Sự kiện quân đội Mỹ đột kích, tấn công và bắt giữ Tổng thống Venezuela, ông Nicolas Maduro hôm 03/01 tiếp tục làm gia tẳng căng thẳng địa chính trị toàn cầu, vấp phải sự phản đối của nhiều quốc gia.

Rạng sáng ngày 03/01, giờ địa phương, quân đội Mỹ bất ngờ mở cuộc tấn công và đột kích vào Venezuela, bắt giữ vợ chồng Tổng thống Nicolas Maduro và dẫn giải về Mỹ xét xử với các cáo buộc mà phía Mỹ đưa ra liên quan đến ma túy.

Khói bốc lên sau đòn tấn công quân sự của Mỹ nhằm vào Venezuela, ngày 3/1/2026. Ảnh: REUTERS

Quan ngại của cộng đồng quốc tế

Cuộc đột kích rạng sáng ngày 03/01 là điểm bùng phát của một giai đoạn căng thẳng kéo dài trong quan hệ giữa Mỹ và Venezuela từ nhiều tháng qua, khi chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump tập hợp một lực lượng lớn quân đội tại khu vực biển Caribe và tiến hành các chiến dịch mà phía Mỹ cho biết là nhằm vào các băng nhóm tội phạm ma túy trong khu vực. Các chiến dịch này phần lớn được tiến hành trên biển nhưng dần leo thang thành các vụ bắt giữ tàu chở dầu của Venezuela và đầu tuần trước quân đội Mỹ đã lần đầu tiên không kích vào một mục tiêu trên đất liền Venezuela. Vụ tấn công, bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đánh dấu cột mốc chiến dịch của Mỹ đã bước sang một giai đoạn mới khó lường hơn.

Đối với cộng đồng quốc tế, cuộc khủng hoảng tại Venezuela xảy ra trong bối cảnh cuộc xung đột Nga-Ukraine vẫn chưa có hồi kết, lệnh ngừng bắn giai đoạn 1 tại dải Gaza vẫn mong manh và nhiều điểm nóng khác vẫn đang âm ỉ tại châu Á, châu Phi và Trung Đông. Cuộc khủng hoảng này cũng tạo ra những luồng quan điểm nhiều khác nhau giữa các quốc gia. Trong khi số ít đồng minh thân cận của Mỹ (Israel) lên tiếng ủng hộ hành động của Washington, đa số các nước, bao gồm nhiều đồng minh của Mỹ tại châu Âu (Pháp, Đức, Na Uy, Đan Mạch…) không ủng hộ hành động của Mỹ, cho rằng hành động này làm tổn hại luật pháp quốc tế; kêu gọi tiến trình đối thoại dân chủ để hạ nhiệt căng thẳng tại Venezuela. Tổng thư ký LHQ, Antonio Guterres cũng nhận định sự kiện tại Venezuela có thể gây ra những hệ quả đáng lo ngại cho khu vực, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tất cả các bên phải tôn trọng đầy đủ luật pháp quốc tế, trong đó có Hiến chương LHQ. Bà Mary Ellen Ơ’Connell, Giáo sư Luật và hòa bình quốc tế tại Đại học Notre Dame, bang Indiana (Mỹ), nhận định: “Nguyên tắc quan trọng nhất của pháp quyền, tức lí do chúng ta có luật pháp, đó là có được một sự thay thế cho tình trạng nơi mọi người tự quyết định mọi thứ và dùng sức mạnh để làm điều mình muốn. Thế giới hòa bình, hòa hợp trong một hệ thống có tổ chức, nơi mà các hiệp ước đóng vai trò quan trọng. Đó là lí do sau giai đoạn hỗn loạn nhất trong lịch sử, tức Thế chiến II, Hiến chương LHQ ra đời”.

Bên cạnh các lo ngại cho luật pháp quốc tế và trật tự thế giới đa phương được duy trì trong nhiều thập kỷ qua, nhiều quốc gia và tổ chức, như: Nga, Trung Quốc, Cuba, Liên minh Bolivar cho các dân tộc châu Mỹ (ALBA)… kêu gọi chính quyền Mỹ lập tức trả tự do cho vợ chồng ông Nicolas Maduro. Nhiều chuyên gia cũng nhận định việc xét xử Tổng thống Nicolas Maduro sẽ đặt ra nhiều thách thức về pháp lý với chính quyền Mỹ.

Người Venezuela biểu tình yêu cầu Mỹ thả ông Maduro, ngày 4/1/2026. Ảnh: REUTERS

Tương lai khó lường

Trước các diễn biến phức tạp, khó lường hiện nay tại Venezuela, giới quan sát cũng có chung nỗi lo về các tác động chiến lược lâu dài của khủng hoảng Venezuela đến thế giới, khi Venezuela không chỉ nằm ở vị trí chiến lược quan trọng giữa Caribe và Nam Mỹ mà còn là quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, ước tính lên tới khoảng 300 tỷ thùng. Theo chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng ING (Hà Lan), ông Carsten Brzeski, cuộc khủng hoảng tại Venezuela chắc chắn sẽ tác động đến thị trường dầu mỏ thế giới trong dài hạn nhưng ảnh hưởng trước mắt là không lớn do Venezuela hiện mới chỉ khai thác khoảng 800 nghìn – 1 triệu thùng dầu mỗi ngày, đồng thời các nước xuất khẩu dầu mỏ và đồng minh (OPEC+) thời gian qua cũng gia tăng sản lượng, khiến nguồn cung dầu cho thế giới hiện ở mức dư. Về lâu dài, việc nguồn lực dầu mỏ Venezuela được khai thác mạnh, điều mà chính quyền Mỹ công khai đề cập, sẽ giúp giá dầu hạ thấp hơn, mang lại lợi ích cho một số nền kinh tế lớn nhưng cũng sẽ buộc nhiều quốc gia phải điều chỉnh các chiến lược kinh tế và môi trường dài hạn.

Ông Carsten Brzeski cho biết: “Khi đánh giá tác động đến các thị trường tài chính, chúng ta cần phải phân biệt giữa tác động ngắn hạn và dài hạn. Trong ngắn hạn, chúng tôi kỳ vọng các thị trường tài chính sẽ phản ứng tương đối nhẹ nhàng. Nhưng về dài hạn, những gì xảy ra cuối tuần qua là minh chứng cho những dịch chuyển địa chính trị lớn mà chúng ta đang trải qua và sự dịch chuyển địa chính trị này là điều khiến các thị trường tài chính phải bận rộn trong một thời gian dài nữa”.

Câu hỏi lớn đặt ra với cộng đồng quốc tế hiện nay là kịch bản tiếp theo cho Venezuela, khi các lãnh đạo mới của quốc gia này, cả dân sự và quân sự, sẽ buộc phải đưa ra phản ứng rõ ràng với cuộc khủng hoảng vừa qua, đồng thời chính quyền Mỹ cũng sẽ phải làm rõ hơn chiến lược lâu dài mà Mỹ muốn theo đuổi tại Venezuela. Bên cạnh đó, theo bà Mary Ellen Ơ’Connell, Giáo sư Luật và hòa bình quốc tế tại Đại học Notre Dame, bang Indiana (Mỹ), cách thức mà cộng đồng quốc tế phản ứng ra sao trong những ngày tới sẽ vô cùng quan trọng đối với trật tự thế giới.