Bánh Kà Tum là một loại đặc sản truyền thống của dân tộc Khmer ở tỉnh An Giang, gắn liền với văn hóa và tín ngưỡng dân tộc Khmer. Bánh có hình dáng giống quả lựu, hương vị dẻo, thơm, đậm đà, ăn ngon miệng.

Chị Néang Nghanh, người dân ở xã ô Lâm, tỉnh An Giang, cho biết: "Bánh có vị ngon vị mùi thơm dừa, nếp và đậu. Bánh Kà tum là đặc sản ở địa phương của người dân tộc Khmer. Bánh hình giống quả lựu. Gạo nếp, dừa, đường, đậu, lạc… là nguyên liệu làm bánh. Nếu muốn ngon làm nước cốt dừa trộn với gạo ăn ngon hơn. Nước cốt dừa ngon thì bánh ngon. Mùa nào cũng có bánh."

Tạo vỏ bánh Kà tum bằng cách đan lá cây thốt nốt là công đoạn khó nhất. Ảnh: baoangiang.com.vn

Làm bánh Kà tum phải trải qua nhiều công đoạn, đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo của  người thợ, trong đó, tạo vỏ bánh bằng cách đan lá cây thốt nốt là công đoạn khó nhất. Vỏ bánh phải đều, khít và không bị hở ở bất cứ đoạn chắp nối nào vì nếu bị hở, khi nấu nước sẽ vào và bánh ăn sẽ nhạt. Dùng lá cây thốt nốt làm vỏ bánh khi luộc bánh không chỉ tạo mùi thơm đặc trưng của thốt nốt mà còn giúp bánh giữ được độ dẻo.

Bà Néang Phương, nghệ nhân làm bánh Kà tum ở xã Ô Lâm, tỉnh An Giang, cho biết: "Làm vỏ bánh bằng lá cây thốt nốt non. Đan giỏ bánh mất thời gian lâu nhưng cho gạo vào thì nhanh. Nguyên liệu gồm có gạo nếp, đậu nấu chín, dừa, đường, muối làm cho bánh đậm đà, vừa có vị ngọt vừa mặn. Nấu bánh đun nước sôi rồi bỏ bánh vào luộc khoảng 50 phút thì vớt bánh ra. Bánh có hình trái lựu, người Kinh gọi là trái lựu còn người Khmer gọi là bánh Kà tum. Ăn bánh Kà tum người ta coi như là gia đình được ấm no, hạnh phúc."

Bánh Kà tum thường được làm nhiều trong các ngày lễ lớn của đồng bào Khmer, như: Tết Chôl Chnăm Thmây (Tết năm mới) diễn ra vào tháng 4 dương lịch, Lễ Sene Dolta (lễ Vu lan báo hiếu) tổ chức vào rằm tháng 7 âm lịch và lễ Ok Om Bok (Lễ cúng Trăng) từ tháng 9 đến tháng 10 âm lịch. Loại bánh này thể hiện cho lòng hiếu khách của người Khmer, thường được dùng để tiếp đãi bạn bè, du khách.

Cách thưởng thức món bánh này cũng đặc biệt. Người ăn phải tìm ra mối nối lá thì mới mở được vỏ bánh. Miếng bánh đưa vào miệng từ từ nhai thấy vị thơm dẻo của gạo nếp hòa cùng vị ngậy của dừa, ngọt của đậu, bùi của lạc giúp món ăn có hương vị đặc trưng khó lẫn với những món ăn khác.

Người dân tộc Khmer làm bánh Kà tum. Ảnh Ngọc Anh

Chiếc bánh Kà tum nhỏ xinh, thơm ngon, mà giá cả lại khá rẻ. Nghệ nhân Néang Phương cho biết: "Giá bánh bán là 6.000 đồng/cái họ mua về bán lẻ thành 7.000 đồng/cái. Ngày nào đắt khách thì bán được 500, 600 cái bánh có khi 1000 cái bánh cũng có. Bánh để được 1 đêm 2 ngày. Ở đâu đặt làm là có bánh, kể cả Hà Nội, Cần Thơ…"Hiện nay, ở tỉnh An Giang số hộ làm bánh Kà tum không còn nhiều. Để bảo tồn và phát triển nghề, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Ô Lâm, tỉnh An Giang, thành lập mô hình tổ hợp tác làm bánh Kà tum do nghệ nhân Néang Phương dẫn dắt.

Bánh chỉ nấu trong 45 phút là chín. Lá thốt nốt từ màu xanh chuyển sang màu vàng, tỏa mùi thơm tự nhiên. Ảnh: baoangiang.com.vn

Chị Néang Sa Rum, Chủ tịch Hội liên hiệp phụ nữ xã ô Lâm, tỉnh An Giang, cho biết: "Mô hình tổ làm bánh Kà tum có 8 thành viên. Tổ trưởng là nghệ nhân Néang Phương. Để duy trì làm bánh ẩm thực truyền thống xã hướng dẫn mở lớp truyền nghề cho các chị em trong nhóm về kỹ thuật làm bánh. Xã Ô Lâm hỗ trợ cho chị em có nhu cầu vay vốn để làm bánh. Vay vốn ưu đãi của ngân hàng chính sách xã hội. Việc quảng bá, giới thiệu sản phẩm bánh Kà tum trong triển lãm, hội chợ trưng bày sản phẩm. Xã đã đăng ký sản phẩm OCOP (Chương trình quốc gia mỗi xã một sản phẩm) cho bánh Kà tum."

Hình thù đẹp mắt, ngộ nghĩnh nên bánh Kà tum được mua về làm quà biếu rất nhiều. Ảnh Ngọc Anh

Bánh Kà tum truyền thống của dân tộc Khmer là một món ăn giản dị, gắn bó với đời sống người nông dân ở vùng Bảy Núi, tỉnh An Giang. Du khách gần xa khi tới An Giang rất thích thưởng thức món đặc sản này và còn mua về làm quà biếu người thân, bạn bè. Kà tum, món bánh độc đáo của người Khmer, đã được đề xuất kỷ lục Việt Nam với danh hiệu “Món bánh gói bằng lá thốt nốt cầu kỳ nhất Việt Nam”.