Nghị quyết số 01 năm 2025 của Chính phủ xác định việc hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược, trong đó hạ tầng giao thông và chuyển đổi số là động lực then chốt, nền tảng bứt phá phát triển đất nước. Chính vì vậy, chuyển đổi số được xác định là khâu đột phá, giúp thay đổi, hiện đại hóa ngành giao thông vận tải Việt Nam.

Chuyển đổi số được xác định là khâu đột phá, giúp thay đổi, hiện đại hóa ngành giao thông vận tải Việt Nam. Ảnh minh hoạ: vovgiaothong.vn

Nghe âm thanh bài viết tại đây: 

Trong lĩnh vực giao thông đường bộ, việc ứng dụng công nghệ để số hóa, hiện đại hóa và tối ưu hóa các hoạt động quản lý, vận hành, bảo trì và giám sát hạ tầng giao thông đã đem lại những bước tiến quan trọng. Ông Trương Quốc Dương, Phó Giám đốc Công ty cổ phần 496, đơn vị thực hiện công tác duy tu, bảo dưỡng đường bộ trên các tuyến đường ở khu vực Bắc Miền Trung, cho biết trước đây, công tác thu thập thông tin, kiểm tra đường bộ chủ yếu được thực hiện theo hình thức thủ công, ghi chép bằng tay. Tuy nhiên hiện nay nhờ được số hóa mà các thông tin được cập nhật đầy đủ từ hiện trường qua điện thoại và các quyết định điều động, xử lý được đưa ra nhanh chóng, chính xác:  "Có phần mềm của lực lượng tuần tra, kiểm tra các tuyến đường họ sẽ báo ngày giờ kèm theo số km, cùng hình ảnh. Lực lượng tuần tra, kiểm tra gặp sự cố sẽ chụp ảnh và truyền ra để lãnh đạo chỉ đạo ngay và người công nhân cũng nắm được luôn. Chuyển đổi số còn nằm ở chỗ kiểm tra đường, lưu lượng xe, đánh giá kết cấu mặt đường, kế hoạch đưa ra, khai thác, đánh giá các hư hỏng và tính ra chi phí sữa chữa".

Công ty Thu phí tự động (VETC) đã triển khai số hóa toàn bộ dữ liệu liên quan đến giao thông. Ảnh: vovgiaothong.vn

Ông Nguyễn Mạnh Hưng, Trưởng phòng Marketing, Công ty Thu phí tự động (VETC), cho hay đơn vị đã triển khai số hóa toàn bộ dữ liệu liên quan đến giao thông, bao gồm: thông tin phương tiện, thông tin khách hàng, phương tiện thanh toán, hành trình di chuyển, tần suất hoạt động, tuyến đường khai thác, lịch sử lưu thông, hình ảnh và video giao thông... Dựa trên việc số hóa/lưu trữ dữ liệu giao thông, VETC đã phân tích đánh giá/phân tích dữ liệu để tổng hợp, đưa ra các dự báo nhằm nâng cao chất lượng phục vụ: "Phần mềm VETC xác định các cung đường trọng yếu, nguy cơ ùn tắc cao: Phân tích mật độ phương tiện và thời gian di chuyển giúp nhận diện các trạm hay xảy ra ùn ứ, từ đó phối hợp với đơn vị quản lý tuyến đường để điều tiết luồng phương tiện; Điều chỉnh kế hoạch vận hành. Trong các dịp cao điểm, dữ liệu giúp đơn vị chủ động bố trí thêm nhân sự tại trạm; cảnh báo sớm trên các kênh truyền thông về tình trạng giao thông".

Đến thời điểm này, Cục Đường bộ đã số hóa hơn 25.000 km quốc lộ, 7.800 cầu, hầm. Riêng với hệ thống đường tỉnh, đường huyện chủ yếu do địa phương quản lý, đang được Cục Đường bộ Việt Nam thu thập. Với Hệ thống biển báo ảnh hưởng đến quyết định xử phạt, như: biển báo hạn chế tốc độ, biển đường một chiều, biển báo khu đô thị cũng đã thu thập đầy đủ. Ông Tô Nam Toàn, Trưởng phòng Khoa học công nghệ và Hợp tác quốc tế, Cục Đường bộ Việt Nam, cho biết dữ liệu hạ tầng đường bộ được số hóa phục vụ rất hữu ích cho công tác quản lý: "Ví dụ như hiện nay, công tác cấp phép cho phương tiện quá khổ quá tải. Một xe đi từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh khi xin được cấp phép, nếu dữ liệu đầy đủ thì sẽ xác định tuyến đường từ Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh có bao nhiêu cầu không đủ tải trọng hoặc là bị hạn chế về kích thước. Nhờ đó, chúng tôi có thể điều chỉnh tuyến đường nhằm tránh những cây cầu không đủ điều kiện".

Các phương tiện lưu thông ổn định nhờ hệ thống đèn giao thông thông minh. Ảnh: vovgiaothong.vn

Ông Lê Văn Đạt, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Phát triển Giao thông, vận tải, khẳng định chuyển đổi số trong quản lý giao thông đường bộ đã được đẩy nhanh trong những năm qua và mang lại nhiều hiệu quả trong thực tiễn: "Xây dựng và cập nhật dữ liệu số về cầu, đường cùng tình trạng khai thác và bảo trì giúp cho cơ quan quản lý có công cụ hiệu quả để đưa ra các quyết định về đầu tư, nâng cấp, cải tạo, sửa chữa kịp thời đúng trọng tâm, trọng điểm và tiết kiệm chi phí; tích hợp với công nghệ camera giám sát, cảm biến, trạm cân tự động giúp tăng cường giám sát, khai thác và xử lý các vi phạm quá tải, dừng đỗ sai quy định".

Không chỉ có ý nghĩa trong công tác quản lý khai thác đường bộ, ứng dụng chuyển đổi số trong giao thông đường bộ còn mang lại lợi ích thiết thực cho người tham gia giao thông. Ông Đặng Văn Chung, Nguyên Phó Vụ trưởng Vụ An toàn giao thông, Tổng cục Đường bộ Việt Nam (nay là Cục Đường bộ Việt Nam), cho biết: "Người sử dụng đường kết nối được sẽ biết tình trạng đường để đi. Đồng thời, người điều khiển phương tiện sẽ biết được trên đoạn đường đó hiện tại kết cấu hạ tầng ra sao, tổ chức giao thông thế nào... Chuyển đổi số như những năm vừa rồi bước đầu đã có tác dụng".

Theo các chuyên gia, chuyển đổi số trong giao thông đường bộ dù có bước tiến lớn nhưng vẫn cần có sự đồng bộ, nhất là trong dữ liệu, để không chỉ phục vụ cho công tác quản lý mà còn phục vụ cho người sử dụng đường bộ. Ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, đề nghị: "Chúng tôi mong muốn ngành đường bộ phải cập nhật đầy đủ, kịp thời dữ liệu về cầu, đường và cho phép các đối tượng khai thác đường bộ có dữ liệu để lập kế hoạch hoạt động, kế hoạch vận tải một cách hiệu quả nhất. Thứ hai, đẩy mạnh giao thông thông minh trên các tuyến cao tốc, quốc lộ quan trọng và các tuyến đường đô thị hiện nay".

Trong khi đó, Tiến sỹ Trần Ngọc Hưng, Viện trưởng Viện Công nghệ Giao thông vận tải, Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải, cho rằng cần chú trọng đầu tư cho phát triển hạ tầng số giao thông đường bộ: "Tăng cường đầu tư hoàn thiện hạ tầng số, sớm hoàn thiện thể chế, tạo cơ chế tài chính phù hợp cho chuyển đổi số, tách rõ phần đầu tư cho hạ tầng vật lý và đầu tư cho hạ tầng số để thúc đẩy mô hình này. Ngoài ra, có thể có các mô hình để huy động nguồn lực của xã hội trong đầu tư hạ tầng số".

Số hóa dữ liệu kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ đang được áp dụng rộng rãi trong ngành giao thông. Việc triển khai đồng bộ hạ tầng chiến lược, từ giao thông cho tới hạ tầng số, không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là động lực thúc đẩy liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển, thu hút đầu tư, nâng cao đời sống nhân dân. Với quyết tâm của Chính phủ và sự đồng lòng của toàn xã hội, một Việt Nam có hạ tầng đồng bộ, hiện đại, kết nối mạnh mẽ với khu vực và thế giới đang ngày càng hiện hữu rõ nét hơn.