Người lính và chiến tranh cách mạng là một đề tài lớn trong văn học nghệ thuật nước nhà. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện tại, để có thể tìm được một tác giả viết hay về đề tài này không phải là một chuyện dễ dàng, nhất là với các cây bút trẻ. Nội dung này được phản ánh qua cuộc trò chuyện giữa nhà văn Uông Triều và phóng viên Đài TNVN.

Nhà văn Uông Triều

Phóng viên: Thưa nhà văn Uông Triều, về việc khai thác đề tài người lính ở các cây bút trẻ, trước hết, anh cảm thấy hiện tại các cây bút trẻ còn mặn mà với đề tài mang tính truyền thống mà đã có rất nhiều nhà văn tiền bối viết từ trước rồi hay không?

Nhà văn Uông Triều: Tôi nghĩ người trẻ vẫn thích viết về đề tài chiến tranh cách mạng và người lính nhưng mà nói chung có khá nhiều khó khăn. Họ là những người mà sinh ra khi chiến tranh đã không còn. Chủ yếu khi họ tiếp xúc bằng ký ức,   bằng tư liệu phim ảnh hoặc là sách báo. Tôi thấy những bạn trẻ thích thú với đề tài này không nhiều, bởi vì có sự khó khăn trong cái việc tiếp cận. Thứ hai có những cây bút đã rất thành danh trong lĩnh vực này. Nhưng vẫn có đặc biệt là khi chúng ta khuyến khích chuyện này. Ví dụ Chính phủ, quân đội hoặc các ban ngành cũng khuyến khích viết về đề tài chiến tranh cách mạng. Trong số khá ít như vậy thì tôi vẫn thấy rằng có những cây bút vẫn có tâm huyết hoặc cũng dành ra thời lượng, một đam mê nhất định nào đấy. Ngoài những đề tài xã hội, lịch sử nói chung thì các bạn ấy cũng viết về chiến tranh cách mạng, nhưng cũng phải nói rằng là không nhiều và là một vấn đề thách thức đối với những người viết trẻ hôm nay.

Phóng viên: Trong cuốn “Nghề viết văn” cũng như bài “Những mẫu quen” mà anh cũng đã từng đăng tải ở một số tạp chí văn nghệ địa phương, anh cũng có nhắc đến việc viết về người lính hôm nay cũng là một dạng mẫu quen. Vậy với tư cách là  một nhà văn cũng như là người giảng dạy về viết văn, anh cho rằng làm sao để vượt lên những cái mẫu quen đấy khi viết về đề tài người lính và đề tài chiến tranh cách mạng?

Nhà văn Uông Triều: Đúng là chúng ta phải tìm tòi rất nhiều và thứ hai là cũng phải đầu tư công sức. Ví dụ như viết về người lính hôm nay chẳng hạn nó có một cái khó là như này, là trong việc tuyên truyền cơ bản là đưa những cái tươi sáng, những cái điển hình mà những cái tươi sáng điển hình thì trải qua bao nhiêu thế hệ viết thì người ta đã khai thác rất nhiều rồi. Ví dụ tôi có gặp một trường hợp cậu lính. Cậu ấy là lính nghĩa vụ và hồi đó các đơn vị được canh tác làm thêm. Đơn vị giao cho cậu ấy chăn một đàn bò.  Cậu ấy rất là yêu bò. Cậu còn đỡ đẻ cho con bò rồi thấy con bò ốm đau thì cậu ấy thậm chí ngủ cạnh chuồng bò đấy để theo dõi. Đề tài đó thì tôi nghĩ rất hay và những trường hợp lại khá hiếm. Càng ngày ta càng khó gặp được những trường hợp như vậy, khó có yếu tố đột xuất. Trong văn học nếu không có yếu tố đột xuất sẽ rất khó viết. Nếu viết thì lại lập lại một cái mẫu quen ngoan ngoãn rồi chăm chỉ v.v… Đấy cũng là thách thức. Cho nên là tìm ra một hướng mới cũng như là tìm ra những gương điển hình hoặc những trường hợp đặc biệt thì đòi hỏi thời gian, công sức cũng như là cái cách nhìn nhận.

Phóng viên: Vậy còn về phía người tiếp nhận thì sao, thưa nhà văn?

Nhà văn Uông Triều: Sự tiếp nhận của người đọc hoặc là những người có trách nhiệm về văn học nghệ thuật, nghĩa là nhìn nó nhiều chiều. Ví dụ như các em, các cháu đi bộ đội chẳng hạn thì các em cũng có những suy nghĩ nhất định. Ví dụ như bên ngoài thì bạn bè tiếp xúc xã hội hoặc có những cập nhật thì trong tâm tư nguyện vọng của những chiến sĩ trẻ đấy họ cũng có những vui buồn nhất định. Ta đừng nhìn mọi cái nó chỉ một màu hồng duy nhất. Tôi nghĩ phải nhìn tích cực và nhìn đa chiều một chút, thực tế một chút thì nó sẽ tiếp cận thêm được nhiều bạn đọc cũng như là có một góc nhìn để khai thác chứ không thì chúng ta chỉ nhìn một cái màu toàn là màu hồng hoặc là người khác không biết khi nhìn vào chỉ thấy một bức tranh không được đa dạng. Do vậy có thể người ta cũng có thể là hiểu sai, thứ hai là ngay cả việc tiếp cận đối với những người đọc hôm nay hoặc là những người lính trực tiếp đơn vị thì cũng phải cởi mở hơn một chút. Cũng như gần đây, ta thấy các bộ phim chiến tranh, người ta cũng nhìn về chiến tranh đa dạng, đa chiều hơn thì dễ đi vào lòng người hơn.

Phóng viên: Vậy anh có thể đưa ra một vài ví dụ những cây bút trẻ mà anh cho rằng đã làm tốt hoặc là chạm tới được đề tài chiến tranh cách mạng và đề tài người lính mà anh cảm thấy rằng đã thoát ra được những “mẫu quen” ?

Nhà văn Uông Triều: Gần đây tôi thấy một số bạn. Ví dụ như bạn Lê Khải Việt nhìn chiến tranh một cách khá trung lập. Nhìn cuộc chiến trước đây theo cả hai bên và có cái nhìn nhân văn chứ không nhìn sự tàn bạo của chiến tranh. Một bạn khác là bạn Bùi Tuấn Minh. Bạn này đã từng trong quân ngũ. Bạn này cũng nhìn nhận chiến tranh có một cái gì nó khác đi một chút hoặc như là Tống Phước Bảo hoặc như là Nguyệt Chu hoặc là Trần Thị Tú Ngọc hoặc là Đinh Phương hoặc là có một anh cũng đang trực tiếp trong đơn vị và tôi thấy cũng tốt là anh Nguyễn Hội. Nguyễn Hội cũng cố gắng khai thác ở đơn vị anh trực tiếp đóng quân, trực tiếp chỉ huy. Tôi nghĩ là mỗi người góp một viên gạch nhỏ và nói thật là đề tài rất là khó khăn và để cho nó khác biệt hay là tạo ra một cái gì đấy đột phá thì là khá là khó. Nhưng mà tôi nghĩ ở trong một sự nỗ lực nhất định của những người trẻ cũng như là có sự động viên, hỗ trợ của các ban, ngành chính quyền địa phương, kể cả quân đội nữa thì chắc là đề tài chiến tranh cách mạng và người lính của những cây bút trẻ vẫn còn được tiếp tục duy trì. Tôi nghĩ rằng là nếu tạo ra một cái cú huých lớn hơn nữa thì chúng ta cần phải động viên cố gắng hơn nữa. Ví dụ tổ chức các cuộc thi, các giải thưởng hoặc thậm chí cả những kế hoạch, chương trình dài hơi thì mới có thể duy trì được. Đây là hoàn toàn nhìn với con mắt tích cực là giữ tác phẩm có chất lượng, thứ hai là đạt được những yêu cầu vừa về nhiệm vụ chính trị vừa về nghệ thuật nữa là một điều khá là khó.

Phóng viên: Trong cuộc trò chuyện ngày hôm nay, nhà văn Uông Triều nhắc tới rất nhiều yếu tố mang tính hạn chế. Vậy có những yếu tố anh cho rằng tích cực khi các cây bút trẻ lựa chọn viết về đề tài người lính hay về đề tài chiến tranh cách mạng?

Nhà văn Uông Triều: Tôi nghĩ rằng gần đây có khá nhiều cái cú hích. Ví dụ một số sự kiện như A80 chẳng hạn, có cả một phong trào rất mạnh mẽ, không những văn học mà điện ảnh cho các bộ môn khác thì nó tạo ra một trào lưu cũng như một cú hích về tinh thần cho khá nhiều các bạn trẻ. Tôi thấy sau những sự kiện quan trọng của quốc gia, của quân đội thì những cái bút hứng thú với đề tài nhiều hơn. Sự tiêu thụ sách báo, phim ảnh, nghệ thuật liên quan đến chiến tranh cách mạng, người lính thì cũng tăng lên. Tôi cũng chia sẻ thêm là văn nghệ quân đội cũng tổ chức cuộc thi viết bút ký chiến tranh cách mạng, người lính thì cũng là góp phần để tạo cú hích đấy và tôi cũng có những trang cá nhân sắp tới cũng sẽ tổ chức những cuộc thi liên quan. Tất cả đều tạo ra một môi trường thích hợp, kích thích. Khi chúng ta tạo ra được môi trường phù hợp và có những phần thưởng, những động viên nhất định thì chắc chắn là vẫn còn huy động được. Nhiều người cũng muốn viết nhưng mà họ cũng chưa biết đăng tải ở đâu thì nhân cơ hội mà Tổ quốc có rất nhiều những ngày trọng đại và bầu không khí thì tinh thần dân tộc rồi quân đội càng ngày càng được tăng cường lên. Việc các bạn trẻ tham gia các đề tài chiến tranh cách mạng, người lính có chất lượng thì tôi nghĩ là sẽ có những bước tiến so với thời gian trước. Mọi thứ chúng ta cũng đang tiến dần lên và đang được sự hậu thuẫn rất nhiều của các cấp chính quyền, địa phương cũng như là sự quan tâm tự thân của chính các bạn trẻ với đề tài này trong bối cảnh có nhiều xung đột quốc tế rồi có những vấn đề về chủ quyền, quốc gia, lãnh thổ. Tôi nghĩ rằng những người trẻ càng ngày họ càng trưởng thành lên về mặt nhận thức. Tôi nghĩ là vẫn có thể nhìn thấy một bức tranh tươi sáng, một cái gì đó có thể là hy vọng và chờ đợi những tác phẩm hay về đề tài chiến tranh cách mạng người lính ở những góc nhìn riêng của họ.

Phóng viên: Xin cảm ơn nhà văn Uông Triều.