Trên những thửa ruộng Việt Nam, người nông dân hôm nay không chỉ mang theo cuốc, liềm mà còn cầm thêm chiếc điện thoại thông minh như một “công cụ lao động” mới. Từ việc ghi chép nhật ký, theo dõi sâu bệnh đến kiểm soát chất lượng sản phẩm, tất cả đều được lưu lại bằng mã QR, phần mềm quản lý và dữ liệu theo thời gian thực. Giờ đây, công nghệ không còn đứng ngoài phòng thí nghiệm, mà đang bước vào từng gốc cây, từng vụ mùa, định hình một nền nông nghiệp số và phát thải thấp.

"Thủ phủ" sầu riêng Krông Pắc từ trên cao xuống. Ảnh: Vạn Tiếp/baodaklak.vn

Nghe âm thanh bài viết tại đây:

Trước đây, ông Lê Văn Thành, chủ vườn sầu riêng ở xã Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk, hoàn toàn dựa theo kinh nghiệm để chăm sóc cây sầu riêng. Còn bây giờ, chỉ cần mở ứng dụng điện thoại, ông đã có tất cả các thông tin được kết nối từ các thiết bị cảm biến lắp đặt sẵn trong vườn, qua đó, giúp ông điều chỉnh được cách chăm sóc hợp lý. Nhờ vậy, qua các đợt nắng nóng hay mưa nhiều, tỷ lệ sầu riêng non bị rụng ở vườn của gia đình ông Thành là rất ít: “Nhờ có các thiết bị mà người dân dễ làm vườn hơn. Có các thông tin đó, mình biết được trong đất thiếu những thứ gì, nên bón thêm phân gì, nước có đủ hay không.”

Một vườn sầu riêng được gắn mã QR trên địa bàn xã Krông Pắc. Ảnh: baodaklak.vn

Chuỗi sản xuất thông minh bắt đầu ngay từ khâu đầu tiên là canh tác. Những hệ thống IoT (Internet vạn vật) và AI (trí tuệ nhân tạo) đang thay đổi cách mà người dân làm nông. Thay vì phỏng đoán, giờ đây, các thiết bị cảm biến đo lường chính xác độ ẩm đất, dinh dưỡng và thời tiết. Nông dân có thể điều khiển hệ thống tưới tự động từ xa, giúp tiết kiệm 40% nước. Ông Mai Đình Thọ, Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp sạch, tỉnh Đắk Lắk, cho biết: “Thậm chí tình hình sâu bệnh, nấm bệnh, qua việc quét trên ứng dụng (app), trí thông minh nhân tạo sẽ cho bạn biết đó là bệnh gì, phải xử lý ra sao. Cộng thêm kinh nghiệm của người nông dân, chúng ta có thể giải quyết vấn đề tốt hơn.”

Ngoài khâu canh tác, ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp còn mở rộng sang quản lý chuỗi giá trị nông sản. Việc áp dụng công nghệ số giúp minh bạch thông tin sản phẩm, kiểm soát quy trình từ đầu vào đến đầu ra, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng và an toàn thực phẩm. Tại Hợp tác xã (HTX) Bảo tồn và Phát triển dược liệu Sóc Sơn, mỗi gốc trà hoa vàng đều được gắn mã truy xuất điện tử, ghi lại đầy đủ thông tin trong quy trình chăm sóc và chỉ số an toàn. Nhờ đó, sản phẩm của HTX đạt chuẩn quốc tế JAS của Nhật Bản, một tiêu chuẩn khắt khe mà nhiều doanh nghiệp lớn còn khó tiếp cận. Công nghệ giúp HTX chứng minh sản phẩm sạch bằng dữ liệu, nhờ vậy, mỗi gốc trà hoa vàng không chỉ có giá trị sinh học mà còn sở hữu giá trị số. Bà Nguyễn Thanh Tuyền, Giám đốc Hợp tác xã, cho biết: “Qua truy xuất nguồn gốc, sản phẩm của chúng tôi đưa ra thị trường được minh bạch hơn, và làm cho niềm tin của khách hàng tăng lên nhiều hơn và mang giá trị thương hiệu lớn hơn.”

Ông Mai Đình Thọ, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp sạch, tỉnh Đắk Lắk, chia sẻ về việc áp dụng công nghệ khoa học kỹ thuật tiên tiến vào theo dõi chất lượng sản phẩm sầu riêng. Ảnh: nongnghiephuuco.vn

So với các nước có nền nông nghiệp hiện đại, Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu của việc quá trình cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ sâu rộng. Tuy nhiên, cũng đã có những tín hiệu tích cực được ghi nhận. Từ năm 2017, chỉ có khoảng 193 HTX trên cả nước ứng dụng công nghệ cao, tuy nhiên, tính đến tháng 11 năm 2025, con số này đã tăng gấp hơn 13 lần, lên 2.600 HTX. Theo Cục Kinh tế Hợp tác & Phát triển nông thôn, chuyển đổi số giúp giảm 30% chi phí vận hành, giảm 15–20% chi phí vật tư và tăng 15–28% năng suất cho các hợp tác xã.

Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp sạch áp dụng thiết bị đo dinh dưỡng đất Enfarm và hệ thống giải pháp AIGU Smart Farm trên diện tích hơn 10ha. Ảnh: nongnghiephuuco.vn

Trong bối cảnh thực tiễn hiện nay, công nghệ không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc nếu muốn nông sản Việt Nam cạnh tranh toàn cầu. Công nghệ trở thành căn cước pháp lý của sản phẩm, giúp chúng vượt qua hàng rào thương mại quốc tế. Thị trường thế giới giờ đây ngoài việc quan tâm đến chất lượng còn rất chú trọng đến quy trình làm ra sản phẩm thế nào, phát thải bao nhiêu, thông tin sản phẩm có minh bạch hay không… Nhờ các nền tảng, như: quản trị số nông nghiệp 4.0 eGap mà lần đầu tiên, người nông dân có thể quản lý phát thải khí nhà kính của chính thửa ruộng của mình, điều mà trước đây chỉ các nhà khoa học mới làm được. Ông Nguyễn Phi Hiệp, Tổng Giám đốc Liên hiệp Hợp tác xã Kinh tế số Việt Nam, cho rằng: “Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn cho sự chuyển mình bởi vì chúng ta đang hội tụ được rất nhiều yếu tố thuận lợi về con người, nền tảng sản xuất, đặc sản vùng miền. Rất mong muốn những người trẻ có nền tảng kĩ thuật sẽ đồng hành nhiều hơn với bà con nông dân để phát triển kinh tế địa phương cũng như hỗ trợ cho các hoạt động nông nghiệp có thể tiếp cận với các công nghệ mới hơn, như: IOT, AI…”

Chuyển đổi số hướng tới nông thôn mới thông minh. Ảnh minh hoạ: VGP

Chuyển đổi số đang mở ra một chương mới cho nông nghiệp Việt Nam, nơi tri thức, dữ liệu và công nghệ song hành cùng kinh nghiệm truyền thống của người nông dân. Từ thửa ruộng, khu vườn đến chuỗi giá trị toàn cầu, công nghệ giúp nông sản Việt Nam không chỉ “làm ra nhiều hơn” mà còn “làm ra tốt hơn”, minh bạch hơn và bền vững hơn. Khi người nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và đội ngũ trí thức trẻ cùng chung tay, nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển mình mạnh mẽ, khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế bằng một nền nông nghiệp hiện đại, xanh và có trách nhiệm với tương lai.