Tòa án Tối cao Mỹ, hôm 20/02, ra phán quyết bác bỏ chính sách thuế quan toàn cầu mà Tổng thống Donald Trump đưa ra hồi tháng 04/2025. Động thái này có nguy cơ khiến thương mại toàn cầu rơi vào một vòng xoáy bất định mới, khi chính quyền của Tổng thống Donald Trump tìm cách thúc đẩy chính sách thuế dưới các khuôn khổ pháp lý mới.

Trong phán quyết đưa ra, Tòa án Tối cao Mỹ cho rằng thuế nhập khẩu dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) mà Tổng thống Donald Trump áp dụng là bất hợp pháp, đồng nghĩa với việc chính quyền Mỹ không chỉ không thể áp dụng chính sách thuế này mà còn phải hoàn trả khoảng 175 tỷ tiền thuế nhập khẩu đã thu trong năm qua.

Bất ổn nhiều hơn lợi ích

Sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, ngay trong ngày 20/02, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh  áp mức thuế toàn cầu mới 10% trong thời hạn 150 ngày theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, thay thế các mức thuế cũ được ban hành theo IEEPA. Sắc lệnh hành pháp này có hiệu lực từ ngày 24/2 và các quan chức thương mại Mỹ tuyên bố không loại trừ khả năng tăng mức thuế này lên 15% (mức tối đa) đối với một số quốc gia. Theo giới chuyên gia, trước mắt, mức thuế 10% mới này có thể mang lại lợi thế cho một số đối tác đã ký kết hoặc đang đàm phán thương mại với chính quyền Mỹ, do mức thuế 10% mới này thấp hơn các mức cũ. Phán quyết này giúp hạ mức thuế nhập khẩu trung bình của Mỹ gần một nửa, từ 15,4% xuống còn 8,3%, theo ước tính của Global Trade Alert. Với các quốc gia chịu thuế cao, như: Trung Quốc, Brazil và Ấn Độ, mức giảm có thể đến hai chữ số.

Tuy nhiên, những diễn biến hiện nay cũng tiềm ẩn nguy cơ bất ổn thuế quan không nhỏ khi chính quyền của ông Donald Trump đưa ra biện pháp thay thế. Theo Varg Folkman, nhà phân tích tại trung tâm nghiên cứu European Policy Center (EPC) ở Brussels (Bỉ), bên cạnh mức thuế 10% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974, chính quyền Mỹ cũng có thể sử dụng Điều khoản 301 để mở  các cuộc điều tra về khả năng tồn tại những hành vi thương mại không công bằng, có thể dẫn tới các mức thuế mới, đồng nghĩa với các bất ổn mới.

Ông Niclas Frederic Poitiers, chuyên gia tại Viện nghiên cứu Bruegel ở Bỉ, nhận định: “Hiện nay vẫn không rõ là luật lệ của mức thuế mới sẽ như thế nào, liệu mức thuế có phải tính toán theo từng mặt hàng cụ thể hay không. Cùng với đó, chúng ta cũng không rõ là liệu mức thuế mới này có kéo dài hay không. Vì thế, vào thời điểm hiện nay có rất nhiều điều không chắc chắn”.

Đối với người tiêu dùng Mỹ, ông Michael Strain, nhà kinh tế thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ, cũng cảnh báo tác động của phán quyết từ Tòa án Tối cao Mỹ có thể hạn chế, bởi chính quyền ông Donald Trump vốn có sẵn kế hoạch duy trì chính sách thuế theo các thẩm quyền pháp lý khác từ trước, chỉ chờ tung ra khi nhận phán quyết bất lợi, do đó giá cả thậm chí còn có thể tăng thêm trong năm nay. Nhận định này được nhà phân tích tài chính của Bankrate, công ty dịch vụ tài chính có trụ sở ở New York (Mỹ), ông Stephen Kates chia sẻ: “Tôi muốn lưu ý người tiêu dùng và các chủ doanh nghiệp, những người cho rằng lợi ích sẽ đến và giá cả sẽ hạ ngay lập tức, rằng điều này khó có khả năng xảy ra. Ngược lại, diễn biến hiện nay sẽ còn gây ra nhiều bất ổn hơn”.

Thận trọng và lo ngại

Các quốc gia, đặc biệt là những quốc gia đã ký thỏa thuận thương mại mới với Mỹ gần đây, phản ứng tương đối thận trọng trước các diễn biến về chính sách thuế quan hiện nay tại Mỹ. Hôm 26/02, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết nước này mong muốn cùng Mỹ tiếp tục hợp tác để triển khai các đồng thuận đạt được trong cuộc điện đàm hôm 04/02 giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump. Giới quan sát nhận định sẽ khó có biến động lớn về thuế quan giữa hai nước trước thềm chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump, dự kiến diễn ra từ 31/03-02/04.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU), đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, có nhiều lí do để lo ngại hơn trước các diễn biến hiện nay. Hôm 24/02, Nghị viện châu Âu đã quyết định tạm hoãn xem xét phê chuẩn thỏa thuận thương mại Mỹ-EU đạt được hồi tháng 07/2025, bất chấp việc nhiều quan chức Mỹ và châu Âu nhấn mạnh hai bên vẫn sẽ giữ nguyên thỏa thuận này. Theo chuyên gia Niclas Frederic Poitiers, phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ khiến thỏa thuận thương mại Mỹ-EU bị đặt dấu hỏi bởi một số mặt hàng của EU giờ đây có thể bị đánh thuế cao hơn so với thỏa thuận, khi ông Donald Trump áp dụng mức thuế mới. Ông Alberto Rizzi, chuyên gia phân tích chính sách tại Hội đồng châu Âu về quan hệ đối ngoại (ECFR), một viện nghiên cứu có văn phòng tại 7 quốc gia châu Âu và Mỹ, cũng cho rằng mức thuế 10% mới mà Mỹ áp dụng (có thể lên tối đa 15%) khiến thỏa thuận thương mại Mỹ-EU “gần như trở nên vô nghĩa” bởi 15% cũng chính là mức thuế mà EU phải chịu theo thỏa thuận. Ngoài ra, việc mức thuế 10% (có thể lên 15%) được áp dụng cho tất cả các nền kinh tế khác đồng nghĩa với việc EU không còn giữ được lợi thế cạnh tranh nhờ mức thuế thấp hơn đối thủ.

Ông Alberto Rizzi cho biết“Nếu chúng ta nhìn vào thỏa thuận thương mại Mỹ-EU năm ngoái thì có 3 điểm chính, ít nhất về phía EU. Một, là lợi thế cạnh tranh;  hai, là sự chắc chắn và ba, là việc giữ Mỹ tiếp tục cam kết với Ukraine. Bây giờ thì điểm thứ ba vẫn còn nhưng điểm đầu tiên đã biến mất và điểm thứ hai thì cũng gần như trống rỗng. Tôi không nghĩ EU muốn từ bỏ thỏa thuận này nhưng có thể thấy là thỏa thuận mà năm ngoái còn được xem là tương đối tốt thì hiện còn rất ít giá trị”.