(VOV5) - Dự án kịch bản văn học và ca kịch “Hùm Thiêng Yên Thế” được kỳ vọng sẽ đưa những trang sử hào hùng đến gần hơn với công chúng.
Lấy cảm hứng từ tinh thần bất khuất của cuộc khởi nghĩa Yên Thế, dự án ca kịch “Hùm Thiêng Yên Thế” do biên kịch Hồng Hoa chắp bút kết hợp cùng nhạc sĩ Nguyễn Cường thực hiện đang thu hút sự chú ý của giới nghệ thuật. Tác phẩm không chỉ tái hiện giai đoạn kháng chiến trường kì hào hùng của dân tộc mà còn thử nghiệm một cách kể chuyện mới bằng ngôn ngữ âm nhạc dân gian kết hợp với nghệ thuật sân khấu hiện đại.
 Hình ảnh buổi tập vở ca kịch Hùm Thiêng Yên Thế của các nghệ sĩ, diễn viên |
Cuộc khởi nghĩa Yên Thế là một trong những phong trào tiêu biểu chống thực dân Pháp vào cuối thế XIX, kéo dài gần 30 năm dưới sự lãnh đạo tài tình, quả cảm của tướng quân Hoàng Hoa Thám (tức Đề Thám).
 Nhà biên kịch Hồng Hoa |
Ý tưởng về tác phẩm bắt đầu từ chuyến đi thực tế tại vùng đất Yên Thế (Bắc Giang cũ) của ê-kíp sáng tạo. Tổng đạo diễn, biên kịch Hồng Hoa cho biết, trong chuyến đi ấy, một câu nói được khắc tại khu di tích đã khiến chị đặc biệt xúc động: "Chúng tôi gắn bó với phong tục của đất nước chúng tôi, chúng tôi không bao giờ từ bỏ phong tục ấy, dù có phải hy sinh cả tính mạng”. Câu nói ấy không chỉ khơi dậy cảm xúc mãnh liệt trong chị mà còn trở thành tư tưởng xuyên suốt của tác phẩm. Theo biên kịch Hồng Hoa, chính sức mạnh văn hoá đã giúp dân tộc Việt Nam giữ được bản sắc qua bao cuộc biến động lịch sử. “Khi văn hoá còn thì đất nước còn mãi trường tồn”.
Từ cảm hứng ấy, vở ca kịch “Hùm Thiêng Yên Thế” được xây dựng với mong muốn khơi dậy niềm tự hào lịch sử, tình yêu quê hương đất nước trong lòng công chúng, nhất là lớp trẻ - những người mới chỉ được biết lịch sử qua trang sách. Mang lịch sử gắn liền với bản sắc văn hoá, đến với công chúng bằng âm thanh, ánh sáng, kĩ thuật là mong muốn không chỉ của riêng biên kịch mà còn của cả ê-kíp sản xuất. Tinh thần yêu nước và khát vọng bảo vệ bản sắc dân tộc Việt Nam được gửi gắm qua những nhân vật tiêu biểu như cụ Đề Thám, bà Ba Cẩn hay cậu Cả Trọng. Mỗi chương kịch là một lần nhấn mạnh việc bảo vệ văn hoá dân tộc, đó là sợi chỉ đỏ xuyên suốt các trang kịch bản của biên kịch Hồng Hoa.
 Nhạc sĩ Nguyễn Cường |
Đồng hành cùng dự án, không thể không nhắc đến nhạc sĩ Nguyễn Cường. Ông cho biết vở ca kịch được xây dựng dựa trên nguyên tắc kết hợp giữa yếu tố dân gian và tính bác học trong âm nhạc. Hơn 400 diễn viên tham gia chương trình đến từ Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam, Nhà hát Chèo Việt Nam và sinh viên Trường Đại học Văn hóa. Nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống đã được đưa vào vở kịch từ ca trù, chèo, hát xẩm, quan họ cho tới những làn điệu sli, lượn của đồng bào miền núi phía Bắc. Sự kết hợp này cũng phản ánh đúng bối cảnh lịch sử của cuộc khởi nghĩa Yên Thế, khi phong trào đã nhận được sự ủng hộ của nhiều cộng đồng dân tộc, tạo nên sức mạnh giúp nghĩa quân chống chọi với thực dân Pháp trong suốt nhiều năm. Chính điều này tạo nên sự đặc biệt của “Hùm Thiêng Yên Thế”. Trong điều kiện kinh phí hạn chế, ê-kíp đã lựa chọn hướng tiếp cận linh hoạt thay vì dàn dựng một dàn giao hưởng hợp xướng quy mô lớn. Các hình thức như hợp ca, thu thanh được tận dụng để tạo nên hiệu quả nghệ thuật phù hợp, đảm bảo thể hiện được chất liệu âm nhạc dân gian Việt Nam.
Về âm nhạc trong tác phẩm, Nhạc sĩ Nguyễn Cường chia sẻ: Âm nhạc trong tác phẩm phải “thật dân gian, phải ngửi thấy mùi củi gạo, mắm tôm và những gì dân dã nhất của Việt Nam trong tác phẩm”, phải khiến người nghe cảm nhận được hơi thở đời sống bình dị của người Việt.
 Kịch bản văn học Hùm thiêng Yên Thế |
Trong vở diễn có một trích đoạn đặc biệt: tiếng nhị kéo lên câu hát mộc mạc nhưng đầy khí phách: “Đất này là đất cụ Đề, Tây đến thì có, Tây về thì không.” Đây là câu hát được nhạc sĩ Nguyễn Cường và ê-kíp dày công tìm lại từ người dân địa phương. Sau đó, câu hát đã được phát triển thành phần mở đầu của tác phẩm, như một lời tuyên ngôn mạnh mẽ về tinh thần kháng chiến của vùng đất Yên Thế.
Với nhạc sĩ, hai yếu tố được ông đặc biệt chú trọng trong tác phẩm là chất liệu dân gian và tính bác học trong âm nhạc. Chất dân gian được thể hiện qua những làn điệu nghệ thuật truyền thống đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ của người Việt, được lựa chọn và hòa quyện một cách tinh tế vào tác phẩm. Trong khi đó, tính bác học lại nằm ở cách xây dựng cấu trúc âm nhạc, ở sự vận động của hòa thanh và tư duy sáng tác mang tính học thuật, tạo nên chiều sâu và sự chặt chẽ cho toàn bộ tác phẩm.
 Ông Thân Hải Nam, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân xã Yên Thế (comple đen), nhà sử học Dương Trung Quốc, nhạc sĩ Nguyễn Cường, nhà biên kịch Hồng Hoa và các đại biểu tham dự buổi họp báo ra mắt vở ca kịch Hùm thiêng Yên Thế |
Chia sẻ về dự án ca kịch “Hùm Thiêng Yên Thế”, nhà sử học Dương Trung Quốc đánh giá cao việc lựa chọn cuộc khởi nghĩa Yên Thế làm đề tài cho tác phẩm nghệ thuật. Tác phẩm toát lên tinh thần yêu nước, yêu lịch sử dân tộc. Và trong bối cảnh hội nhập quốc tế như hiện nay, việc lựa chọn cuộc khởi nghĩa Yên Thế làm đề tài là hoàn toàn thích hợp. Theo ông, việc nén gọn một cuộc khởi nghĩa lớn trong một vở ca kịch là thử thách không nhỏ.
"Chọn một đề tài rất lớn cho một chương trình nghệ thuật là việc rất bạo dạn, bởi phải nén gọn một cuộc khởi nghĩa có quy mô lớn vào trong một vở nhạc kịch là điều không hề đơn giản. Cần phân biệt giữa yếu tố chân thực của lịch sử với yếu tố sáng tạo, hư cấu của nghệ thuật. Không nên đồng nhất lịch sử với nghệ thuật, bởi điều đó có thể tạo ra những cản lực cho sự sáng tạo của người sáng tạo”, ông nói. Lịch sử và nghệ thuật có những quy luật riêng, và yếu tố sáng tạo, hư cấu là điều cần thiết để tác phẩm nghệ thuật có sức sống” - ông nói.
 Hình ảnh buổi tập vở ca kịch Hùm Thiêng Yên Thế của các nghệ sĩ, diễn viên |
Nhà sử học cũng cho rằng Hùm Thiêng Yên Thế có thể mở ra hướng tiếp cận mới trong việc truyền tải lịch sử dân tộc bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, gây được tiếng vang lớn trong sự phát triển âm nhạc Việt Nam, góp phần đưa những câu chuyện lịch sử đến gần hơn với công chúng trong bối cảnh hội nhập văn hóa hiện nay.
Dự án kịch bản văn học và ca kịch “Hùm Thiêng Yên Thế” được kỳ vọng sẽ đưa những trang sử hào hùng đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là những người yêu âm nhạc và nghệ thuật sân khấu.
Dự kiến, vở ca kịch “Hùm Thiêng Yên Thế” sẽ ra mắt công chúng vào ngày 16/3, đúng dịp kỷ niệm 142 năm Khởi nghĩa Yên Thế (1884 – 2026). Sự kiện không chỉ là một chương trình nghệ thuật mà còn là dịp tôn vinh tinh thần yêu nước và những giá trị văn hóa gắn với vùng đất Yên Thế - nơi từng ghi dấu một trang sử hào hùng của dân tộc.