Từ câu chuyện quen thuộc về Thái hậu Dương Vân Nga và bước ngoặt chuyển giao giữa hai triều Đinh - Tiền Lê, vở cải lương "Đế đô sóng cả" của Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ (tỉnh Tây Ninh) đã mở ra những suy ngẫm mới về quyền lực, trách nhiệm và lựa chọn của con người trước vận mệnh quốc gia.  

Câu chuyện “Đế đô sóng cả” mở đầu bằng biến cố vua Đinh Tiên Hoàng và Nam Việt vương Đinh Liễn đột ngột băng hà, khiến triều chính rơi vào cảnh rối ren. Trong bối cảnh ấy, Thái hậu Dương Vân Nga phải đối diện với những lựa chọn hệ trọng liên quan trực tiếp tới vận mệnh quốc gia. Một trong những quyết định quan trọng là việc trao long bào cho Thập đạo tướng quân Lê Hoàn để dẫn dắt đất nước và nhân dân chống giặc ngoại xâm.

Nghệ sĩ Lê Hoàng Nghi với vai diễn Thập đạo tướng quân Lê Hoàn - Ảnh: Quế Lâm/ Báo Tây Ninh

Theo Tiến sĩ, NSND Triệu Trung Kiên, tác giả “Đế đô sóng cả”, vở diễn không dừng lại ở việc tái hiện và minh họa các sự kiện đã được ghi chép trong cổ sử. Tác phẩm tiếp cận câu chuyện từ cảm xúc nhân văn, đồng thời mở ra những phân tích và phản biện khá sắc sảo, để tâm lý và hành động của mỗi nhân vật được lý giải trong những hoàn cảnh cụ thể.

"Ở trong kịch bản tôi viết: Trong sự thiệt thòi về tình cảm với vua Đinh, thì bên cạnh đó lại xuất hiện một vị tướng rất trẻ đẹp là Lê Hoàn, thì cũng không tránh khỏi sự xao lòng; thế nhưng bà biết dừng lại ở đâu, biết bổn phận mình như thế nào và biết về đạo lý như thế nào, nên không để xảy ra bất cứ điều gì vi phạm thuần phong mỹ tục. Có những ranh giới mong manh như vậy. Trong kịch cũng có những lời đàm tiếu của nhân gian, người ta vẫn cứ cho rằng hai người có tình ý, thậm chí dân gian còn đặt nghi ngờ rất lớn là Lê Hoàn là tác nhân gây ra cái chết của vua Đinh." - NSND Triệu Trung Kiên nói.

Thú vị là ở vở diễn này những nhân vật từng xuất hiện khá mờ nhạt và một chiều trong sử sách như Hoàng hậu Ca Ông hay Đỗ Thích được khắc họa với nhiều lớp diễn biến nội tâm, qua đó mở rộng câu chuyện thành một bi kịch về quyền lực và con người trong thời cuộc nhiều biến động.

Những biến động lịch sử được nhìn từ góc nhìn hết sức nhân văn (Trong ảnh: Phân cảnh cuộc nói chuyện giữa hoàng hậu Dương Vân Nga và hoàng hậu Ca-Ông) - Ảnh: Quế :âm/ Báo Tây Ninh

Tác giả Triệu Trung Kiên đã cố gắng lật lại những tư liệu lịch sử, chú ý tới những điểm từng gây tranh luận trong giới sử học, trong đó có cách nhìn về nhân vật Nguyễn Bặc và cách lý giải vụ án liên quan đến cái chết của cha con vua Đinh để xây dựng kịch bản với những kiến giải mới bằng nhãn quan thận trọng, mở thêm chiều suy ngẫm cho khán giả: "Trong quá trình điều tra cứ lật hết lớp bí mật này sang đến lớp bí mật khác. Cuối cùng có thể nói là vở kịch cố gắng để làm cho khán giả không biết đường nào mà lần, không thể ngờ được cuối cùng thủ phạm giết vua Đinh lại là một con người như vậy. Có thể nói đến giây phút cuối cùng, khi mà vở diễn càng về sau sự thu hút đối với khán giả càng mạnh lên."

Những nhân vật đứng giữa vòng xoáy lịch sử - từ Thái hậu Dương Vân Nga, Lê Hoàn cho tới các bề tôi trong triều như Phạm Hạp, Nguyễn Bặc - hiện lên trong vở với nhiều trăn trở và giằng xé trước vận mệnh đất nước. Các lựa chọn của họ được đặt trong bối cảnh lịch sử khắc nghiệt, qua đó tái hiện một thời kỳ đầy sóng gió của nước Đại Cồ Việt, đồng thời gợi mở suy ngẫm về trách nhiệm, bản lĩnh và nghĩa vụ của con người trước dân tộc và quốc gia.

NSƯT Ngọc Đợi – Thái hậu Dương Vân Nga trong vở cho biết: "Ngọc Đợi thấy vở Đế đô sóng cả không giống các vở khác. Như trước đây vở Thái hậu Dương Vân Nga cũng rất nhiều tác giả chuyển thể. Tác giả Triệu Trung Kiên đã viết vở này hoàn toàn khác nhưng vẫn giữ được nhân vật lịch sử chuyển thể ở một khía cạnh khác. Vở diễn rất lạ. Và bên cạnh đó được đầu tư rất nhiều của đoàn nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ, của lãnh đạo của Tây Ninh từ cảnh trí đến phục trang."

Đặt trong hình thức sân khấu cải lương, câu chuyện lịch sử ấy được chuyển tải qua những làn điệu sâu lắng, giàu cảm xúc, cùng lối diễn làm nổi bật chiều sâu tâm lý nhân vật. Với nội dung chặt chẽ, nhiều xung đột kịch tính cùng phần dàn dựng công phu, Đế đô sóng cả vì thế khắc họa rõ tinh thần trung nghĩa, ý thức trách nhiệm và ý chí bảo vệ giang sơn của người Việt Nam từ câu chuyện lịch sử hơn 1.000 năm trước.

Đáng nói, đây cũng là vở diễn đầu tiên của đoàn cải lương Vàm Cỏ sau khi được thành lập trên cơ sở sáp nhập các đơn vị cải lương thuộc hai tỉnh Tây Ninh và Long An cũ trước đây.

NSND Hồ Ngọc Trinh, Trưởng đoàn Cải lương Vàm Cỏ chia sẻ: "Khi diễn là đầy năng lực và đầy tâm huyết đối với một đơn vị nghệ thuật của tỉnh. Cho nên đối với vở diễn này, toàn bộ ekip thực hiện cũng như ekip sáng tạo đều đặt tâm huyết vào đó với một ý chí là mình phải hoàn thiện và đạt ở một mức độ cao nhất.  Có thể là sau sẽ có những vở diễn sau này nữa, vì mục tiêu tới đây của đoàn là dàn dựng những vở diễn chuyên về lịch sử Việt Nam."