Các báo cáo được Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Liên hợp quốc (LHQ) công bố đầu năm nay dự báo các nền kinh tế châu Phi tăng trưởng cao hơn mức bình quân của thế giới trong năm nay. Theo giới chuyên gia, lục địa Đen có thể sớm trở thành động lực tăng trưởng mới của thế giới, dù vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức mang tính cấu trúc.

Khu vực bến container tại cảng Durban, Nam Phi, ngày 10/4/2025. Ảnh: REUTERS/Rogan Ward

Trong Báo cáo triển vọng kinh tế châu Phi 2026, công bố đầu năm nay, IMF dự báo tăng trưởng bình quân của các nước châu Phi trong năm nay dao động từ 3,9 đến 4,3%, cao hơn mức tăng trưởng bình quân của thế giới mà IMF dự tính (3,1-3,2%). Đáng chú ý, châu Phi được dự báo sẽ dẫn đầu thế giới về số lượng nền kinh tế tăng trưởng cao năm 2026, với nhiều quốc gia đạt mức tăng trưởng từ 6% trở lên. Trong nhóm dẫn đầu, Nam Sudan và Guinea được dự báo tăng trưởng ở mức hai con số, chủ yếu nhờ các ngành dầu mỏ và khai khoáng. Tại khu vực Đông Phi, nỗ lực cải cách kinh tế sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả khi Uganda, Rwanda và Ethiopia ghi nhận mức tăng trưởng bình quân khoảng 7%.

Có chung nhận định với IMF, Báo cáo Tình hình và Triển vọng Kinh tế Thế giới năm 2026 của LHQ đưa ra hôm 10/01 nhận định tăng trưởng kinh tế tổng thể của châu Phi dự kiến tăng lên 4% trong năm nay và 4,1% vào năm 2027, so với 3,5% vào năm 2024 và 3,9% vào năm 2025, phản ánh sự ổn định kinh tế vĩ mô được cải thiện ở một số nền kinh tế lớn. Khu vực được kỳ vọng tăng trưởng nhanh nhất là Đông Phi, dự báo tăng 5,8% trong năm nay, cao hơn mức 5,4% vào năm ngoái và là khu vực tăng trưởng vượt trội so với các khu vực khác của châu Phi. Hai đầu tàu kinh tế của Đông Phi là Ethiopia và Kenya sẽ tiếp tục là động lực chính nhờ các nỗ lực hội nhập khu vực và phát triển năng lượng tái tạo.

Theo giới chuyên gia, với triển vọng tăng trưởng lạc quan năm nay, châu Phi có thể là điểm sáng của kinh tế thế giới, qua đó khẳng định rõ hơn nhận định được nhiều nhà kinh tế đưa ra từ nhiều năm qua là trong những thập kỷ tới châu Phi sẽ là động lực tăng trưởng chính của thế giới. Chuyên gia kinh tế Theophilus Acheampong, Cố vấn cho Bộ Tài chính Ghana nhận định năm 2026 sẽ là thời điểm quan trọng để các nền kinh tế châu lục đen đẩy mạnh đa dạng hóa, trong đó các ngành năng lượng, khai khoáng, nông nghiệp và dịch vụ số được đánh giá là động lực tăng trưởng đáng chú ý.

Theo chuyên gia kinh tế Theophilus Acheampong: “Tôi nhận thấy tiềm năng rất lớn trong lĩnh vực sản xuất, đặc biệt là trong chế biến và khai thác mỏ nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi công nghiệp của khu vực, cũng như rộng lớn hơn là quá trình chuyển đổi năng lượng. Việc các nước, như: Zambia, Cộng hòa Dân chủ Congo, Namibia, Nam Phi hay Ghana đang tiến hành cùng khai thác các cơ sở khoáng sản (với các đối tác nước ngoài) là hết sức đáng chú ý”.

Chợ Kermel ở trung tâm thành phố Dakar, Senegal, ngày 21/5/2025. Ảnh: REUTERS/Zohra Bensemra

Tuy nhiên, bên cạnh tiềm năng tăng trưởng tích cực, các nền kinh tế châu Phi vẫn phải đối mặt nhiều thách thức mang tính hệ thống. Theo IMF, những yếu tố rủi ro nhất đối với kinh tế châu Phi là tác động của biến đổi khí hậu, bất ổn chính trị và gánh nặng nợ công gia tăng. Báo cáo của LHQ ước tính tỷ lệ nợ công trên GDP trung bình của châu Phi đạt 63% vào năm 2025, với các khoản thanh toán lãi suất chiếm gần 15% doanh thu nhà nước. Mặc dù một số quốc gia đã lấy lại được quyền tiếp cận thị trường vốn quốc tế thông qua việc phát hành trái phiếu mới, khoảng 40% các quốc gia châu Phi vẫn đang mắc nợ quá mức hoặc có nguy cơ cao, với một số nước đang tìm cách tái cấu trúc nợ theo Khung chung Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20).

Dự kiến, các quốc gia châu Phi phải chi khoảng 95 tỷ USD để trả nợ trong năm 2026. Riêng Kenya dành tới khoảng 1/5 tổng chi ngân sách cho nghĩa vụ trả nợ. Trước chi phí vay vốn tăng cao, nhiều nước châu Phi đang kỳ vọng lãi suất toàn cầu hạ nhiệt sẽ giúp giảm áp lực tài chính. Ông David McNair, Giám đốc điều hành bộ phận Chính sách toàn cầu (Global Policy) của ONE Campaign, một phong trào đấu tranh chống đói nghèo, bệnh tật và vận động xóa nợ cho châu Phi, nhận định: “Tôi nghĩ điểm mấu chốt ở đây là 72% số nợ của các quốc gia châu Phi là bằng đồng dollar Mỹ (USD) nên việc Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed) giảm lãi suất là một tin tốt và có thể giúp các quốc gia châu Phi dễ thở hơn”.