Múa trống Chhay-dăm là loại hình nghệ thuật diễn tấu dân gian độc đáo của dân tộc Khmer. Điệu múa nổi bật với sự kết hợp giữa võ thuật, âm nhạc và vũ đạo. Tại chùa Snaydonkum, xã Ô Lâm, tỉnh An Giang, đội múa trống Chhay-dăm góp phần bảo tồn văn hóa đặc sắc của dân tộc Khmer.

Múa trống Chhay-dăm bắt nguồn từ Sử thi Reamker - Bản anh hùng ca dân tộc Khmer nơi thiện - ác đối đầu và chính nghĩa chiến thắng. Nhạc cụ chính là trống Chhay-dăm, hình dáng giống chân voi, làm từ gỗ mít, gỗ cau hoặc gỗ sao khoét rỗng, mặt trống căng da trâu hoặc da bò, trang trí rực rỡ với màu vàng, đỏ, xanh. Những động tác “phá cách” như nằm thẳng dưới sàn vẫn múa trống, hay hai người múa trống có thể bắt tay đánh chuyền trống qua lại, càng làm tăng thêm sự phong phú cho điệu múa. Trang phục của múa Chhay-dăm thường là xà-rông, loại vải quấn truyền thống được sử dụng cho cả nam và nữ. Nữ giới kết hợp với Chang Pong, vải quấn che ngực để hở bụng. Tiếng trống dồn dập, mạnh mẽ kể lại những trận đánh oai hùng của chiến binh Khmer, tôn vinh các vị thần linh và cầu mong mùa màng bội thu, cuộc sống thanh bình, tạo nên không khí trang nghiêm mà sôi động, vui tươi mà sâu lắng.

Biểu diễn múa trống Chhay-dăm ở chùa Soài So, tỉnh An Giang. Ảnh: Ngọc Anh/VOV5

Đội múa trống Chhay-dăm ở chùa Snaydonkum có gần 50 thành viên trẻ đều là nam, độ tuổi từ 12 đến 20. Nhà chùa mời các nghệ nhân múa đến truyền dạy cho các thành viên trong đội. Sau khi thành thạo, các em lại dạy cho các bạn khác. Xã Ô Lâm có 4 chùa Khmer duy trì các đội múa trống Chhay-dăm, trong đó đội múa trống Chhay-dăm ở chùa Snaydonkum đông đảo nhất. Em Chau Nê Som Náth, thành viên đội múa trống Chhay-dăm của chùa Snaydonkum, cho biết:“Đội múa luyện tập vào buổi tối tại chùa Snaydonkum, mỗi buổi khoảng 2 đến 3 tiếng. Lúc mới học rất khó vì động tác phải chính xác, mạnh mẽ và dứt khoát. Vì yêu thích nhân vật Chằn từ nhỏ nên em càng học càng thấy cuốn hút. Nhân vật Chằn, nhân vật phản biện, tượng trưng cho cái ác thường mặc áo đen hoặc áo xanh.”

Em Chau Nê Som Náth vào vai Chằn Xanh. Ảnh: Lê Hoàng/VOV

Múa trống Chhay-dăm còn có thể kết hợp với màn biểu diễn của chú khỉ Hanuman với các động tác vui nhộn, như: cười, lạy, gãi, nhảy, âu yếm... Vì thế, nếu có dịp thưởng thức vũ điệu Chhay-dăm, du khách cảm thấy hào hứng, sảng khoái. Múa Chhay-dăm không thể thiếu trong các lễ hội lớn, như: lễ Chol Chnam Thmay (Tết cổ truyền Khmer), lễ Dolta (báo hiếu tổ tiên), lễ hội Ok Om Bok (lễ cúng Trăng), hay các nghi thức rước Phật, khánh thành Sala. Em Chau Kranh, thành viên đội múa trống Chhay-dăm ở chùa Snaydonkum, kể:“Thường thường đội đi biểu diễn ở các dịp lễ, Tết Khmer. Em đóng vai bà vợ của đạo sĩ. Động tác tay chân mềm dẻo. Đội múa thường có từ 12 đến 14 người. Dùng những nhạc cụ, dụng cụ, như: trống, đàn cò, mặt nạ, mão. Rất vui khi biểu diễn múa cho du khách xem.”

Theo nhịp trống rộn ràng, các em đội múa trống Chhay-dăm ở chùa Snaydonkum lần lượt nhập vai những nhân vật quen thuộc trong sử thi Reamker, như: Hoàng tử Preah Ream (nhân vật chính trong sử thi Reamker, được tôn vinh là biểu tượng của lòng nhân hậu, sự hiền lành, đức hạnh và công lý); nàng Sita (biểu tượng cao đẹp của người phụ nữ tài sắc vẹn toàn, thủy chung son sắt và đức hạnh); Vua chằn Riếp hay Chằn Chúa (nhân vật phản diện chính, tượng trưng cho cái ác, sự hung tợn); Thần khỉ Hanuman (một trong những vị thần hùng mạnh và được tôn kính nhất trong thần thoại Hindu, nổi tiếng qua sử thi Ramayana với vai trò trợ thủ đắc lực của Hoàng tử Rama. Là con của thần gió Vayu, Hanuman tượng trưng cho lòng dũng cảm, sự trung thành tuyệt đối, trí tuệ và sức mạnh phi thường). Mỗi nhân vật được khắc họa sinh động qua hình thể, trang phục và tiết tấu trống đặc trưng. Em Chau Phắk Kđây, thành viên đội múa trống Chhay-dăm của chùa Snaydonkum, cho biết: “Hồi nhỏ em hay xem tik tok thấy hay nên khi thấy mở dạy học múa em qua đăng ký học. Bạn nào mong muốn tham gia đều được học. Mới đầu múa rất khó nhưng sau một thời gian mình cũng quen. Múa tầm 1 đến 2 tháng là thành thạo. Đội trưởng phân công cho ai đóng nhân vật sao cho phù hợp. Em học buổi tối tại chùa, mời thầy về dạy còn bây giờ chúng em biết múa rồi thì tự dạy nhau.”

Đội múa trống Chhay-dăm của chùa Snaydonkum chụp ảnh cùng hoà thượng Chau Sơn Hy và lực lượng an ninh. Ảnh: Ngọc Anh/VOV5

Năm ngoái, “Nghệ thuật diễn tấu trống Chhay-dăm của người Khmer tỉnh An Giang” trở thành Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Đội múa trống Chhay-dăm của chùa Snaydonkum không chỉ biểu diễn tại địa phương mà còn tham gia lưu diễn ở các nơi khác, góp phần bảo tồn, quảng bá điệu múa truyền thống dân tộc Khmer, bảo tồn văn hóa dân tộc Khmer.