Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam là sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, mở ra những định hướng lớn cho chặng đường phát triển mới, trong đó văn hóa tiếp tục được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu và động lực cho phát triển bền vững.

Ngay trước thềm Đại hội, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, với nhiều điểm nhấn quan trọng về bảo tồn, phát huy bản sắc dân tộc, phát triển công nghiệp văn hóa và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Ông Phạm Gia Hậu – Chủ tịch Hội Văn hóa nghệ thuật Việt Nam tại Cộng hòa Séc, Phó Chủ tịch của Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam, một người nhiều năm gắn bó với hoạt động văn hóa trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài, chia sẻ những kỳ vọng vào thành công của Đại hội lần thứ XIV của Đảng, cũng như góc nhìn của văn nghệ sĩ kiều bào về việc thúc đẩy phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới, gắn với tinh thần Nghị quyết 80.

Ông Phạm Gia Hậu, Chủ tịch Hội Văn hóa nghệ thuật Việt Nam tại CH Séc

Nghe âm thanh phỏng vấn tại đây:

PV: Thưa ông, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng được kỳ vọng sẽ tiếp tục đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của phát triển. Ông nhìn nhận như thế nào về quan điểm xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong giai đoạn mới?

Ông Phạm Gia Hậu: Xin chào khán thính giả của Đài TNVN. Tôi rất vui khi được bày tỏ những tâm tư, nguyện vọng, những suy nghĩ của mình với tư cách là một người làm văn hóa ở nước ngoài. Theo tôi, điểm đáng chú ý trong định hướng để chuẩn bị cho Đại hội lần thứ XIV của Đảng là việc nhấn mạnh “xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc một cách đồng bộ và toàn diện”. Điều đầu tiên cần quan tâm đó là hệ giá trị. Chúng ta cần phải đặt hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị gia đình và chuẩn mực của con người Việt Nam trong một chỉnh thể thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau.

Từ thực tiễn hoạt động văn hóa ở nước ngoài, tôi thấy rằng nếu các hệ giá trị này mà không đồng bộ với nhau, thì rất dễ dẫn đến sự lệch chuẩn, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa như hiện nay. Việc Đại hội lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh tính đồng bộ này cho thấy một tư duy rất đổi mới và giữ gìn được bản sắc của dân tộc, đồng thời tạo điều kiện cho chúng ta chủ động tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại để làm giàu thêm văn hóa của Việt Nam.

PV: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc được xem là nhiệm vụ trọng tâm nhằm khơi dậy tinh thần yêu nước và khát vọng phát triển. Với ông, nội dung này có ý nghĩa như thế nào đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài?

Ông Phạm Gia Hậu: Đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, văn hóa không chỉ là ký ức mà còn là bản sắc sống, là nền tảng để các thế hệ người Việt Nam giữ gìn được mối liên hệ bền chặt với quê hương. Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc giúp khơi dậy mạnh mẽ, truyền thống yêu nước và tinh thần đoàn kết, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường và là niềm tự hào của dân tộc. Với bối cảnh hội nhập hiện nay rất sâu rộng, chúng ta tiếp xúc với rất nhiều luồng văn hóa khác nhau - điều này vừa là cơ hội mà cũng là vừa là thách thức. Nếu không có bản lĩnh văn hóa, nếu không có hệ tư tưởng chuẩn mực, thì rất dễ bị hòa tan hoặc là có thể bị ảnh hưởng bởi những yếu tố, những luồng văn hóa không phù hợp. Vì vậy, việc bảo vệ và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, đồng thời chủ động và sàng lọc, chống lại các biểu hiện văn hóa độc hại, lai căng là hết sức cần thiết, đặc biệt với thế hệ trẻ của người Việt Nam ở nước ngoài.

Giữ gìn và phát huy nét đẹp văn hóa Việt Nam cho các thế hệ trẻ người Việt ở nước ngoài

PV: Đại hội lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh phát triển văn hóa, con người trở thành trụ cột của phát triển bền vững. Theo ông, vai trò này được thể hiện như thế nào trong mối quan hệ với phát triển kinh tế – xã hội?

Ông Phạm Gia Hậu: Tôi cho rằng đây là một nhận thức rất tiến bộ và phù hợp với xu thế phát triển hiện nay. Văn hóa và con người không chỉ là mục tiêu mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng nhất trong sự phát triển bền vững của đất nước. Khi con người có nền tảng văn hóa tốt, có ý thức trách nhiệm với xã hội và khát khao cống hiến, thì kinh tế xã hội sẽ phát triển một cách lành mạnh, bền vững hơn. Việc đẩy mạnh công nghiệp hóa dịch vụ, văn hóa và kinh tế sáng tạo không chỉ tạo nên một giá trị gia tăng về kinh tế, mà còn góp phần xây dựng hình ảnh của quốc gia, lan tỏa các giá trị tốt đẹp của văn hóa Việt Nam. Tôi kỳ vọng trong thời gian tới, Việt Nam sẽ hình thành những sản phẩm, những thương hiệu văn hóa, nghệ thuật có sức cạnh tranh và có chỗ đứng vững chắc trên thị trường quốc tế.

Tôi cũng là Phó Chủ tịch của Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam, cho nên tôi rất quan tâm đến nội dung phát triển của công nghiệp văn hóa, bởi đây là những hướng đi vừa mang giá trị và kinh tế, vừa lan tỏa được giá trị văn hóa của dân tộc. Khi văn hóa được đầu tư bài bản, gắn với sự sáng tạo và công nghệ của thị trường, thì các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật không chỉ phục vụ cho đời sống, tinh thần trong nước mà còn có khả năng vươn ra quốc tế. Với lợi thế hội nhập, đội ngũ văn nghệ sĩ trí thức của người Việt Nam ở nước ngoài hoàn toàn có thể tham gia quá trình này, và góp phần hình thành các sản phẩm, những thương hiệu văn hóa có sức cạnh tranh, từ đó nâng cao được sức mạnh, mềm và vị thế của đất nước Việt Nam của chúng ta.

PV: Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, theo ông, việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển hiện đại cần được thực hiện như thế nào để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia?

Ông Phạm Gia Hậu: Theo tôi, bảo tồn và phát triển không phải là quá trình đối lập, mà cần đặt trong một mối quan hệ hỗ trợ nhau. Bảo tồn và gìn giữ những giá trị cốt lõi, và phát triển là làm cho những giá trị đó sóng động trong đời sống của đương đại. Điều này đòi hỏi chúng ta phải mạnh dạn ứng dụng công nghệ, đổi mới tư duy sáng tạo và phương thức truyền thông văn hóa. Từ kinh nghiệm của những hoạt động văn hóa của Hội Văn hóa Việt Nam tại Cộng hòa Séc và của cộng đồng người Việt tại châu Âu, tôi nhận thấy rằng các giá trị văn hóa của người Việt Nam giới thiệu bằng hình thức hiện đại, sáng tạo, phù hợp với thị hiếu của công chúng quốc tế, thì sức lan tỏa sẽ lớn hơn. Nếu làm tốt, văn hóa sẽ trở thành một sức mạnh mềm hết sức quan trọng, góp phần nâng cao vị thế và uy tín, hình ảnh của người Việt Nam trên trường quốc tế. Chúng ta cần phải có sự đổi mới, có cách làm hiệu quả hơn, tìm hiểu, tương tác, nghiên cứu về sự quan sát, quan tâm của thế giới với văn hóa của Việt Nam. Khi có được sự thiện cảm, quảng bá được  văn hóa Việt Nam rồi, thì chúng ta sẽ phát triển được nhiều thế mạnh khác, gắn kết được kinh tế, thương mại, và đẩy công nghiệp văn hóa của Việt Nam trở thành một sản phẩm đem lại lợi nhuận hiệu quả cho quốc gia mình.

Áo dài - nét văn hóa Việt Nam tỏa sáng tại trời Âu.

PV: Ngay trước thềm Đại hội lần thứ XIV của Đảng, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Ông kỳ vọng gì từ việc triển khai Nghị quyết này trong thời gian tới, đặc biệt đối với cộng đồng người Việt ở nước ngoài?

Ông Phạm Gia Hậu: Tôi cho rằng việc ban hành Nghị quyết 80 ngay trước Đại hội lần thứ XIV của Đảng thể hiện sự quyết tâm rõ ràng của Đảng, của Nhà nước trong việc đưa văn hóa trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội. Nghị quyết đã đặt ra những mục tiêu cụ thể đến năm 2030 và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Thời gian rất ngắn thôi, chỉ 4-5 năm nữa thôi, chính vì vậy, sự phát triển của công nghiệp văn hóa thu hẹp sự chênh lệch về hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền và hình thành các thương hiệu văn hóa có tầm vóc. Đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, tôi kỳ vọng Nghị quyết 80 sẽ tạo ra một cơ hội, cơ chế thông thoáng, linh hoạt hơn để chúng tôi có thể tham gia sâu rộng vào các hoạt động văn hóa của đất nước, từ sáng tác, biểu diễn, cho đến quảng bá hình ảnh người Việt Nam ra thế giới.

Tôi tin tưởng rằng người Việt Nam ở nước ngoài sẽ là cầu nối, là sự đồng hành với văn hóa của Việt Nam, từ đó sẽ có thêm nguồn lực để phát triển mạnh mẽ và bền vững trong giai đoạn mới. Với nghị quyết 80 lần này, tôi cũng mong muốn Bộ Văn hóa, các đơn vị chủ quản phải nhanh chóng vào cuộc, quán triệt tinh thần gắn kết thế mạnh của kiều bào ở khắp các quốc gia trên thế giới, để nắm bắt được, rà soát được những địa bàn nào, những đơn vị nào hoạt động văn hóa tốt và có sự gắn kết chặt chẽ, đưa được văn hóa của Việt Nam mình quảng bá tốt hơn, hiệu quả hơn.

Một sự kiện văn hóa của cộng đồng người Việt tại CH Séc.

Với 20 năm hoạt động trong lĩnh vực văn hóa trong cộng đồng, tôi thấy rằng chúng ta cần phải vào cuộc ngay, phải rà soát lại ngay, ví dụ như phải có nhiều hội thảo với sự tham gia của những cơ quan của chính phủ, cùng với Bộ Văn hóa là đơn vị triển khai. Tại đó,  cùng với ý kiến của kiều bào, chúng ta sẽ cùng xem xét lại việc triển khai đã hiệu quả chưa. Từ Đại hội lần thứ XIII cho đến Đại hội lần thứ XIV, chúng ta vẫn thực hiện theo Nghị quyết và phải làm theo sự quán triệt của Đảng, của Nhà nước. Vậy thì nên chăng chúng ta cần có một cơ chế thông thoáng, trực tiếp. Ví dụ như chúng tôi đề xuất là phải có những đường dây nóng của Chính phủ để liên lạc với kiều bào, để kiểm tra lại các cơ quan, ban ngành ở trong nước đã triển khai tốt chưa. Những mong muốn của kiều bào với Đại hội đảng lần thứ XIV, là với Ban chấp hành Trung ương mới và hệ thống chủ chốt của Đảng, của Nhà nước mới thì việc gắn kết với kiều bào không chỉ ở mặt trí thức, không chỉ ở tiềm năng về tài chính mà vấn đề văn hóa cũng sẽ được quan tâm và sát sao nhiều hơn!