Năm 2025 tiếp tục là năm chính trị thế giới trải qua những biến động mang tính bước ngoặt, khi các căng thẳng địa chính trị và kinh tế toàn cầu phản ánh rõ những sự vận động hướng đến một trật tự mới về kinh tế và an ninh với nhiều điều khó lường.

Một năm biến động của chính trị thế giới được bắt đầu bằng sự kiện ông Donald Trump trở lại nắm quyền Tổng thống Mỹ nhiệm kỳ 2, vào ngày 20/01/2025, và cho đến những ngày cuối cùng của năm, nước Mỹ vẫn là nơi thu hút sự chú ý, với các tuyên bố đầy tranh cãi từ Tổng thống Mỹ rằng “nước Mỹ phải có được Greenland”.

Tác động từ nước Mỹ

Sự trở lại cương vị Tổng thống Mỹ của ông Donald Trump tác động sâu rộng đến mọi diễn biến của quan hệ quốc tế trong năm 2025, khi nước Mỹ có những thay đổi chính sách đối ngoại mang tính bước ngoặt trên tất cả các lĩnh vực. Đối với vấn đề hoà bình và an ninh toàn cầu, chính quyền mới tại Mỹ thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận với cuộc xung đột Nga-Ukraine khi nối lại đối thoại với Nga và rút dần sự trợ giúp kinh tế, quân sự cho Ukraine nhằm tạo áp lực buộc các bên tìm giải pháp chấm dứt xung đột.

Dù cách tiếp cận mới chưa đem lại kết quả cụ thể nhưng cũng đã phần nào mở ra cơ hội tìm kiếm hoà bình qua con đường ngoại giao, và quan trọng nhất là tránh được vòng xoáy leo thang đối đầu Nga-phương Tây như thời điểm cuối năm 2024. Trong khi đó, tại khu vực Trung Đông, sự can dự của Mỹ vừa giúp mang lại thoả thuận ngừng bắn Israel-Hamas tại dải Gaza nhưng cũng đồng thời làm phức tạp hơn hồ sơ hạt nhân Iran khi Mỹ cùng Israel tham gia vào các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở hạt nhân Iran vào cuối tháng 6.

Tuy nhiên, tác động lớn nhất từ các thay đổi của nước Mỹ là cuộc chiến thuế quan, khi Tổng thống Donald Trump áp thuế đối ứng với hầu hết các quốc gia, kể cả đồng minh. Chính sách này không chỉ tạo nên cú sốc thương mại lớn nhất thế giới trong vài thập kỷ mà còn ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, từng bước xác lập một trật tự kinh tế mới khó lường hơn.

Bà Rebecca Lissner, chuyên gia về chính sách đối ngoại Mỹ tại Hội đồng quan hệ đối ngoại (CFR), nhận định: “Năm 2025 có thể xem là năm đứt gãy trong chính sách đối ngoại của Tông thống Mỹ Donald Trump. Điều này diễn ra ngay từ đầu năm khi ông ấy giải thể cơ quan phát triển chính của Mỹ là USAIDS và sau đó diễn ra ở khắp các mảng chính sách khác. Chúng ta đã chứng kiến sự kiện được gọi là “Ngày Giải phóng” hôm 2/4 khi ông Donald Trump áp mức thuế cao lịch sử, không chỉ với các đối thủ của Mỹ mà với cả các đồng minh và đối tác, tạo ra cuộc thương chiến vẫn đang kéo dài cho đến hôm nay”.

Ảnh minh hoạ: VGP

Những thay đổi lớn của nước Mỹ, và qua đó tác động đến thế giới, được thể hiện rõ hơn trong bản Chiến lược an ninh quốc gia mới, được Mỹ công bố hôm 04/12, trong đó báo hiệu sự tái sắp xếp lớn về các ưu tiên chiến lược mới của nước Mỹ trong thời gian tới.

Điều gì chờ đợi năm 2026?

Các tranh cãi giữa Mỹ và Đan Mạch quanh số phận đảo Greenland, căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Venezuela, bế tắc trong các đàm phán Nga-Ukraine hay các đòn đáp trả thuế quan giữa Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU) trong những ngày cuối năm 2025 cho thấy thế giới sẽ tiếp tục bước vào những ngày đầu năm mới 2026 với nhiều bất trắc. Việc chính quyền Mỹ đẩy nhanh việc triển khai chiến lược an ninh quốc gia mới, trong đó coi Tây Bán cầu là khu vực lợi ích không thể xâm phạm của Mỹ, có thể khiến 1 số nơi trở thành các vấn đề nóng của năm 2026. Trong khi đó, triển vọng về chấm dứt xung đột Nga-Ukraine hay việc triển khai giai đoạn 2 của Kế hoạch hoà bình ở Gaza cũng đối mặt nhiều thách thức.

Theo ông Neil Melvin, Giám đốc an ninh quốc tế của Viện các quân chủng thống nhất hoàng gia Anh (RUSI), 3 xu hướng chính của thế giới hiện nay, gồm: gia tăng bất ổn toàn cầu, gia tăng chia rẽ và xung đột khu vực và gia tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp giữa các cường quốc sẽ tiếp tục chi phối năm 2026. Điểm đáng ngại hơn là các điểm nóng mới trên thế giới bắt đầu xuất hiện, trong khi các mâu thuẫn trong năm 2025 (và trước đó) chưa được giải quyết triệt để: “Năm 2025 là năm ghi dấu bởi việc gia tăng bất ổn và xung đột và tôi nghĩ chúng ta đang chứng kiến sự hợp nhất của 3 xu hướng chính trong cả năm nay vào năm 2026. Một trong những xu hướng đó là việc thế giới ngày càng xa rời hoà bình và sự ổn định vốn kéo dài từ những năm 1980s đến tận mùa Xuân Arab. Đây là xu hướng toàn cầu và yếu tố làm nổi bật xu hướng này là sự châm dứt của Pax Americana, tức sự suy giảm vai trò của nước Mỹ trong việc ủng hộ các ý tưởng hoà bình, chủ yếu là thông qua Liên Hợp Quốc”.

Trong bối cảnh đó, giới quan sát đánh gía một sự kiện quan trọng trong nửa đầu 2026 có thể tác động lớn đến phần còn lại của cả năm là chuyến thăm Trung Quốc dự kiến trong quý I của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Đây sẽ là chuyến thăm định hình mối quan hệ mới giữa Mỹ và Trung Quốc, đồng thời có thể làm rõ hơn cơ chế “G2” mà Tổng thống Mỹ từng đề cập, theo đó Mỹ-Trung tạm gác các bất đồng chiến lược để điều phối các mối quan hệ ở quy mô toàn cầu, không chỉ về địa chính trị, kinh tế mà còn về công nghệ.