Viện Nghiên cứu Nước, Môi trường và Sức khỏe thuộc mạng lưới Liên Hợp Quốc (LHQ) (UNU-INWEH), hôm 20/01, công bố Báo cáo cảnh báo thế giới đang bước vào một kỷ nguyên cạn kiệt nước, khi hệ thống sông ngòi, hồ nước và tầng chứa nước ngầm bị suy kiệt với tốc độ tăng nhanh so với khả năng tự phục hồi của nguồn nước tự nhiên.

Một hồ nước đã khô cạn gần Oroshaza, Hungary, ngày 10/9/2024. Ảnh: REUTERS/Marton Monus. (A dried out lake near Oroshaza, Hungary, September 10, 2024. Photo: REUTERS/Marton Monus)

Theo nội dung báo cáo mang tên “Sự phá sản nguồn nước toàn cầu: Sống trên mức cung thủy văn của chúng ta trong thời đại hậu khủng hoảng”, UNU-INWEH cho biết gần 3/4 dân số thế giới hiện đang sống tại các quốc gia được xếp là mất an ninh hoặc mất an ninh trầm trọng về nguồn nước. Hơn 2 tỷ người vẫn thiếu nước uống sạch an toàn, 3,5 tỷ người thiếu thốn các điều kiện vệ sinh và hơn 4 tỷ người phải trải qua tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng ít nhất 1 tháng mỗi năm.

Theo ông Kaveh Madani, Giám đốc UNU-INWEH, tác giả của báo cáo, Trái đất đã bước sang một giai đoạn cạn kiệt nguồn nước mới. Thực trạng thu hẹp của các hồ lớn trên thế giới, cũng như tình trạng gián đoạn dòng chảy ra biển của những con sông lớn tại một số thời điểm trong năm là những dấu hiệu cảnh báo rõ rệt. Ngoài ra, thế giới đã mất đi một diện tích đất ngập nước khổng lồ, khoảng 410 triệu ha, gần tương đương diện tích của Liên minh Châu Âu (EU), trong vòng 5 thập kỷ qua. Suy kiệt nước ngầm là một nguyên nhân khác dẫn đến tình trạng cạn kiệt nước toàn cầu. Khoảng 70% các tầng chứa nước lớn vốn được khai thác làm nước sinh hoạt và tưới tiêu đang ghi nhận xu hướng suy giảm dài hạn, đi kèm với sự gia tăng của các cuộc khủng hoảng “ngày không nước”, thời điểm nhu cầu vượt quá nguồn cung tại nhiều đô thị trên thế giới.

Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu cũng góp phần làm trầm trọng thêm vấn đề, khiến hơn 30% lượng băng toàn cầu dần biến mất kể từ năm 1970, đồng thời làm suy giảm nguồn nước tan theo mùa vốn đáp ứng nhu cầu của hàng trăm triệu người trên thế giới. Ông Kaveh Madani nhấn mạnh: “Những gì chúng tôi thể hiện trong báo cáo là một hiện thực khác đang nổi lên ở nhiều khu vực và những gì chúng tôi chứng kiến mà một trạng thái thất bại thường trực, khi các hệ thống nước trên thực tế không còn có thể quay trở lại với tình trạng vốn có trước đó. Chúng tôi gọi tình trạng hiện nay là sự phá sản nguồn nước toàn cầu”.

Trẻ em đứng gần một máy bơm nước bằng tay đã khô cạn ở Kabul, Afghanistan, ngày 29/8/2025. Ảnh: REUTERS/Sayed Hassib

Trước thực trạng hiện nay, báo cáo của UNU-INWEH cũng đề xuất sử dụng thuật ngữ “cạn kiệt nước” thay cho “ căng thẳng nguồn nước” hay “ khủng hoảng nước”. Thuật ngữ mới mô tả trạng thái trong đó việc khai thác và sử dụng nguồn nước dài hạn vượt quá khả năng bổ sung, đồng thời gây tổn hại nghiêm trọng đến nguồn nước tự nhiên, làm mất khả năng khôi phục ban đầu. Báo cáo nhận định các thuật ngữ trước đây được xây dựng dựa trên cảnh báo về viễn cảnh nguồn nước có thể phục hồi. Tuy nhiên, theo UNU-INWEH, thực tế hiện nay cho thấy nhiều khu vực trên thế giới không còn khả năng khôi phục nguồn nước lịch sử.

Đáng chú ý, việc cạn kiệt nguồn nước diễn ra ở cả các đô thị lớn nhất thế giới. Một nghiên cứu mới đây của Trường Đại học London (Anh), dựa trên việc phân tích dữ liệu vệ tinh của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), cho thấy trong số 100 thành phố lớn nhất thế giới, có đến 38 thành phố đang rơi vào khu vực khủng hoảng nước, từ mức độ cao đến trầm trọng. Trong số này có thủ đô Bắc Kinh của Trung Quốc, thủ đô New Dehli của Ấn Độ, thủ đô Tehran (Iran), các thành phố New York, Los Angeles (Mỹ), Rio de Janeiro (Brazil)… Tổng cộng, hơn 1,1 tỷ người sống tại 38 thành phố này đang phải đối mặt với sức ép gia tăng về nguồn nước, khi nguồn cung nước không đáp ứng được nhu cầu. Tại Iran, tình trạng khan hiếm nước thậm chí đã khiến chính phủ Iran tính đến việc chuyển thủ đô khỏi Tehran. Ông Bhanu Neupane, Điều phối viên của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của LHQ (UNESCO) về vấn đề nước toàn cầu, cảnh báo: “Sự thật rất rõ ràng, chúng ta không phải đang tiến đến một cuộc khủng hoảng nước toàn cầu mà chúng ta đang sống trong cuộc khủng hoảng này rồi. Do đó, cần phải đầu tư cho việc giám sát và quản lý tốt hơn nguồn nước, tăng cường hợp tác quốc tế để tạo nên một thời kỳ mới của hợp tác đa phương và đa nhân tố. Chúng ta cần phải hành động ngay bởi biến đổi khí hậu đang đẩy nhanh khủng hoảng nước và sự trì hoãn sẽ cướp đi sinh mạng của nhiều người”.

Trong báo cáo của UNU-INWEH, giải pháp được đề xuất để ứng phó với tình trạng cạn kiệt nước toàn cầu là đẩy mạnh hợp tác giữa các chính phủ và các tổ chức quốc tế để xây dựng những chính sách toàn cầu về nguồn nước. Bên cạnh đó, UNU-INWEH cũng khuyến cáo các chính phủ thay vì coi tình trạng khan hiếm nước mang tính tạm thời thì cần thẳng thắn nhìn nhận thực tế, tuyên bố cạn kiệt nước ngay từ bây giờ để từ đó có các hành động kịp thời.