi vào trong”. Chị Hoài chia sẻ: "Tôi cho rằng Thơ chỉ có hồn khi bắt nguồn từ tình yêu với quê hương, đất nước và tình yêu giữa con người với nhau. Tôi sẽ không ngừng viết để giữ lại những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, giữ lại cho đời và cho thế hệ mai sau."

Phụ nữ Hà Nhì ở Điện Biên chuẩn bị tham gia hội vui bản mường. Ảnh: Thu Thùy/VOV - Tây Bắc

Trong khi đó, với Phụ nữ Điện Biên giữ “hồn cốt” dân tộc ở Điện Biên, dù chị em không mặc trang phục truyền thống hằng ngày, nhưng việc làm trang phục vẫn được duy trì thường xuyên và được trưng diện ở nhiều hoạt động văn hóa cộng đồng.

Bạn Chảo Thị Ton, dân tộc Dao, ở bản Đề Tâu, xã Sáng Nhè, tỉnh Điện Biên cho biết từ sự kiên nhẫn, tỉ mỉ trong truyền dạy của các bà, các mẹ, cùng tinh thần học hỏi của lớp trẻ, nhiều chị em phụ nữ người Dao ở Đề Tâu đã dần thuần thục từng mũi kim, sợi chỉ, tự tin sáng tạo các nét hoa văn và làm ra những bộ trang phục độc đáo: "Từ bé em đã rất yêu thích phong tục truyền thống của dân tộc mình. Khi còn nhỏ thấy các bà các mẹ thêu thì em rất thích. Dù còn nhỏ nhưng em đã  muốn học thêu nên được các bà, các mẹ dạy. Đến giờ, em có thể tự làm trang phục truyền thống cho mình. Bạn nào chưa biết, muốn học thì em sẵn sàng chỉ bảo cho cách làm."

Hiện, tại các khu dân cư ở Điện Biên đều thành lập các đội văn nghệ quần chúng, hay các Câu lạc bộ dân vũ. Đặc biệt, tại Câu lạc Bộ Dân vũ Thể thao ở xã Na Sang, tỉnh Điện Biên, các bà, các mẹ thường xuyên tập trung tại nhà văn hoá để tập luyện và sinh hoạt văn hóa, văn nghệ. 

Dân ca, dân vũ là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc. Ảnh: Thu Thùy/VOV - Tây Bắc

Bà Lù Thị Oan, một thành viên trong Câu lạc bộ chia sẻ: "Chúng tôi phải giữ bản sắc dân tộc truyền thống, không thể để mai một. Dù có hiện đại bao nhiêu cũng không thể bỏ truyền thống. Văn hoá truyền thống của chúng tôi thì có ca múa nhạc, múa nón..."