Sáng 6/3/2026, tại Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam - Chi nhánh phía Nam, diễn ra buổi trò chuyện “Nhìn lại một nữ trí thức đầu thế kỷ XX: Đạm Phương nữ sử”.

Hưởng ứng tinh thần ngày Phụ nữ 8/3, buổi trò chuyện gợi mở câu chuyện về một người phụ nữ xuất thân hoàng tộc nhưng lựa chọn con đường hoạt động trí thức và xã hội, góp phần hình thành những nền tảng tư tưởng về giáo dục phụ nữ, đời sống gia đình và vai trò của nữ giới trong xã hội Việt Nam hiện đại.

Từ câu chuyện về Đạm Phương, nhiều vấn đề của lịch sử văn hóa và xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX cũng được soi sáng: sự chuyển mình của xã hội, sự xuất hiện của tầng lớp trí thức nữ và những bước đi đầu tiên trong hành trình xác lập vị thế của phụ nữ Việt Nam trong đời sống công cộng.

Sinh ra trong hoàng tộc triều Nguyễn và trưởng thành trong giai đoạn nhiều biến động của lịch sử, Đạm Phương nữ sử là một gương mặt tiêu biểu của thế hệ trí thức Việt Nam đứng giữa hai thời đại. Ở bà có sự giao thoa rõ nét giữa nền tảng văn hóa truyền thống và những tư tưởng mới của thời cận đại; giữa khuôn khổ Nho giáo và những quan niệm đang mở ra cho vai trò của phụ nữ trong xã hội.

Trong bối cảnh đầu thế kỷ XX, khi cơ hội học tập và tham gia đời sống xã hội của phụ nữ Việt Nam còn rất hạn chế, Đạm Phương đã tham gia nhiều hoạt động trong lĩnh vực báo chí, văn chương, giáo dục gia đình, các vấn đề của phụ nữ và trẻ em. Những việc làm ấy hướng tới quan niệm rõ ràng về người phụ nữ mới: có tri thức, có nghề nghiệp, có khả năng tự chủ và có vị trí trong đời sống xã hội.

Hoạt động của bà trải rộng từ viết báo, sáng tác văn chương, bàn về nữ học, giáo dục trẻ em, đến việc tổ chức các sinh hoạt cộng đồng dành cho phụ nữ, từ đó hình thành một dòng suy tư sớm về vị trí của phụ nữ Việt Nam trong tiến trình hiện đại hóa xã hội đầu thế kỷ XX.

Đạm Phương nữ sử được công chúng biết đến rộng rãi kể từ tháng 4 năm 1918, theo những mô tả của học giả Phạm Quỳnh trong bút ký “Mười ngày ở Huế”. Từ thiên bút ký này, ta có thể thấy những hoạt động đầu tiên của bà gần như cùng thời điểm với bà Sương Nguyệt Anh, chủ bút báo Nữ giới chung (ra số đầu tiên vào 1/2/1918).

Tuy nhiên, sau khi Nữ giới chung đóng cửa vào 7/1918, bà Sương Nguyệt Anh lui về quê dạy học thì Đạm Phương nổi dần lên như một ngôi sao sáng và nổi bật bậc nhất của giới quần thoa khi đó trong trường văn trận bút và các hoạt động xã hội. Những hoạt động nổi bật nhất của bà tập trung vào hai giai đoạn lớn: 1918 - 1930, với hàng trăm bài báo và các tác phẩm văn chương; và sau đó là từ 1928 tới 1942, bà tập trung viết và cho xuất bản các sách về giáo dục. Đặc biệt là trong năm 1926, bà đã thành lập và thúc đẩy sự phát triển của Nữ công học hội, tổ chức quy mô đầu tiên của phụ nữ hiện đại Việt Nam.

Nhân dịp này, cuốn sách Đạm Phương - Nàng Công nữ buổi giao thời của tác giả Nguyễn Thị Bích Hậu cũng được giới thiệu lại với bạn đọc. Cuốn sách dày hơn 230 trang này có thể coi như một cuốn tiểu sử khá đầy đủ và trọn vẹn về cuộc đời và sự nghiệp của Đạm Phương nữ sử. Từ đó giúp độc giả và những ai quan tâm hiểu sâu hơn về bà.