(VOV5) - Nhiều nước đang xem xét ban hành luật cấm sử dụng các nền tảng mạng xã hội đối với người dưới 15 tuổi ngay trong nửa đầu năm nay.
Xu hướng siết chặt quản lý mạng xã hội tiếp tục lan rộng tại nhiều khu vực trên thế giới, trong bối cảnh các chính phủ gia tăng lo ngại về tin giả, nội dung độc hại và tình trạng nghiện công nghệ trong giới trẻ.
 Ảnh minh hoạ: REUTERS/Hollie Adams |
Hôm 19/2, Gabon trở thành quốc gia châu Phi mới nhất tuyên bố tạm ngừng hoạt động mạng xã hội trên toàn quốc. Trong tuyên bố phát trên truyền hình quốc gia ngày 18/2, Cơ quan Quản lý Truyền thông Cấp cao của Gabon cho biết quyết định đình chỉ có hiệu lực ngay lập tức và kéo dài cho đến khi có thông báo mới. Động thái của Gabon nối dài xu hướng siết chặt quản lý không gian mạng tại một số quốc gia châu Phi thời gian gần đây. Ethiopia từng hạn chế truy cập các nền tảng, như: Facebook, TikTok và YouTube trong bối cảnh căng thẳng xã hội; Uganda duy trì lệnh chặn Facebook kéo dài sau bầu cử; trong khi Sierra Leone và Senegal cũng áp dụng các biện pháp hạn chế internet và mạng xã hội nhằm kiểm soát biểu tình và ngăn chặn tin giả.
Theo giới chuyên gia, việc các quốc gia châu Phi, khu vực vốn vẫn bị xem là nơi còn thiếu nhiều điều kiện về hạ tầng công nghệ và pháp lý, siết chặt kiểm soát mạng xã hội một mặt đến từ việc nhiều chính phủ châu Phi ngày càng coi không gian mạng là yếu tố tác động trực tiếp tới ổn định chính trị, an ninh và đoàn kết xã hội, nhưng mặt khác cũng cho thấy xu hướng kiểm soát mạng xã hội, nhất là với giới trẻ, đã lan rộng và trở thành xu hướng toàn cầu. Xu hướng này bắt đầu nổi lên từ cách đây 2-3 năm và dần được các chính phủ luật hóa. Cột mốc đầu tiên là ngày 10/12/2025, khi Australia trở thành quốc gia đầu tiên cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Ngay sau đó, một loạt các nước châu Âu (Tây Ban Nha, Pháp, Hy Lạp, Đan Mạch…) cho biết sẽ làm theo mô hình của Australia.
Tại châu Âu, vấn đề quản lý mạng xã hội lại được đặt ra theo hướng bảo vệ trẻ vị thành niên trước nguy cơ nghiện công nghệ. Tại Italia, số liệu mới nhất của Viện Y tế Quốc gia Italia cho thấy khoảng 100.000 thanh thiếu niên từ 15-18 tuổi có nguy cơ nghiện mạng xã hội; ước tính thêm khoảng nửa triệu người mắc rối loạn nghiện game - tình trạng đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận là bệnh lý từ năm 2019. Tại Pháp, Tây Ban Nha hay Đức, các chỉ số cảnh báo cũng ở mức tương tự. Trước thực trạng này, Nghị viện châu Âu (EP), tháng 11/2025 đã thông qua nghị quyết kêu gọi quy định độ tuổi tối thiểu truy cập mạng xã hội là 16 tuổi. Sau nghị quyết này của EP, các nước Italia, Pháp hay Tây Ban Nha đang xem xét ban hành luật cấm sử dụng các nền tảng mạng xã hội đối với người dưới 15 tuổi ngay trong nửa đầu năm nay.
 Các bạn trẻ tạo dáng chụp ảnh với điện thoại thông minh trên tay trước logo Instagram. Ảnh minh họa: REUTERS/Dado Ruvic |
Thủ tướng Tây Ban Nha, Pedro Sanchez, một trong những chính trị gia ủng hộ mạnh mẽ nhất cho việc cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, tuyên bố: “Liệu chúng ta có muốn công nghệ bình thường hóa và khuếch tán sự lừa gạt và biến sự riêng tư thành hàng hóa? Liệu chúng ta có muốn một xã hội mà trong đó những tài phiệt công nghệ có thể can thiệp, giống như họ đã từng can thiệp vào điện thoại di động của hàng triệu công dân, để nói với họ những lời dối trá?”.
Giới quan sát cho rằng việc nhiều nước châu Âu siết chặt mạng xã hội để bảo vệ trẻ em là điều không bất ngờ. Bà Francesca Pisanu, chuyên gia vận động chính sách tại Eurochild, mạng lưới các tổ chức bảo vệ trẻ em lớn nhất châu Âu, cho biết: “Quyền của trẻ em là ưu tiên lớn của Liên minh châu Âu (EU) và trong lĩnh vực quyền trẻ em trong môi trường mạng, EU cũng đã những khuôn khổ pháp lý mạnh mẽ, như Quy định bảo vệ dữ liệu tổng thể (GDPR) để bảo vệ dữ liệu của trẻ em và Đạo luật Dịch vụ số 2022. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi EU thực sự quan ngại về rủi ro gây hại của mạng xã hội đối với trẻ em và muốn thực hiện việc kiểm soát”.
Về tổng thể, xu hướng siết chặt mạng xã hội để bảo vệ trẻ em dưới 16 tuổi đang thắng thế trước các ý kiến phản đối. Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng cho rằng việc cấm trẻ em dưới 15-16 tuổi dùng mạng xã hội chỉ là một trong số những giải pháp, không thể giải quyết hoàn toàn các vấn đề mà mạng xã hội gây ra cho trẻ em, do đó cần phải kết hợp với nhiều phương pháp tâm lý, giáo dục khác. Chuyên gia về tội phạm số của Hy Lạp, Kelly Ioannou, nhận định: “Đúng là chúng ta có thể gỡ bỏ các tài khoản, có thể cấm người dưới 15 tuổi dùng mạng xã hội nhưng điều này cũng không giải quyết được vấn đề bởi con người, đặc biệt là những người trẻ, luôn sáng tạo và có thể tìm ra cách khác để vào mạng, và vào các nền tảng thậm chí còn nguy hiểm hơn”.
Một vấn đề khác đặt ra, đó là việc siết chặt mạng xã hội cần phải được nghiên cứu và tiến hành thận trọng nhằm tránh việc tước bỏ những quyền lợi cơ bản về tiếp cận thông tin và giáo dục của trẻ em. Ngay tại châu Âu, hôm 23/2, Hội đồng châu Âu, tổ chức gồm 46 quốc gia thành viên, hoạt động độc lập với EU, đã kêu gọi các quốc gia thận trọng trước xu hướng xem xét áp đặt lệnh cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội, tương tự mô hình đang được triển khai tại Australia.
Ủy viên Nhân quyền của Hội đồng châu Âu, ông Michael O’Flaherty nhấn mạnh dù tồn tại những lo ngại chính đáng về tác động tiêu cực của việc sử dụng thiết bị điện tử quá mức đối với sự phát triển và sức khỏe tinh thần của trẻ em, song việc cấm đoán có thể dẫn đến hệ quả không mong muốn. Ông O’Flaherty cho rằng biện pháp cấm truy cập có nguy cơ chuyển trách nhiệm bảo đảm an toàn từ các nền tảng - vốn tạo ra môi trường trực tuyến - sang chính trẻ em là đối tượng sử dụng. Thay vào đó, các quốc gia nên yêu cầu các công ty công nghệ chủ động thiết kế và vận hành nền tảng theo hướng giảm thiểu rủi ro, đồng thời phải chịu trách nhiệm nếu không bảo đảm các tiêu chuẩn bảo vệ trẻ em.