Là một nghệ sĩ tài sắc, có giọng hát chèo đượm hồn quê Bắc Bộ, NSND Thúy Mơ từng nổi danh ở chiếng chèo xứ Đông. Những vai diễn chèo của bà, dù là những vở chèo dân gian hay hiện đại đều dược đông đảo công chúng mến mộ. Năm nay dù đã ngoài 70 tuổi nhưng với niềm say nghề, bà vẫn mang tiếng hát chèo đến với mọi người, trong các chương trình nghệ thuật tại địa phương cũng như trong sự âm thầm truyền dạy cái hay của nghệ thuật chèo với công chúng mến mộ. Mở đầu Tạp chí Văn nghệ, mời quý vị và các bạn gặp gỡ NSND Thúy Mơ qua phóng sự: “Người phụ nữ tài sắc chiếng chèo xứ Đông”.

NSND Thúy Mơ. Ảnh: cand.com.vn

Cuộc đời hoạt động nghệ thuật của nghệ sĩ nhân dân Thúy Mơ gắn bó với sân khấu biểu diễn, học hỏi các đồng nghiệp đi trước. Bắt đầu từ một số đoạn chèo cổ, những điệu múa cơ bản của chèo, bà đã được NSUT Kim Ly truyền dạy hát trích đoạn “Xúy Vân giả dại” và một số trích đoạn chèo khác, được nghệ sĩ Minh Lý dạy múa. Không lâu sau khi vào nghề, Thúy Mơ đã thể hiện được những làn điệu chèo cổ, từ “Sa lệch chênh”, “Tò vò”, “Sử rầu”, “Trần tình” đến “Luyện năm cung” …

Có thể đến với chèo một cách thuận lợi như vậy là bởi từ nhỏ, Thúy Mơ đã yêu ca hát, không bỏ lỡ bất cứ chương trình hát dân ca nào trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam cũng như tham gia hoạt động tích cực trong đội văn nghệ của thôn: “Cha đình tôi có ba chị em gái. Từ nhỏ, ba chị em cứ ngồi xung quanh một cái đèn dầu nghe Đài Tiếng nói Việt Nam dạy hát và nghe hát trèo, hát ca nhạc. Nói chung là nó thấm nhuần vào từ bé. Sau đó, chị gái tôi vào đội văn nghệ của thôn, đi học lớp tập huấn do giáo viên của huyện Tư Kỳ về dạy. Tôi cứ đi cùng chị gái và ngồi cùng lớp học đó. Tối nào tôi cũng đi cùng chị. Những điệu hát chèo cổ mà mọi người học thì tôi thuộc hết, từ phách, nhịp hay kỹ thuật là tôi nắm bắt được hết. Tuy nhiên, tôi không hát mà chỉ ngồi ở đó để nghe. Đến năm 15 tuổi thì tôi được các bác, các anh, các chị mời vào tham gia đội văn nghệ của thôn”.

Những năm 80, 90 của thế kỉ 20, tên tuổi của nghệ sĩ Thúy Mơ đã nổi tiếng khắp làng chèo với những vai diễn như như Cúc Hoa trong “Tống Trân Cúc Hoa”, Tấm trong “Tấm Cám”, Ỷ Lan trong “Nhiếp chính Ỷ Lan”, Bưởi trong “Hương Bưởi”, Bến trong “Ni cô Đàm Vân”… Bà luôn chọn lối diễn chân thực, khai thác chiều sâu tính cách nhân vật, trong mỗi phân cảnh đều hé mở cho người xem một vài chi tiết, tạo sự tò mò để đón xem cảnh sau. Khi NSND Mạnh Thắng về công tác tại Nhà hát chèo Hải Dương, đoàn đang biểu diễn các vở “Chiếc bóng oan khiên”, “Nỗi đau tình mẹ”, trong đó vở “Nỗi đau tình mẹ” có sự tham gia của NSND Thúy Mơ - vai người mẹ có nhiều con trai nhưng lại nhu nhược, hắt hủi và thiếu trách nhiệm với mẹ già. Vai diễn đã gây ấn tượng mạnh với NSND Mạnh Thắng: “Nhân vật người mẹ có rất nhiều con, cả con trai, con dâu. Dù gia đình đông con trai, nhưng khi xây dựng kịch bản, ê-kíp phải lựa chọn một chi tiết then chốt để tạo dấu ấn, giúp nhân vật bộc lộ rõ nội tâm trong diễn xuất. Chi tiết được chọn là việc những người con trai trong gia đình không giữ vai trò trụ cột, mà lại phụ thuộc, chịu ảnh hưởng từ các bà vợ”.

NSND Thúy Mơ (bên phải) và con gái - NSƯT Minh Phương. Ảnh: cand.com,vn

Từng tham gia nhiều vở diễn cùng NSND Thúy Mơ, NSUT Thanh Sóng nhớ lại: “Vai diễn mẹ Trương Viên thì tôi rất may mắn được phân công cùng cô Mơ. Đạo diễn yêu cầu khi tập phải tập song song. Phong cách biểu diễn của cô Mơ có chiều sâu và và có đặc trưng riêng không ai có thể bắt chước được. Chính phong cách biểu diễn đó đã hình thành một bà mẹ khắc khổ và rất thương con. NSND Thuý Mơ diễn thì vai nào ra vai đấy. Những vai như vai hoàng hậu, sang trọng và quý phái thì diễn rất sâu sắc, những vai cô thôn thì lại diễn rất đằm thắm”.

Gắn bó với nghệ thuật chèo, Thúy Mơ cũng để lại dấu ấn với những vai diễn thuộc đề tài hiện đại- vốn thử thách không ít diễn viên theo đuổi nghệ thuật truyền thống. Bởi những đề tài dân gian tuy có thể khó trong cách hát, cách diễn nhưng đã được định hình trong nhiều tác phẩm kinh điển. Với chèo hiện đại, người diễn phải lược bỏ các yếu tố điển tích trong lời thoại, câu hát, lối diễn để gần hơn với đời sống thường nhật: “Những làn điệu chèo rất khó bắt buộc phải hát chuẩn và trong đó cảm xúc nhân vật phải rõ. Khi lên sân khấu, phải chú ý từ những động tác tay đưa, bước chân và kết hợp với âm nhạc. Để hoàn thiện 1 bài hát đối với Minh Phương thực sự rất khó khăn vì chưa được học qua trường, lớp. Sau đó khi được giao những điệu chèo hoặc những vai diễn ngắn thì Minh Phương luôn luôn được mẹ chỉ bảo đến khi hoàn thành tốt thì thôi”.

Trong làng chèo, nhiều người không chỉ biết đến NSND Thúy Mơ từng nổi danh là giọng ca vàng của đất chèo Hải Dương mà còn biết bà đã có công đào tạo nhiều thế hệ học trò nay đã thành danh. Có thể kể đến NSND Mạnh Thắng, NSUT Hồng Tươi, NSUT Kim Hoàn… Con gái bà - NSUT Minh Phương (hiện là Trưởng đoàn ca nhạc dân tộc, Ban Văn học - Nghệ thuật - Âm nhạc, Đài TNVN), cũng được kế thừa tố chất nghệ thuật từ mẹ:

“Với tôi, khi lần đầu được giao vai con bé, đạo diễn đã có những gợi ý rất cụ thể. Ngay khi nhận nhân vật, tôi hình dung đây là một cô gái hiền lành, giản dị nhưng kiên định. Nhân vật Mạc Thị Bưởi đòi hỏi cách thể hiện khác với những vai trước đó. Khi nghiên cứu kịch bản và làm theo định hướng của đạo diễn, tôi có thể nhập vai khá nhanh. Vai Ỷ Lan cũng là một vai rất khó. Khi đã được giao vai, tôi phải dành thời gian ngồi khớp văn, tập luyện dưới sự giám sát chặt chẽ của đạo diễn. Qua các lớp tập huấn về đạo diễn, tôi hiểu rõ nhân vật cần gì, phải khớp vai ra sao, cách thoại như thế nào. Tất cả đều được tôi nghiên cứu kỹ lưỡng, kết hợp với sự hướng dẫn của đạo diễn, nhờ đó tôi hoàn thành tốt nhiều vai diễn với những sắc thái và cá tính khác biệt.

Ở tuổi nghỉ hưu, NSND Thúy Mơ vẫn duy trì câu lạc bộ hát chèo Tâm Đức, tập hợp những người yêu chèo, tham gia biểu diễn tại địa phương cũng như các chương trình từ thiện. Bà mang tiếng hát cùng tình yêu nghệ thuật chèo truyền thống để truyền lại cho thế hệ sau cũng như làm đẹp cuộc đời, bởi với nghệ sĩ Thúy Mơ, danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân mà bà được phong tặng cũng chính là tấm lòng, sự ghi nhận của khán giả dành cho mình.