Liên minh châu Âu (EU) hôm 18/12 quyết định hoãn việc ký kết Hiệp định thương mại tự do với Khối thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) đến tháng 01/2026.

Theo giới chuyên gia, việc trì hoãn này có nguy cơ khiến Hiệp định bị trì hoãn lâu dài, thậm chí đổ vỡ, dù các bên đều mong muốn sớm hoàn tất thỏa thuận sau hơn 2 thập kỷ đàm phán.

Các đại biểu tham dự Hội nghị thượng đỉnh Mercosur ở Foz do Iguacu, Brazil ngày 20/12/2025. Ảnh: REUTERS/Kiko Sierich

Theo kế hoạch ban đầu, các lãnh đạo EU sẽ bay sang Nam Mỹ vào những ngày cuối cùng của năm 2025 để ký kết Hiệp định thương mại tự do EU-Mercosur, tuy nhiên, theo thông báo do Ủy ban châu Âu (EC) đưa ra ngay trước thềm Thượng đỉnh EU hôm 18/12 tại Brussels (Bỉ), sự kiện được lùi sang tháng 1/2026 mà chưa có thời điểm cụ thể. Quyết định này của EU được đưa ra trong bối cảnh làn sóng biểu tình của các nông dân châu Âu lan rộng tại nhiều thành phố lớn, trong đó có Brussels, nhằm phản đối một số điều khoản trong chính sách nông nghiệp chung (PAC) của EU cũng như chính Hiệp định EU-Mercosur. Bên cạnh đó, sự phản đối của chính phủ một số quốc gia thành viên EU cũng buộc EC phải trì hoãn việc ký kết. Ngoài Pháp, vốn luôn phản đối mạnh Hiệp định EU-Mercosur từ nhiều tháng qua, Italia cũng bắt đầu do dự.

Thủ tướng Italia Giorgia Meloni phát biểu tại Hạ viện, trước thềm hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu, tại Rome, Italia, ngày 17 tháng 12 năm 2025. REUTERS/Remo Casilli

Thủ tướng Italia, bà Giorgia Meloni hôm 17/12 tuyên bố việc ký Hiệp định EU-Mercosur vào thời điểm này là “vẫn sớm”: “Với chúng tôi, điều cần thiết là cần phải chờ đợi gói các giải pháp bổ sung trong việc bảo vệ lĩnh vực nông nghiệp và tiếp đó là công bố và thảo luận gói giải pháp này với các nông dân của chúng tôi. Italia không có ý định ngăn chặn hay phản đối toàn bộ Hiệp định EU-Mercosur nhưng như nhiều lần đề cập, chúng tôi chỉ có ý định phê chuẩn Hiệp định này khi các bảo đảm hợp lý, có đi, có lại cho lĩnh vực nông nghiệp được đưa vào Hiệp định”.

Chuyên gia phân tích kinh tế Gilberto Braga. Ảnh: REUTERS

Quan điểm từ phía Italia vốn là điều mà Pháp và một số nước EU từng nhiều lần đề cập trước đây khi phản đối Hiệp định EU-Mercosur. Các nước này lo ngại làn sóng nông sản giá rẻ, nhất là thịt bò và gia cầm từ Nam Mỹ, sẽ gây sức ép lớn lên nông nghiệp trong nước. Theo bà Annie Genevard, Bộ trưởng Nông nghiệp Pháp, Hiệp định EU - Mercosur đã lỗi thời, thiếu cơ chế bảo vệ phù hợp, vì vậy chưa khả thi và khó chấp nhận trong bối cảnh hiện nay. Phía Pháp yêu cầu nhiều sửa đổi quan trọng trong Hiệp định, nhất là các điều khoản liên quan đến lĩnh vực nông nghiệp.

Theo chuyên gia phân tích kinh tế Gilberto Braga (Brazil), cản trở lớn nhất đối với Hiệp định EU-Mercosur là ở khía cạnh “chính trị” chứ không phải kinh tế, bởi 2 chính phủ châu Âu phản đối mạnh nhất Hiệp định ở thời điểm này là Italia và Pháp đều lo ngại sự phản kháng từ các nông dân hai nước này có thể dẫn đến bất ổn xã hội nội bộ, điều từng diễn ra trong vài năm qua. Chuyên gia này cũng cảnh báo sự trì hoãn việc ký kết có thể khiến lộ trình ký Hiệp định trở nên mất kiểm soát khi cả châu Âu và Nam Mỹ đều có những sự kiện chính trị nội bộ riêng vào thời điểm đầu năm.

“Nếu việc ký kết Hiệp định không diễn ra, nhiều khả năng chúng ta sẽ chứng kiến sự gián đoạn mới trong các thảo luận về Hiệp định, khi có những sự thay đổi chính phủ tại cả Nam Mỹ và EU. Do đó, nếu Hiệp định không được ký trong quý I năm 2026 thì chương trình nghị sự này có thể bị hoãn lại ít nhất 2 năm”

Trong trường hợp bị trì hoãn kéo dài, đó sẽ là cú sốc với cả EU và các quốc gia Mercosur (Brazil, Argentina, Paraguay, Uruguay) bởi hai bên đã mất 25 năm đàm phán Hiệp định trước khi thống nhất hoàn tất quá trình đàm phán vào cuối năm ngoái.  Đối với EU, Hiệp định EU - Mercosur được đánh giá là thỏa thuận thương mại lớn nhất của châu Âu xét về mức độ cắt giảm thuế quan. Đức, Tây Ban Nha và các nước Bắc Âu tích cực ủng hộ, cho rằng thỏa thuận giúp EU mở rộng xuất khẩu ô tô, máy móc, rượu vang và đồ uống có cồn sang Mỹ Latinh, đồng thời giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và bù đắp tác động từ các biện pháp thuế quan của Mỹ. Trong khi đó, về phía các nước Mercosur, Hiệp định cũng mở ra cánh cửa xâm nhập thị trường hơn 400 triệu dân EU vốn có thu nhập cao cho nhiều sản phẩm nông nghiệp của Nam Mỹ. Về phía Nam Mỹ, các nước Mercosur đã được EU thông báo về việc trì hoãn. Do đó, dù ban đầu xuất hiện quan điểm “hoặc ký ngay, hoặc không ký” sau khi EU thông bão tạm hoãn việc ký kết, các lãnh đạo Nam Mỹ vẫn tin tưởng Hiệp định cuối cùng sẽ được ký kết. Tại Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 67 của Mercosur hôm 20/12 tại Foz de Iguazu (Brazil), Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva kêu gọi các nước Mercosur kiên nhẫn, dù chính ông trước đó đã đe dọa rút Brazil khỏi Hiệp định.

Theo chuyên gia kinh tế Gilberto Braga, việc trì hoãn hiện nay tác động tiêu cực đến EU nhiều hơn Mercosur bởi có thể làm suy yếu uy tín EU, đồng thời đẩy Mercosur xích lại gần Trung Quốc hoặc Mỹ, gây tác động bất lợi tới vị thế của châu Âu trên trường quốc tế. Tuy nhiên, chuyên gia này cũng cho rằng sự phản đối của Italia hay Pháp cũng khó có thể ngăn cản EU ký Hiệp định với Mercosur bởi các nước EU còn lại đều ủng hộ và EU đang cần những Hiệp định thương mại tự do lớn hơn bao giờ hết.