Những năm gần đây, TS Nguyễn Hồng Hải,- PGS thỉnh giảng trường Đại học Sunshine Coast (Australia) thường xuyên đi  về  giữa 2 nước. Trong nhịp sống hối hả thường ngày, PGS, TS Nguyễn Hồng Hải vẫn dành một khoảng lặng trang trọng cho mực đen, giấy đỏ.

Với ông, viết chữ thư pháp không chỉ là sở thích cá nhân mà là một sứ mệnh gìn giữ “hồn cốt" dân tộc. Là một nhà giáo dục, TS Hồng Hải cho rằng tục xin chữ và cho chữ chính là minh chứng sống động nhất cho truyền thống "Tôn sư trọng đạo" và tinh thần hiếu học của người Việt. Việc xin chữ đầu năm không đơn thuần là cầu may mắn mà là gửi gắm ước vọng về tri thức, sự tu dưỡng bản thân và đạo làm người.

PGS, TS Nguyễn Hồng Hải: Trước tiên phải nói thế này. Vì nhiều lý do khác nhau và qua nhiều thập kỷ, cho đến nay cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng đông và lớn mạnh với hơn 6 triệu người. Trong số này, số người Việt thuộc thế hệ thứ 2, thứ 3 và thậm chí là thứ 4 chiếm đa số. Nói như vậy để nhấn mạnh một điều rằng rất nhiều người sinh ra và trưởng thành hoàn toàn ở nước ngoài. Vậy thì điều gì vẫn luôn gắn kết họ với quê hương, đất nước.

TS Nguyễn Hồng Hải hiện là trợ lý Giáo sư về chính trị và quan hệ quốc tế của Đại học Vin; Phó Giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Sunshine Coast, Australia. Ảnh nvcc

Đúng như chị nói, đó chính là bản sắc văn hóa Việt Nam. Người Việt Nam dù sống ở đâu trên thế giới, dù họ thuộc thế hệ sinh ra và trưởng thành, được giáo dục trong môi trường hoàn toàn ở nước ngoài, nhưng họ vẫn luôn hướng về quê hương, đất nước; hướng về cội nguồn, về quê cha đất tổ, luôn sống trong tâm thế là người Việt Nam bởi dòng máu trong con người họ là dòng máu con lạc - cháu hồng, dòng máu người Việt Nam. Và, bản sắc văn hóa này được gìn giữ, thực hiện và truyền tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác trong gia đình và trong cộng đồng người Việt với nhau.

Ngoài công việc chuyên môn, TS Nguyễn Hồng Hải có đam mê đặc biệt với nghệ thuật viết chữ thư pháp. Ảnh nvcc

PV: Thưa ông, bản sắc Việt được thể hiện như thế nào trong đời sống của cộng đồng người Việt ở nước ngoài?

PGS, TS Nguyễn Hồng Hải: Là người đã từng sống và học dài hạn ở châu Âu, giảng dạy và nghiên cứu ở Mỹ, và nay đang định cư ở Australia, tôi cho rằng bản sắc văn hóa của người Việt xa xứ được thể hiện ở hai đặc tính sau.

Thứ nhất, đó là tính dân tộc. Nói theo ngôn ngữ chính trị thì đó là chủ nghĩa dân tộc Việt Nam. Tính dân tộc này được biểu hiện ở nhiều khía cạnh, trong đó thường là dưới góc độ và giá trị văn hóa, chính trị và tính cách của mỗi cá thể. Ví dụ như văn hóa ẩm thực, việc duy trì, gìn giữ, phát triển và truyền bá ngôn ngữ tiếng Việt, sự bộc lộ tinh thần yêu nước, và thậm chí chỉ đơn thuần là biểu hiện lòng tự hào và tự tôn mình là người Việt. Khí khái và lòng tự tôn dân tộc này là động lực để người Việt vươn lên thành công, để khẳng định người Việt không thua kém ai hay thậm chí là còn giỏi hơn những dân tộc khác.

Vợ chồng Đại sứ Malaysia cũng háo hức xin chữ Thầy đồ tại tiệc Xuân đón chào năm mới do Đại sứ quán Việt Nam tại Mỹ tổ chức.

PV: Năm nay, ông và gia đình trở về ăn Tết ở quê nhà Việt Nam. Với ông, đâu là khoảnh khắc khiến cho ta cảm thấy Tết đã về?

PGS, TS Nguyễn Hồng Hải: Ở nước ngoài, đặc biệt nếu bạn sống ở phương Tây, do chênh lệch về thời gian và phong tục văn hóa khác nhau, khoảnh khắc “Tết đã về” rất khó cảm nhận. Tất nhiên, nếu ta đi đến những khu dân cư người Việt đủ lớn để hình thành một cộng đồng sắc tộc riêng, có trung tâm thương mại riêng như ở Mỹ, ở một vài  nước ở châu Âu, hay ở Australia, bạn sẽ cảm nhận được khoảnh khắc này vì Tết chính là nét văn hóa phản ánh tính dân tộc và tính cộng đồng như tôi đã nói ở trên. 

Nhưng nếu chị hỏi tôi về khoảnh khắc này khi về Việt Nam đón Tết thì đó chính là khi tôi nhìn thấy những bông hoa đào, hoa thược dược, những bó hoa lay ơn tím, những sắc màu đỏ, và trên hết là mùi hương tỏa ra từ nồi nước lá Mùi. Bạn sẽ không thể có cơ hội hít hà mùi thơm của nồi nước lá Mùi này ở bất kỳ đâu trên thế giới. Đối với người Việt Nam xa xứ như tôi, bánh chưng dù là ngày thường thì nó vẫn luôn là giá trị văn hóa đậm bản sắc văn hóa Việt Nam và tất nhiên, bánh chưng ngày Tết  lại càng có ý nghĩa gấp bội lần.

Bà con xếp hàng xin chữ Thầy đồ tại tiệc Xuân đón chào năm mới Ất Tỵ do Đại sứ quán Việt Nam tại Mỹ tổ chức

PV: Là một chuyên gia về các vấn đề quốc tế, TS Hồng Hải còn khá am hiểu về văn hóa Việt. Và điều thú vị là trong cộng đồng người Việt nơi thành phố Brisbane ở Australia, ông được biết đến là “Thầy đồ” (Ông đồ) cho chữ vào dịp lễ tết cộng đồng. Khi mặc áo dài, cầm bút lông viết chữ tặng bà con và bạn bè quốc tế, cảm xúc của Ông lúc đó như nào?

PGS, TS Nguyễn Hồng Hải: Trước hết, tôi xin mở ngoặc nói thêm là tôi còn có may mắn được làm “Ông đồ” cho cộng đồng người Việt ở thủ đô Washington D.C và một số bang lân cận của Mỹ vào dịp Tết Ất Tỵ khi tôi sang Mỹ nghiên cứu và giảng dạy trong chương trình học giả Fulbright. Dịp đó, tôi viết tặng chữ cho hàng trăm người đến dự tiệc Tết do Đại sứ quán Việt Nam tại Mỹ tổ chức và các tiệc Tết của các nhóm cộng đồng người Việt khác nhau đang sinh sống và làm việc ở Mỹ. Quả thực, như mọi người nói, đó là lần đầu tiên Tết Việt do Đại sứ quán tổ chức và với các nhóm cộng đồng có một “Ông đồ” thật – chứ không phải ông đồ đóng thế - nên không khí rất vui và đậm nét văn hóa Việt Nam.

Thầy đồ được mời đến viết tặng chữ tại gia đình một Việt kiều ở Mỹ nhân dịp năm mới

Ở Australia, nơi tôi sống, nếu tôi đón Tết cùng gia đình bên đó, thể nào cũng “bị” mời làm “Ông đồ” cho chữ. Mỗi lần làm “Ông đồ” như vậy, tôi thực sự vui và cảm xúc đó khiến tôi quên mệt. Tôi vui không phải vì bản thân mình là “Ông đồ”, mà tôi vui vì người Việt chúng ta trân trọng nét văn hóa và trân trọng tiếng Việt của mình. Và hơn nữa là trong số những người xin chữ, có cả những chàng rể và nàng dâu “Tây”. Họ thích thú, xếp hàng dài để chờ đến lượt và trầm trồ những nét chữ Việt trên nền giấy đỏ.

Tôi thường viết tặng chữ theo nhu cầu của người xin. Nghĩa là người ta muốn chữ gì theo mong muốn của họ thì tôi viết tặng cho chữ đó. Có nhiều người nói lại với tôi là những chữ họ xin và tôi viết tặng họ đều ứng nghiệm. Ví dụ, có người xin chữ “Thuận” – nghĩa là thuận lợi, thuận buồn xuôi gió – thì công việc đều suôn sẻ cả, rất tốt đẹp. Hay có người xin chữ “Lộc” thì xin được việc, làm ăn phát đạt, v.v…

Những chữ mà mọi người hay xin và tôi viết tặng nhiều nhất vào dịp năm mới là: Bình An, Lộc, Phúc, Thuận, Nhẫn, Tâm, và May Mắn. Đấy là những chữ mà mọi người mong muốn trong năm mới mọi điều đều tốt đẹp cho chính mình.

Bà con xin chụp hình với Thầy đồ tại tiệc Xuân đón chào năm mới do Đại sứ quán Việt Nam tại Mỹ tổ chức. Bà con háo hức vì lần đầu tiên có một Thầy đồ “thật” tại tiệc Xuân như vậy

PV: Theo góc nhìn của ông, tục xin chữ - cho chữ ngày xuân có ý nghĩa như thế nào trong việc gìn giữ truyền thống hiếu học và trọng chữ nghĩa của người Việt?

PGS, TS Nguyễn Hồng Hải: Tục xin chữ, cho chữ đã có từ xa xưa trong văn hóa người Việt, xuất phát từ truyền thống tôn sư trọng đạo. Truyền thống đó được gìn giữ và phát huy cho đến tận bây giờ. Tôi cho rằng, đây là nét văn hóa đẹp và mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Cụm từ “Ông đồ” hay “Thầy đồ” cao quý lắm. Họ gọi “thầy” trong trường hợp này không phải tôi là thầy của họ, mà coi vị trí đó, làm việc đó là “thầy”. Vì thế, ai ở vào vị trí đó cũng sẽ là “thầy đồ” và thậm chí là “ông đồ”. Điều này để thấy người Việt Nam chúng ta trọng chữ nghĩa, trọng truyền thống và trọng thầy. Tôi nghĩ, dân tộc nào trọng văn thì dân tộc đó sẽ cường thịnh.

Thầy đồ về “quê” ăn Tết cũng có việc làm. Tặng chữ “Thuận” cho một đôi vợ chồng trẻ với ước mong một năm mới mọi việc “thuận buồm xuôi gió”. Ảnh nvcc

PV: Nhân dịp đầu xuân năm mới, đang có mặt cùng với gia đình tại quê hương, Qua sóng đài TNVN, Ông có lời chúc hay thông điệp gì tới mọi người, đặc biệt là những người đang dõi về quê hương từ phương xa?

PGS, TS Nguyễn Hồng Hải: Năm nay, đất nước ta đón một mùa xuân mới ngay sau Đại hội Đảng lần thứ 14 thành công tốt đẹp, trong đó định hướng phát triển đất nước trong 5 năm và 20 năm tới rất rõ ràng. Đó là xây dựng một đất nước hùng cường, thịnh vượng, dân chủ và hạnh phúc. Tôi cảm nhận được khí thế của cả dân tộc quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu đó. Dân tộc Việt Nam với hơn 4000 năm lịch sử hào hùng, một dân tộc từ khi được khai sinh đã luôn là một dân tộc có ý chí và quyết tâm tiến lên, một dân tộc trọng văn và trọng nghĩa, thì tôi tin rằng dân tộc đó – dân tộc Việt Nam - sẽ phát triển và chúng ta sẽ hiện thực hóa được 2 mục tiêu 100 năm mà Đại hội lần thứ XIV của Đảng đã khẳng định.

Chữ viết thư pháp của ông đồ Nguyễn Hồng Hải. Ảnh nvcc

Với tinh thần đó, nhân dịp Năm mới, tôi xin chúc toàn thể quý thính giả của Đài Tiếng nói Việt Nam, chúc toàn thể dân tộc Việt Nam, bao gồm cả những người Việt Nam xa xứ, sức khỏe dồi dào, hạnh phúc, thịnh vượng và cùng chung tay xây dựng và phát triển dân tộc Việt Nam ngày càng hùng cường, sánh vai với các cường quốc năm châu như Chủ tịch Hồ Chí Minh hằng mong ước.

PV: Xin trân trọng cảm ơn. Xin chúc PGS, TS Nguyễn Hồng Hải cùng gia đình một năm mới An khang- Thịnh vượng.