Các báo cáo mới công bố của Liên hợp quốc (LHQ) cho thấy đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu trong năm 2024 đã giảm năm thứ hai liên tiếp. Theo giới chuyên gia, các sụt giảm về thương mại và đầu tư toàn cầu đang tác động ngày càng rõ đến sự phát triển bền vững tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Trong báo cáo công bố hôm 18/06, Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD) cho biết đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) toàn cầu trong năm 2024 đã giảm năm thứ hai liên tiếp. Báo cáo của UNCTAD nêu rõ các giao dịch đầu tư trực tiếp nước ngoài, không bao gồm một số nền kinh tế trung gian của châu Âu, đã giảm 11% xuống còn 1.493 tỷ USD, so với 1.673 tỷ USD năm 2023.

Mỹ đã thu hút được phần lớn dòng vốn toàn cầu. Cụ thể, trong năm 2024, Mỹ thu hút 279 tỷ USD vốn FDI, tăng gần 20% so với năm trước. 2.460 nhà máy mới và 277 dự án quốc tế đã được triển khai tại Mỹ, mức cao nhất thế giới. Trong khi đó, châu Âu gặp khó khăn lớn khi dòng vốn FDI vào châu Âu giảm gần 60%, còn 220 tỷ USD. Tại Pháp, dòng vốn FDI giảm 20%, xuống 34 tỷ USD. Đức thậm chí không còn nằm trong top 20 quốc gia thu hút FDI nhiều nhất. Ở châu Á, Trung Quốc cũng chỉ thu hút được 116 tỷ USD vốn FDI trong năm ngoái, giảm 29%, đánh dấu năm thứ hai liên tiếp sụt giảm. Ngược lại, khu vực các nước Đông Nam Á (ASEAN) ghi nhận tăng trưởng FDI 10%, đạt 225 tỷ USD, mức cao kỷ lục mới.

Bà Rebeca Grynspan, Tổng thư ký UNCTAD. Nguồn: Reuters

Theo bà Rebeca Grynspan, Tổng thư ký UNCTAD, căng thẳng địa chính trị và sự phân mảnh thương mại là những nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm FDI toàn cầu. Do sự gia tăng rủi ro chính trị, sự kiểm soát chặt chẽ hơn đối với FDI và mức độ bất định toàn cầu, các doanh nghiệp ngày càng ưu tiên đầu tư trong nước hoặc vào các quốc gia đồng minh. Tuy nhiên, theo người đứng đầu UNCTAD, điều đáng ngại hơn là việc tài trợ cho các dự án quốc tế, thiết yếu cho hạ tầng và phát triển ở các nước đang phát triển, đã sụt giảm mạnh. Cụ thể, mặc dù tổng FDI vào các nước đang phát triển giữ nguyên ở mức 867 tỷ USD nhưng giá trị tài trợ cho các dự án quốc tế giảm 26% trong khi số lượng dự án mới được công bố giảm gần 20%. Trong năm 2024, đầu tư vào nguồn cung năng lượng và khí đốt giảm 28%, đầu tư vào năng lượng tái tạo cũng giảm 16%. Điều này cho thấy các lĩnh vực truyền thống đang gặp nhiều khó khăn, đồng thời vốn đầu tư nước ngoài toàn cầu phân bổ tập trung cục bộ, chưa đảm bảo phát triển bền vững. Tổng thư ký UNCTAD nhận định: “Đằng sau những con số này là những tác động thực sự. Việc làm không được tạo ra, cơ sở hạ tầng không được xây dựng và việc phát triển bền vững bị trì hoãn. Những gì chúng ta thấy ở đây không chỉ là sự suy giảm mà còn là sự thay đổi phương thức”.

Các số liệu mới trong báo cáo của UNCTAD phản ánh nỗi lo ngại trong vài năm qua, đó là FDI vẫn chưa đạt mức cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững. Nỗi lo này mới đây cũng được Ngân hàng Thế giới đề cập đến, theo đó, năm 2023, FDI vào các nước đang phát triển thấp nhất kể từ năm 2005, chỉ đạt 435 tỷ USD và hơn 2/3 dòng vốn này tập trung vào các nền kinh tế mới nổi lớn nhất, như: Trung Quốc, Ấn Độ, và Brazil, chiếm một nửa FDI toàn cầu giai đoạn 2010-2023. Về bức tranh FDI năm nay, UNCTAD  dự báo tình hình không mấy khả quan khi cuộc chiến toàn cầu thuế quan đang ảnh hưởng đến tăng trưởng và có những dấu hiệu cho thấy việc quản lý rủi ro ngắn hạn được ưu tiên hơn đầu tư dài hạn.

Trong bối cảnh đó, vấn đề đầu tư trực tiếp toàn cầu, hay rộng lớn hơn là các chương trình hỗ trợ tài chính cho phát triển, dự kiến sẽ là một trong những chủ đề trọng tâm thảo luận tại Hội nghị quốc tế tài trợ cho phát triển lần thứ 4 (FfD4) của LHQ, diễn ra từ 30/06-03/07 tại thành phố Sevilla, Tây Ban Nha. Theo LHQ, các nguồn vốn FDI có vai trò to lớn với các nước đang phát triển nhưng các bất ổn địa chính trị, xung đột vũ trang trên thế giới dẫn đến đứt gãy thương mại, suy giảm đầu tư toàn cầu hiện nay đang tác động ngày càng tiêu cực đến các quốc gia này. Hiện 40% trong tổng số 700 triệu người nghèo đói nhất thế giới sống trong các khu vực xung đột, 9 trên 10 quốc gia có chỉ số phát triển con người thấp nhất là các quốc gia đang có xung đột. Kanni Wignaraja, Trợ lý Tổng thư ký LHQ, đồng thời là Giám đốc khu vực Văn phòng châu Á-Thái Bình Dương của Chương trình Phát triển LHQ (UNDP), cảnh báo: “Báo cáo Phát triển con người mới nhất của UNDP chỉ rõ sự sụt giảm toàn cầu mạnh nhất của Chỉ số phát triển con người trong vòng hơn 2 thập kỷ qua. Lần đầu tiên trong 35 năm qua, sự tiến bộ trong phát triển con người chậm đi đáng kể, với việc hơn một nửa số quốc gia nghèo nhất thế giới vẫn chưa hồi phục được so với mức trước đại dịch (Covid-19). Hơn 1 tỷ người đang sống trong chuẩn nghèo đa chiều cùng cực”.

Cảng Dương Sơn bên ngoài Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 17/6/2025. Ảnh: REUTERS/Go Nakamura

Tuy nhiên, ngoài những lo ngại về bức tranh đầu tư toàn cầu, báo cáo của UNCTAD cũng nêu lên một số điểm sáng. Khác với sự sụt giảm FDI ở các ngành truyền thống, công nghiệp số (kinh tế kỹ thuật số) đang phát triển mạnh mẽ nhờ các nguồn FDI ngày càng cao. Cụ thể, kinh tế số tăng trưởng 10-12% mỗi năm, vượt xa mức tăng trưởng GDP toàn cầu và đóng góp ngày càng lớn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Hơn 500 tỷ USD đã được đầu tư vào các đơn vị sản xuất kỹ thuật số tại các nước đang phát triển trong 5 năm qua và chủ yếu tập trung vào một số ít quốc gia, nhất là 10 nước chiếm gần 80% tổng đầu tư, gồm: Việt Nam, Ấn Độ, Malaysia, Indonesia, Singapore, Mexico, Trung Quốc, Brazil, Saudi Arabia và Thái Lan.