Là diễn đàn thường niên về an ninh uy tín hàng đầu thế giới, Hội nghị an ninh Munich lần thứ 62 năm nay được xem là thời điểm để đặt ra những quy tắc mới cho đối thoại an ninh-chính trị giữa châu Âu và Mỹ, trong bối cảnh mối quan hệ đồng minh truyền thống liên Đại Tây Dương đang chứng kiến những rạn nứt chưa từng có.

Toàn cảnh khách sạn Bayerischer Hof, địa điểm tổ chức Hội nghị An ninh Munich thường niên, tại Munich, Đức. Ảnh: REUTERS/Thilo Schmuelgen

Hội nghị an ninh Munich (MSC) năm nay diễn ra từ 13 đến 15/02 tại địa điểm quen thuộc là Khách sạn Bayerischer Hof, thành phố Munich, bang Bavaria, miền Nam nước Đức. Hội nghị quy tụ khoảng 65 nhà lãnh đạo thế giới, trong đó có Thủ tướng Đức Friedrich Merz, cùng gần 100 Bộ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng, trong đó có Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, các tướng lĩnh quân đội cấp cao và các nhà hoạch định chính sách cấp cao.

Thời điểm bản lề

Trước thềm Hội nghị năm nay, hôm 09/02, Ban tổ chức MSC công bố Báo cáo An ninh Munich 2026, trong đó đề cập nhiều diễn biến và xu hướng nổi bật của môi trường an ninh – chính trị toàn cầu hiện nay. Báo cáo nhận định một số chính sách và cách tiếp cận của các cường quốc, trong đó có Mỹ, đang tác động đáng kể tới hệ thống thể chế và trật tự quốc tế hiện hành. Báo cáo cũng nhận định các cách tiếp cận chính sách mang tính điều chỉnh mạnh của Mỹ có thể góp phần tháo gỡ một số bế tắc, song cũng có khả năng thúc đẩy xu hướng quan hệ quốc tế dựa nhiều hơn trên lợi ích và tính giao dịch. Ngoài ra, báo cáo cho rằng một số điều chỉnh trong chính sách đối ngoại và an ninh của Mỹ đang đặt ra thách thức đối với các cơ chế đa phương, từ thương mại toàn cầu tới viện trợ nhân đạo. Tại châu Âu, các tín hiệu an ninh và mức độ cam kết của Washington đối với Ukraine cũng là nội dung được quan tâm thảo luận.

Theo Chủ tịch MSC, ông Wolfgang Ischinger, trong nhiều thập kỷ, các đồng minh của Mỹ không chỉ dựa vào sức mạnh mà còn trên sự đồng thuận về các nguyên tắc chung của trật tự quốc tế; tuy nhiên hiện nay mức độ đồng thuận này đang có những thay đổi, đặt ra câu hỏi về triển vọng hợp tác xuyên Đại Tây Dương cũng như quốc tế trong thời gian tới. rong bối cảnh đó, việc phái đoàn Mỹ, bao gồm cả các quan chức chính phủ cấp cao, các nghị sĩ Quốc hội và thống đốc một số bang của Mỹ, góp mặt tại Munich là điều hết sức quan trọng: "Theo quan điểm của tôi, mối quan hệ liên Đại Tây Dương hiện nay đang trải qua một cuộc khủng hoảng lớn về niềm tin và mức độ tin cậy. Do đó, việc phái đoàn Mỹ quan tâm đến Hội nghị an ninh Munich là điều hết sức đáng hài lòng.

Cùng chia sẻ nhận định về việc cục diện quan hệ quốc tế đang có những thay đổi mang tính bản lề, nhà phân tích chính trị Moritz Weiss đến từ Đại học Ludwig Maximilian tại Munich (Đức), cho rằng các quốc gia châu Âu đang chịu tổn thương lớn trước các thay đổi này, bởi châu Âu chưa xây dựng được một nhận thức chung rằng toàn cầu hóa đã kết thúc, đồng thời việc sử dụng sức mạnh thay cho ngoại giao đang trở thành một xu hướng: “Tôi nghĩ thách thức trước tiên mà các nhà hoạch định chính sách đang phải đối mặt hiện nay là việc đe dọa và sử dụng vũ lực một lần nữa trở thành một công cụ chính sách. Đây là thách thức bởi chúng ta đã quen sống trong một thời đại mà các xung đột luôn được ưu tiên giải quyết một cách hòa bình, nhưng nay điều này đã thay đổi mà các quốc gia, đặc biệt là các nước châu Âu, rất khó khăn trong việc thích ứng”.

Hành động của châu Âu

Bầu không khí căng thẳng và các bất đồng lớn giữa châu Âu và Mỹ trước thềm MSC năm nay đặt ra lo ngại về việc liệu các thảo luận tại Munich cuối tuần này có thể diễn ra một cách trật tự, thẳng thắn và chuyên nghiệp hay không? Với châu Âu, đây là câu hỏi lớn bởi châu lục này vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi “sang chấn” của MSC năm ngoái, khi Phó Tổng thống Mỹ J.D Vance có một bài phát biểu được đánh giá là “dạy dỗ” châu Âu về các giá trị dân chủ ngay tại Munich. Nhằm tránh kịch bản không mong muốn đó, Ban tổ chức MSC nhấn mạnh mọi thảo luận tại Hội nghị năm nay đều phải được điều phối bởi Quy tắc Munich, đó là: “Cam kết và tương tác với nhau: Đừng rao giảng hay phớt lờ nhau".

Ông Wolfgang Ischinger, Chủ tịch Hội đồng Quỹ Hội nghị An ninh Munich (MSC), tham dự cuộc họp báo về Báo cáo An ninh Munich 2026 tại Berlin, Đức, ngày 09/02/2026. Ảnh: REUTERS/Liesa Johannssen

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng các nước châu Âu sẽ có nhiều điều cần phải làm hơn tại Munich, chứ không chỉ dừng ở việc tìm kiếm đối thoại cân bằng với Mỹ. Bà Claudia Major, Phó Chủ tịch Quỹ Marshall Đức (GMF), tổ chức chuyên nghiên cứu và thúc đẩy các hợp tác liên Đại Tây Dương, cho rằng các nước châu Âu đặt ra hai kỳ vọng tại MSC năm nay. Thứ nhất, đó là tìm cách thức tương tác ổn định với Mỹ để tiếp tục duy trì một mối quan hệ mang tính xây dựng, qua đó từng bước chuyển từ mô hình quốc phòng châu Âu do Mỹ dẫn dắt sang một mô hình mà châu Âu nắm vai trò chủ đạo. Thứ hai, đó là việc châu Âu thực sự đứng lên, chấm dứt sự phụ thuộc vào Mỹ và tạo dựng cho mình một vị thế địa chính trị lớn hơn: “Một hy vọng khác đó là châu Âu cuối cùng cũng thực sự đứng lên, và các nước lớn tại châu Âu, như: Pháp, Đức, Anh, Italia, Ba Lan… sẽ cùng nhau gửi đi một thông điệp chung đó là châu Âu đã hiểu và sẽ trưởng thành để ứng phó với các thách thức, dù là trong lĩnh vực quốc phòng hay kinh tế, và châu Âu cũng sẽ tìm kiếm các đối tác khác”.

Các tín hiệu về việc châu Âu đang “trưởng thành” được nhiều lãnh đạo châu Âu phát đi trong những ngày qua. Ngay trước thềm MSC năm nay, Liên minh châu Âu đã tổ chức Thượng đỉnh công nghiệp tại Antwerp (Bỉ) nhằm đẩy mạnh các chính sách tự chủ, và gia tăng sức cạnh tranh của khối. Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron gần đây cũng công khai nhấn mạnh việc châu Âu cần có kênh đối thoại riêng với Nga để giải quyết xung đột Nga-Ukraine, thay vì chờ đợi các hành động và chính sách khó dự đoán từ Washington. Do đó, 3 ngày thảo luận tại Munich cuối tuần này có thể là thời điểm để thiết lập một quy tắc đối thoại mới liên Đại Tây Dương, từ đó xác định rõ hơn vị thế và hướng đi của châu Âu trong giai đoạn tới.