Nghe âm thanh bài tại đây:

Những năm 80 của thế kỷ trước, Việt Nam chưa có nhiều truyện tranh do họa sĩ Việt vẽ, mà mới chỉ là tranh minh họa cho truyện, tranh có chuyện. Nhưng khi đó ở trong nước đã có dòng truyện comic từ châu Âu - cái nôi của truyện tranh comic như Bỉ, Pháp với Tintin, Xì trum, vv…; rồi truyện tranh manga Nhật, đặc biệt là bộ truyện tranh thiếu nhi Doraemon. Những tác phẩm này đã có nhiều ảnh hưởng đến sự phát triển truyện tranh Việt.

Cho đến nay, truyện tranh Việt đã có được những thành quả đầu tiên, với sự xuất hiện của những họa sĩ có dấu ấn cũng như sự vào cuộc của nhiều nhà xuất bản, doanh nghiệp làm về văn hóa, cũng như sự phát triển theo nhiều hướng khác nhau...

Trong những năm gần đây, nhóm Phong Dương Comics đã tạo được  thành công nổi bật trong  ngành truyện tranh non trẻ ở Việt Nam với dự án truyện tranh “Long Thần tướng”. Phong Dương Comics là nhóm tác giả truyện tranh với họa sĩ Thành Phong và Khánh Dương thực hiện phần lời. Năm 2016, tác phẩm đoạt giải thưởng Truyện tranh châu Á, được trưng bày ở Bảo tàng Truyện tranh Kyoto cùng một số tác phẩm truyện tranh nổi bật châu Á trong một triển lãm. Đạt giải Bạc truyện tranh quốc tế, phát hành bản tiếng Anh, trở thành truyện tranh nổi bật tại khu vực Mỹ La tinh.

Một trang "nhá hàng" của Long thần tướng tập 5 trên fp Hội quán Long thần tướng.

Họa sĩ Thành Phong nhớ lại: “Chúng tôi xuất bản lần đầu tiên bộ truyện tranh này vào năm 2.004 trong một tạp chí truyện tranh của NXB Trẻ nhưng không may là sau 18 số thì tạp chí này ngừng xuất bản. Thời điểm đấy trong tạp chí cũng có rất nhiều truyện tranh khác nữa và “Long thần tướng” chỉ là một trong số những truyện tranh Việt Nam được đăng dài kỳ trên đó. Bởi vậy, khi Tạp chí đó dừng lại chúng tôi rất tiếc và vẫn muốn tiếp tục theo đuổi dự án này. Bởi vậy, vào năm 2014, chúng tôi quyết định khởi động lại dự án “Long thần tướng”

Trong số còn chưa nhiều những truyện tranh Việt thu hút đặc biệt giai đoạn gần đây, có thể kể đến “Địa Ngục Môn” của Can Tiểu Hy và "Bẩm Thầy Tường Có Thầy Vũ Đến Tìm” của Hoàng Tường Vy, đều qua “bà đỡ” là Công ty Comicola. Vượt qua 296 tác phẩm từ 55 quốc gia và vùng lãnh thổ, “Địa Ngục Môn” của Can Tiểu Hy (tên thật là Phan Cao Hà My), do NXB Mỹ thuật ấn hành, đã đoạt giải Bạc cuộc thi truyện tranh quốc tế International Manga Award lần thứ 10 tại Nhật Bản vào năm 2016.

"Bẩm Thầy Tường Có Thầy Vũ Đến Tìm" của Hoàng Tường Vy, ngay từ khi ra mắt phiên bản digital, đã nhanh chóng tác nên cơn sốt. Đợt mở bán trực tuyến tập 1 của bộ truyện đã đánh sập toàn bộ server của hệ thống Comicola Shop vì nhu cầu quá lớn của độc giả. Với nét vẽ độc đáo, nội dung câu chuyện hấp dẫn, tác phẩm “Bẩm Thầy Tường Có Thầy Vũ Đến Tìm” nhanh chóng trở thành tác phẩm ăn khách hàng đầu trên toàn bộ hệ thống Comicola Shop và các trang thương mại điện tử của Comicola. Hàng chục ngàn bản in của tác phẩm, cũng như các sản phẩm phái sinh đã được bán ra trên toàn quốc. Tiếp nối thành công của “Long Thần Tướng” và “Địa Ngục Môn”, “Bẩm Thầy Tường Có Thầy Vũ Đến Tìm” vượt qua hàng trăm tác phẩm truyện tranh trên toàn thế giới, trở thành tác phẩm truyện tranh thứ ba của Comicola được Bộ Ngoại Giao Nhật Bản trao tặng giải thưởng International Manga Award năm 2022

Đây là những tín hiệu đang mừng, khi thực tế truyện tranh Việt có lịch sử chưa lâu. Theo tiến sĩ Shine Toshikino trong nghiên cứu “Thực trạng sáng tác truyện tranh có cốt truyện ở Việt Nam và vai trò của Nhật Bản”: “Tác phẩm truyện tranh sản xuất tại Việt Nam chỉ có bác Ba Phi và một số do họa sĩ Phan Khánh vẽ trước năm 1975 theo truyện cổ tích kinh dị Việt Nam. Sau năm 1975 cùng với 1 số truyện tranh phóng tác từ truyện cổ, Việt Nam bắt đầu sản xuất hàng loạt truyện tranh mang tính tuyên truyền và giáo dục, mà điển hình là tác phẩm “Tráng sĩ ngàn cơ” của họa sĩ Trần Văn Phú (NXB Kim Đồng, 1991, 16 trang). 

Giai đoạn 1990–2000 chứng kiến sự nỗ lực phát triển các  tạp chí truyện tranh như Ba lô xanh (NXB trẻ, mỗi số 40 trang) hay Truyện tranh Việt 13+ (NXB Kim Đồng liên kết với công ty Phan Thị, mỗi số 136 trang), nhưng không kéo dài được lâu.

Tuy nhiên, đây là thời kỳ xuất hiện một biểu tượng truyện tranh Việt: họa sĩ Nguyễn Hùng Lân (sinh 1956– mất 2025) với loạt truyện comic “Dũng sĩ Hesman” (160 tập, từ 1992 đến 2019), bên cạnh các bộ khác được yêu thích như “Siêu nhân Việt Nam”, “Cô tiên xanh”, “Cuộc đời Chúa Cứu Thế”, “Lục Vân Tiên”… Hesman từng là hiện tượng văn hóa, được xem là “siêu anh hùng Việt Nam” thời kỳ đầu, và là minh chứng cho nỗ lực xây dựng truyện tranh khoa học viễn tưởng mang màu sắc Việt.

Thiết kế ban đầu và thiết kế ở tập 100 của người máy Hesman - Ảnh: saostar.vn

Ngoài những bộ truyện tranh phong cách comic, manga...Việt đầu tiên đó của nhiều nhà xuất bản, trong một thời gian dài, NXB Kim Đồng đã dựa vào những câu chuyện lịch sử để cho ra đời những tập truyện tranh lịch sử - danh nhân dân tộc với những họa sĩ giỏi thực hiện…Hình thức truyện tranh này góp phần khắc phục phần điểm yếu lớn nhất của truyện tranh Việt nói chung, là thiếu kịch bản hay.

Cùng với sự hợp tác với các đối tác Pháp, Bỉ, Nhật Bản trong việc đào tạo và nâng cao chất lượng cho các họa sĩ vẽ truyện tranh Việt Nam, nhà xuất bản Kim Đồng đã mời không chỉ các họa sĩ truyện tranh nước ngoài mà cả các họa sĩ truyện tranh gốc Việt nổi tiếng trở về để chia sẻ cùng đội ngũ truyện tranh trong nước.

Một điều dễ nhận thấy, là những tác giả được giới thiệu về Việt Nam, đều có trong mình một ảnh hưởng nhất định từ văn hóa nguồn cội. Như trường hợp họa sĩ Vĩnh Khoa (bút danh VINK) tại Bỉ, theo nhận xét của tiến sĩ Shine Toshikino thì: “Giữa tác phẩm “Tráng sĩ Ngàn Cơ” của Trần Văn Phú và tác phẩm “Sau lũy tre xanh” của Vĩnh Khoa có nhiều nét tương đồng, ta cảm thấy nỗ lực của hai ông trong việc tạo dựng một dòng truyện tranh theo phong cách dân tộc”. 

Họa sĩ Vĩnh Khoa với bút danh VINK có mặt trong nhiều tập truyện tranh comic nổi tiếng của châu Âu, nhưng trong tư duy sáng tác luôn tìm về hồn cốt dân tộc Việt Nam. Họa sĩ Vĩnh Khoa cho biết: Khi xa xứ, tình cảm về Việt Nam được khơi dậy sâu đậm hơn, tất cả những tình cảm đối với quê hương được tăng lên rất nhiều. Trong lối vẽ của ông là ảnh hưởng của Châu Âu, nhưng những điều ông diễn tả rất Việt Nam.

Họa sĩ gốc Việt Clément Baloup trong buổi ra mắt bản tiếng Việt 2 truyện tranh grafic novel thuộc xê-ri Ký ức Việt kiều "Lính thợ" và "Chân dăng", tại NXB Kim Đồng ở Hà Nội. - Ảnh: FBNV

Họa sĩ gốc Việt Clément Baloup thuộc thế hệ sau đó, đã có tác phẩm về Việt Nam, xuất bản tại Việt Nam, cũng đặc biệt có sự gắn bó với nguồn gốc Việt. Anh thuộc thế hệ họa sĩ trẻ mới, đã bắt nhịp với sự chuyển đổi mạnh mẽ của truyện tranh Châu Âu từ sau những năm 1900 đến nay, với dòng truyện tranh grafic novel – là những truyện tranh mang tính chất văn học nhiều hơn, mang tính chất sáng tạo, biểu đạt và suy ngẫm nhiều hơn. Gặp gỡ các độc giả Việt Nam, Clément Baloup chia sẻ, anh hy vọng grafic novel sẽ được các họa sĩ truyện tranh Việt Nam chú ý nhiều hơn.

"Truyện tranh hoặc tiểu thuyết đồ họa, bao giờ cũng gắn liền với trẻ em, gắn liền với tuổi thơ. Bởi vì qua các hội thoại chúng ta có thể thu hút sự quan tâm của trẻ em. Và trẻ em khi đến với truyện tranh hoặc graphic nouvel thì cũng quan tâm trước tiên tới màu sắc, tới những lời thoại ngắn. Tuy nhiên nó không chỉ dừng lại là như vậy. Mà truyện tranh thông qua hình vẽ còn cho phép chúng ta khai thác các yếu tố biểu đạt khác: biểu đạt về nhân sinh, về cách nhận và để kể lại những câu chuyện liên quan tới lịch sử. Vậy thì tôi cũng đã chọn một cách tiếp cận nhẹ nhàng, không nghiêm trọng hóa vấn đề. Chúng ta khi giới thiệu với trẻ em hoặc với độc giả, lựa chọn một hình vẽ thực chất là để kể về một cái sự kiện, kể ra một chiều kích của lịch sử, thì chọn một hình vẽ đơn giản, tiếp cận một cách nhẹ nhàng và qua đó để người đọc sẽ tự nhìn, suy ngẫm ra ý nghĩa sâu sắc của câu chuyện đó." - Họa sĩ Clément Baloup chia sẻ.