(VOV5) - Từ ký ức tuổi thơ đến cảm hứng dân gian, họa sĩ Nguyễn Tấn Phát đã tạo nên bộ sưu tập 2026 tượng ngựa sơn mài độc bản, kết hợp truyền thống và hơi thở đương đại.
Trong nghệ thuật tạo hình Việt Nam, sơn mài từ lâu đã được xem là một chất liệu đặc biệt, hội tụ của kỹ thuật thủ công truyền thống, sự kiên nhẫn và cảm hứng sáng tạo của người nghệ sĩ. Với mỗi họa sĩ, sơn mài không đơn giản chỉ là một chất liệu nghệ thuật mà còn phản ánh hành trình khám phá những khả năng biểu đạt của màu sắc, ánh sáng và hình khối của hoạ sĩ đó. Họa sĩ Nguyễn Tấn Phát được biết đến với nhiều tác phẩm sơn mài điêu khắc kỳ công, độc bản. Gần đây là bộ sưu tập với số lượng 2026 chú ngựa, biểu tượng vừa gần gũi với văn hóa dân gian, vừa mang nhiều tầng ý nghĩa về sức mạnh và khát vọng vươn lên.
Nghe âm thanh tại đây:
 Nghệ nhân, hoạ sĩ Nguyễn Tấn Phát bên những sản phẩm của mình. Ảnh: qdnd.vn |
Sinh năm 1983 tại làng cổ Đường Lâm, Sơn Tây, đến nay, Nguyễn Tấn Phát đã theo đuổi con đường làm nghệ thuật sơn mài được 21 năm. Với Nguyễn Tấn Phát, cảm hứng để anh bắt đầu sáng tác bộ sưu tập về ngựa lại bắt nguồn từ những ký ức rất xa của tuổi thơ, những câu chuyện cổ tích, truyền thuyết được mẹ kể trong những đêm mất điện, dưới ánh trăng sáng của làng quê.
Hoạ sĩ chia sẻ: "Hình tượng ngựa là một trong những hình tượng mà tôi yêu thích. Tôi bắt đầu lên ý tưởng và thực hiện cách đây 10 năm. Xuất phát từ tuổi thơ của tôi. Vào một đêm hè bị mất điện, ánh trăng sáng vằng vặc, mẹ tôi hay kể những câu chuyện truyền thuyết. Một trong những câu chuyện tôi thấy ấn tượng nhất là câu chuyện về Thánh Gióng… Đối với bản thân, đây cũng là cách tôi kể lại câu chuyện tuổi thơ của mình”.
Hình tượng Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt trong truyền thuyết chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam đã trở thành một biểu tượng mạnh mẽ trong văn hóa dân gian. Với Nguyễn Tấn Phát, câu chuyện ấy không chỉ là ký ức tuổi thơ mà còn là nguồn cảm hứng để anh sáng tạo nên những tác phẩm mang hơi thở đương đại. Trong bộ sưu tập của mình, họa sĩ tìm kiếm nhiều dáng vẻ khác nhau từ tĩnh lặng đến chuyển động, từ nét ngộ nghĩnh đến sự oai phong, mạnh mẽ trong biểu đạt hình ảnh của ngựa.
 Hình tượng ngựa gắn với truyềgn thuyết Thánh Gióng trong bộ sưu tập Ngựa của hoạ sĩ Nguyễn Tấn Phát |
Hoạ sĩ Nguyễn Tấn Phát chia sẻ: “Trong bộ sưu tập của tôi thì tôi tạo dáng các hình tượng Thánh Gióng mang tính chất ngộ nghĩnh và bầu bĩnh. Ngựa tĩnh thì có những tư thế rất điềm tĩnh nhưng rất oai phong. Có những dáng ngựa mà người cưỡi lao về phía trước, mang lại sự sống động cũng như tạo nên sự hưng phấn để vượt qua sự khó khăn trong cuộc sống”.
Để tạo nên những tác phẩm như vậy, người nghệ sĩ phải dành rất nhiều thời gian cho từng công đoạn chế tác. Với sơn mài điêu khắc, quá trình sáng tạo đòi hỏi sự kiên trì và tỉ mỉ, bởi mỗi chi tiết nhỏ đều ảnh hưởng đến hình khối và hiệu ứng thị giác của tác phẩm. Đặc biệt, với bộ sưu tập ngựa của mình, Nguyễn Tấn Phát lựa chọn cách làm độc bản, nghĩa là mỗi tác phẩm chỉ có một phiên bản duy nhất: “Một trong những khó khăn nhất khi thực hiện bộ sưu tập về ngựa là các tác phẩm tôi đều làm độc bản. Do vậy phải mất nhiều thời gian để suy nghĩ hơn, cũng như là tạo dáng và chế tác ra các sản phẩm đó”.
 Hình tượng ngưa cách điệu, mang hơi thở đương đại |
Sơn mài vốn là một chất liệu đặc biệt của mỹ thuật Việt Nam. Không giống như hội họa thông thường, sơn mài đòi hỏi người nghệ sĩ phải làm việc với nhiều lớp vật liệu khác nhau, từ gỗ, sơn ta cho đến vỏ trai, vỏ trứng… để tạo nên hiệu ứng màu sắc và ánh sáng đặc trưng. Với Nguyễn Tấn Phát, anh lựa chọn một cách thể hiện khá riêng: thay vì vẽ bằng màu, anh sử dụng kỹ thuật khảm để tạo nét cho tác phẩm: “Cách làm sơn mài của tôi là tôi khảm lấy nét chứ tôi không vẽ. Màu trắng là màu trắng của vỏ trứng. Vỏ trứng có màu tự nhiên là màu trắng… Khi gắn vỏ trứng lên sản phẩm thì nó sẽ tạo ra những vết rạn chân chim. Những vết rạn chân chim khi được phủ lớp sơn, lớp màu lên thì sẽ tạo ra những ma tre rất đặc biệt”.
Chính những chi tiết nhỏ như vậy đã tạo nên vẻ đẹp riêng của sơn mài, một vẻ đẹp vừa tinh tế vừa sâu lắng, chỉ có thể cảm nhận rõ khi người nghệ sĩ kiên nhẫn trải qua từng lớp công đoạn. Từ khâu đục gỗ tạo hình cho đến khảm vật liệu, phủ sơn và đánh bóng, mỗi tác phẩm sơn mài đều là kết quả của một quá trình lao động thủ công công phu.
Hoạ sĩ cho biết: “Mỗi một sản phẩm sẽ trải qua những công đoạn đục gỗ thủ công. Sau đó để gỗ khô và hoàn thiện thì mất 15 ngày. Trong quá trình làm sơn mài thì có công đoạn rất đặc trưng là khảm vỏ trai, khảm vỏ trứng rồi khò lửa rồi phủ 14 lớp màu. Như vậy để hoàn thiện một sản phẩm phải mất khoảng 30 ngày”.
 Các tác phẩm được trưng bày tại xưởng của hoạ sĩ ở Làng cổ Đường Lâm. |
Trong thế giới sáng tạo của Nguyễn Tấn Phát, hình tượng ngựa tượng trưng cho sức mạnh, cho ý chí vươn lên và cho khát vọng vượt qua những giới hạn của bản thân. Năm 2017, anh được UBND thành phố Hà Nội phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Hà Nội. Trước đó và sau này, nhiều tác phẩm của anh cũng giành được các giải thưởng mỹ thuật và thủ công mỹ nghệ, như giải Nhất thiết kế mẫu thủ công mỹ nghệ Hà Nội năm 2014 và 2019, hay giải Khuyến khích Mỹ thuật ứng dụng toàn quốc năm 2019.
Ngày nay, tại xưởng sáng tác của mình ở Sơn Tây, Nguyễn Tấn Phát vẫn miệt mài với những khối gỗ, lớp sơn và những ý tưởng mới. Với anh, mỗi tác phẩm một câu chuyện – câu chuyện về ký ức tuổi thơ, về truyền thống văn hóa và về niềm đam mê nghệ thuật dân tộc.