Chị Néang Chanh Ty, người dân tộc Khmer, sinh sống ở ấp Sray Skoth, xã An Cư, tỉnh An Giang, là nghệ nhân dệt thổ cẩm nổi tiếng. Chị là người có đóng góp lớn trong việc bảo tồn và phát triển nghề, đưa sản phẩm đạt chuẩn OCOP (Chương trình quốc gia mỗi xã một sản phẩm).
Nghe âm thanh bài viết tại đây:
Sinh năm 1983, gia đình nghệ nhân Néang Chanh Ty đã có 4 đời làm nghề dệt thổ cẩm. Theo nghệ nhân Néang Chanh Ty, đặc trưng của thổ cẩm người Khmer là hệ thống họa tiết hoa văn cầu kỳ, tinh xảo chứa đựng giá trị tín ngưỡng, văn hóa lâu đời từ hình ảnh ngôi chùa, hoa, lá hoặc hình tượng Đức Phật. Nét độc đáo về kỹ thuật nhuộm là dùng các loại thuốc nhuộm theo phương pháp cổ truyền có nguồn gốc từ thiên nhiên giúp cho lụa óng ả, mượt mà, trang nhã, không bị tơi hay xù lông và bền bỉ với thời gian.
 Nghệ nhân Néang Chanh Ty |
Nghệ nhân Néang Chanh Ty chính là người bảo tồn nghề dệt truyền thống qua việc gìn giữ kỹ thuật cổ, đổi mới sản phẩm (kết hợp hoa văn truyền thống với phụ kiện hiện đại, dùng màu nhuộm tự nhiên). Chị khéo léo kết hợp họa tiết truyền thống vào các sản phẩm hiện đại (túi xách, ví, áo khoác). Sáng tạo nổi bật của chị là sử dụng màu nhuộm tự nhiên kết hợp với sợi cotton hiện đại, giúp giảm thời gian sản xuất mà vẫn giữ nét đặc trưng thổ cẩm người Khmer. Nhờ tài năng và uy tín của mình, nghệ nhân Néang Chanh Ty được chính quyền địa phương chọn làm người dậy, đào tạo nghề cho bà con trong xã.
Chị Néang Chanh Ty tâm sự: “Nhà nước chọn tôi làm cô giáo, dậy học nghề dệt cho bà con. Họ tới nhà tôi học nghề. Nghề dệt có 17 công đoạn, khó nhất là công đoạn tạo hình, nhuộm tơ, bật bông trong làng có 2 người biết làm. Tôi muốn Nhà nước mở nhiều lớp hỗ trợ dậy nghề dệt cho bà con rành nghề, giữ được nghề của dân tộc. Phụ nữ làm nghề này giữ được nghề truyền thống của dân tộc mình. Tôi có bằng khen của tỉnh, xã, ấp”.
Chị Néang Sóc Kun, người dân xã An Cư được nghệ nhân Néang Chanh Ty dậy nghề, cho biết: “Chị dạy học dễ hiểu. Chị dậy không lấy học phí, ai tới học cũng được. Chị tốt tính, tài giỏi, hòa đồng và hay giúp đỡ mọi người”.
Để phát huy nghề truyền thống của gia đình, chị Néang Chanh Ty đã phát triển sản phẩm dệt phong phú, đa dạng. Chị cũng tích cực tham gia các hội chợ, triển lãm để giới thiệu, quảng bá sản phầm dệt thổ cẩm của dân tộc Khmer; đồng thời kết hợp với phát triển du lịch đưa khách tham quan đến trải nghiệm làng nghề. Qua đó, góp phần bảo tồn và phát triển nghề dệt cẩm truyền thống của dân tộc Khmer.
Ông Nguyễn Duy Phong, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã An Cư, cho biết: “Nghệ nhân giúp các thanh niên người Khmer nhận thức được nghề dệt thổ cẩm ngoài việc mang lại thu nhập thì cũng là niềm tự hào mang lại bản sắc cho dân tộc mình. Hiện nay, nghệ nhân có tay nghề cao còn rất ít. Do đó, xã vận động họ tiếp tục duy trì truyền dạy cho thế hệ trẻ kỹ thuật dệt truyền thống, đặc biệt là các họa tiết, hoa văn riêng của làng”.
 Các thợ dệt vải trong làng dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo |
Năm 2000, chị Néang Chanh Ty cùng một số người dân ở địa phương thành lập Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo. Năm 2006, hợp tác xã được Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh An Giang xây dựng và bảo hộ nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm “Lụa thổ cẩm Văn Giáo”. Năm 2023, sản phẩm xà rông thổ cẩm Khmer Văn Giáo đạt chuẩn chương trình quốc gia mỗi xã một sản phẩm (OCOP) 3 sao. Hiện, sản phẩm dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo với thương hiệu “Silk Khmer” ngoài tiêu thụ ở trong nước còn được xuất khẩu sang các nước Đông Nam Á, như: Thái Lan, Campuchia, Myanmar… Có được thành quả này là có sự đóng góp không nhỏ của nghệ nhân Néang Chanh Ty.
Chị Néang Chanh Đa Ty, Chủ nhiệm Hợp tác xã dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo, xã An Cư, tỉnh An Giang, cho biết: “Nghệ nhân Néang Chanh Ty rất giỏi, dệt vải đẹp. Khách yêu cầu mẫu mã nào chị làm được hết. Chị là người dệt giỏi nhất trong làng. Chị hiền lành, nhiệt tình, dễ thương. Mọi người rất yêu mến chị Néang Chanh Ty. Chị dậy nghề nghề cho học viên, Nhà nước mời dậy, lớp có 30 người”.
Với nghệ nhân Néang Chanh Ty, mỗi tấm thổ cẩm truyền thống không chỉ là sản phẩm thủ công, mà còn là biểu tượng văn hóa của người Khmer. Ngoài việc gìn giữ, bảo tồn và phát triển nghề dệt truyền thống, nghệ nhân Néang Chanh Ty còn tạo công ăn việc làm, giúp nhiều phụ nữ địa phương có thêm thu nhập, cải thiện cuộc sống. Với những đóng góp cho xã hội, nghệ nhân Néang Chanh Ty đã được chính quyền địa phương trao tặng Bằng khen cấp tỉnh, xã, ấp.