Xuất gia năm 1960, Hòa thượng Chau Ty (pháp danh Khanh Đek Kô) trụ trì chùa Soài So, xã Tri Tôn, tỉnh An Giang, từ năm 1985 đến nay. Ông hiện là nhà sư cao tuổi nhất trong cộng đồng Phật giáo Nam Tông Khmer ở tỉnh An Giang. Hòa thượng Chau Ty là người uy tín, có tầm ảnh hưởng lớn trong cộng đồng ở tỉnh An Giang.
Chúng tôi gặp Hòa thượng Chau Ty vào một ngày nắng đẹp tại chùa Soài So khi ông đang tổ chức lễ cầu kinh cho các phật tử, người dân. Chia sẻ sau buổi lễ, Hòa thượng cho biết ông là người dân tộc Khmer, sinh ngày 15 tháng 3 năm 1941, quê ở xã Núi Tô, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang cũ nay là xã Tri Tôn, tỉnh An Giang. Vì có nhiều đóng góp vào sự phát triển của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tháng 11/2022, Hòa thượng được tín nhiệm bầu giữ chức vụ Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Là người có uy tín trong cộng đồng, Hòa thượng Chau Ty cùng với Mặt trận Tổ quốc và các ban, ngành, đoàn thể ở địa phương tuyên truyền, vận động người dân chấp hành, thực hiện tốt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Hòa thượng Chau Ty cũng là tấm gương sáng trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và hòa hợp các tôn giáo. Trên cương vị Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Hòa thượng Chau Ty tích cực gắn kết giữa hệ phái Nam Tông và Bắc Tông, giữa Phật giáo và các tôn giáo khác, giữa dân tộc Khmer với các dân tộc khác.
 Hòa thượng Chau Ty (pháp danh Khanh Đek Kô) trụ trì chùa Soài So, xã Tri Tôn, tỉnh An Giang |
Anh Kim Som Ry Thi, người phiên dịch, giúp việc cho Hòa thượng Chau Ty, cho biết: “Đồng bào dân tộc Khmer ở đây rất tôn kính Hòa thượng Chau Ty. Hòa thượng là một người rất có uy tín trong cộng đồng. Hòa thượng dạy bảo và chỉ dẫn cho phật tử hành lễ, chu đáo chăm lo cho cộng đồng. Con cháu có thể học hỏi được nhiều điều tốt về Hòa thượng. Đây là vinh dự lớn đối với đồng bào dân tộc Khmer có vị Hòa thượng chức vị cao. Hòa thượng có công bảo tồn những nét đặc sắc của đồng bào dân tộc Khmer, ví dụ như khắc kinh lá buông”.
Quan tâm đến việc giữ gìn tiếng nói và chữ viết của đồng bào Khmer, cứ vào dịp hè, Hòa Thượng Chau Ty lại mở lớp dạy chữ Khmer miễn phí cho học sinh ở chùa Soài So. Hòa thượng còn vận động các nhà hảo tâm hỗ trợ mua sách vở, dụng cụ học tập cho học sinh nghèo. Chính nhờ tích cực tổ chức các hoạt động xã hội, từ thiện và uy tín của Hòa thượng Chau Ty, nên chùa Soài So đã trở thành điểm du lịch tâm linh nổi bật trong vùng, thu hút ngày càng đông phật tử, người dân và du khách. Sống tốt đời đẹp đạo, Hòa thượng Chau Ty luôn được người dân, phật tử yêu mến, tôn kính.
Ông Chau Nho, người dân ở tỉnh An Giang, bày tỏ: “Hòa thượng làm từ thiện, giúp đỡ dân nghèo. Hòa thượng tuyên truyền cho người dân tuân thủ pháp luật. Hòa thượng có uy tín, nói dân nghe, ai cũng tin”.
Cách đây 9 năm (năm 2017), tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá buông của dân tộc Khmer ở tỉnh An Giang được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia. Thành quả đó cũng có sự góp sức tích cực của Hòa thượng Chau Ty. Kinh viết trên lá buông, một trong những dạng thư tịch truyền thống đặc sắc của Phật giáo Nam tông Khmer, đang có nguy cơ thất truyền. Hiện nay, ở tỉnh An Giang, Hòa thượng Chau Ty chính là người duy nhất còn lại thông thạo kỹ thuật khắc chữ trên lá buông. Hòa thượng đã truyền dạy bí quyết khắc kinh lá buông cho các học trò nhưng vì rất khó nên chỉ rất ít người học được. Mỗi bản kinh lá buông không chỉ chứa đựng lời Phật dạy, câu chuyện dân gian, phong tục tập quán mà còn là hồn cốt văn hóa, tri thức của dân tộc Khmer.
 Quang cảnh làm lễ ở chùa Soài So |
Hòa thượng Chau Ty bộc bạch: “Tôi đã gắn bó với nghề khắc kinh lá buông từ những năm 1964, 1965. Khi đó tôi gặp một cụ ông ở gần chùa, do cụ biết khắc kinh lá buông nên tôi xin học lại từ cụ. Tới năm 1967, tôi bắt đầu khắc kinh lá buông cho tới những năm 1980. Tất cả những bộ kinh mà tôi khắc hầu như được rất nhiều chùa ở tỉnh An Giang lưu giữ, nhiều chùa nhờ tôi khắc kinh lá buông, khắc những lời dậy của Đức Phật trong kinh lá buông để có những buổi lễ quan trọng thì các vị sư cầm đọc, thuyết pháp. Khi tổ chức lễ hội nào đó thì người dân Khmer nhờ các vị sư thuyết pháp trong kinh lá buông. Học khắc chữ trên kinh lá buông là rất khó, phải đòi hỏi sự đam mê, có trình độ cao. Ngoài ra, lá buông ở khu vực Tri Tôn còn rất ít. Hiện tại, lá buông và dụng cụ khắc những bộ kinh đa phần nhập từ Campuchia về. Học khắc chữ trên lá buông cần nhiều công đoạn, từ sơ chế lá, tạo mực đến khắc chữ. Đó chính là nét đặc sắc của đồng bào dân tộc Khmer và không phải ai cũng học được”.
Hòa thượng Chau Ty đã được Nhà nước phong tặng các danh hiệu cao quý do có nhiều cống hiến trong gìn giữ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. Hòa thượng được Nhà nước trao tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú ngày 12/11/2015 và Nghệ nhân Nhân dân ngày 8/3/2019. Hòa Thượng là cầu nối Giáo hội Phật giáo Việt Nam, chính quyền với người dân, cùng phật tử và người dân xây dựng phum sóc bình yên, hạnh phúc.