Mới đây, tại Nhà hát Hồ Gươm ở Thủ đô Hà Nội đã diễn ra chương trình hòa nhạc đăc biệt “Tấu khúc không lời - A Wordless Rhapsody”. Đây là sự kiện nằm trong chuỗi chương trình hòa nhạc hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, đồng thời kỷ niệm 50 năm quan hệ hữu nghị Việt - Đức. Chương trình do Hội Nhạc Cổ điển Việt Nam tổ chức với sự đồng hành của Dàn nhạc Giao hưởng học thuật Tubingen (Đức), Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và Nhà hát Hồ Gươm.

GS, nhạc sĩ, nghệ sĩ Đặng Ngọc Long, kiều bào tại Đức là người đóng vai trò kết nối vô cùng quan trọng trong quá trình tổ chức đêm hòa nhạc “Tấu khúc không lời”. Tại phần 1 của chương trình, người xem có dịp thưởng thức tác phẩm đặc biệt “Tổ khúc Kiều” - tác phẩm được GS Đặng Ngọc Long viết cho cây đàn guitar và dàn nhạc, lấy cảm hứng từ kiệt tác văn học Truyện Kiều của Nguyễn Du “Tổ khúc Kiều” không chỉ là sự giao thoa giữa âm nhạc Đông - Tây mà còn khẳng định bản sắc văn hóa Việt trên đấu trường âm nhạc quốc tế bởi tác phẩm đã được nhiều nghệ sĩ và dàn nhạc quốc tế lựa chọn biểu diễn. Và đặc biệt, đây là lần đầu tiên Tổ khúc Kiều được GS, nhạc sĩ, nghệ sĩ Đặng Ngọc Long chơi cùng dàn nhạc giao hưởng.

GS, nhạc sĩ, nghệ sĩ Đặng Ngọc Long và nhạc trưởng Philip Amelung cùng Dàn nhạc Giao hưởng học thuật Tubingen biểu diễn "Tổ khúc Kiều"

GS, nhạc sĩ, nghệ sĩ Đặng Ngọc Long chia sẻ với phóng viên Đài TNVN về lần trở về Việt Nam với nhiều cảm xúc này.

Nghe âm thanh phỏng vấn tại đây:

PV: Thưa nhạc sĩ Đặng Ngọc Long, Tổ khúc Kiều – tác phẩm được ông sáng tác dựa trên Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du – lần này được biểu diễn tại Nhà hát Hồ Gươm cùng dàn nhạc giao hưởng Đức. Cảm xúc của ông ra sao khi tác phẩm của mình được trình diễn trong một không gian đặc biệt như vậy?

NS Đặng Ngọc Long: Thực sự, đây là một cảm xúc rất khó diễn tả trọn vẹn bằng lời. Tôi cảm thấy vừa vui, vừa xúc động và cũng rất tự hào. Tổ khúc Kiều là tác phẩm tôi sáng tác với nhiều suy tư, bởi Truyện Kiều không chỉ là một tác phẩm văn học, mà còn là một phần rất sâu trong ký ức và đời sống tinh thần của người Việt Nam.

Việc tác phẩm được vang lên tại Nhà hát Hồ Gươm – một không gian nghệ thuật trang trọng – lại do dàn nhạc giao hưởng Đức biểu diễn, mang đến cho tôi cảm giác như có một cuộc gặp gỡ giữa các nền văn hóa. Ở đó, tinh thần Việt Nam được thể hiện bằng ngôn ngữ âm nhạc hàn lâm quốc tế, và tôi thấy rất rõ sự trân trọng của các nghệ sĩ dành cho tác phẩm cũng như cho văn hóa Việt Nam.

PV: Là một kiều bào đã sinh sống và sáng tác nhiều năm tại Cộng hòa Liên bang Đức, cảm xúc của ông có gì khác biệt khi một tác phẩm mang đậm bản sắc Việt Nam như Tổ khúc Kiều được trình diễn ngay tại quê hương?

NS Đặng Ngọc Long: Đối với một người sống xa Tổ quốc lâu năm như tôi, mỗi lần trở về Việt Nam đã là một cảm xúc đặc biệt, và lần trở về này lại càng ý nghĩa hơn khi tôi được mang theo một tác phẩm gắn bó sâu sắc với văn hóa dân tộc.
Trong suốt quá trình sáng tác và làm việc ở Đức, dù tiếp xúc nhiều với âm nhạc phương Tây, nhưng những giá trị văn hóa Việt Nam, những ký ức về dân ca, về Truyện Kiều luôn âm thầm nuôi dưỡng cảm hứng của tôi. Khi Tổ khúc Kiều được trình diễn tại quê hương, tôi có cảm giác như hành trình sáng tạo của mình đã tìm được điểm hội tụ, nơi nguồn cội và con đường sáng tác quốc tế gặp nhau một cách rất tự nhiên.

GS, nhạc sĩ, nghệ sĩ Đặng Ngọc Long và nhạc trưởng Philip Amelung cùng Dàn nhạc Giao hưởng học thuật Tubingen biểu diễn "Tổ khúc Kiều"

PV: Chương trình biểu diễn lần này diễn ra đúng vào dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Đức. Với ông, sự kiện này mang ý nghĩa như thế nào?

NS Đặng Ngọc Long: Tôi cho rằng đây là một sự trùng hợp mang nhiều ý nghĩa. Trong suốt nửa thế kỷ qua, quan hệ Việt Nam – Đức đã được xây dựng và phát triển trên nền tảng của sự tôn trọng và hợp tác bền vững. Bên cạnh các lĩnh vực kinh tế, giáo dục hay khoa học, thì văn hóa và nghệ thuật luôn đóng vai trò như một nhịp cầu mềm mại nhưng rất bền chắc.

Với cá nhân tôi, buổi hòa nhạc này giống như một lời chào thân ái bằng âm nhạc. Khi các nghệ sĩ Việt Nam và Đức cùng đứng chung trên sân khấu, cùng chia sẻ một không gian nghệ thuật, thì sự gắn kết ấy không cần nhiều lời, nhưng lại có sức lan tỏa rất lâu dài.

PV: Theo ông, những chương trình hợp tác nghệ thuật quốc tế như thế này góp phần lan tỏa âm nhạc Việt Nam ra thế giới như thế nào?

NS Đặng Ngọc Long: Tôi tin rằng âm nhạc Việt Nam có rất nhiều giá trị để giới thiệu với thế giới, và những dự án hợp tác quốc tế chính là một con đường hiệu quả để làm điều đó. Khi một tác phẩm Việt Nam được trình diễn bởi các nghệ sĩ quốc tế, trong những không gian âm nhạc hàn lâm, thì tác phẩm không chỉ được “nghe thấy”, mà còn được đặt vào một cuộc đối thoại văn hóa rộng mở.

Tôi từng chứng kiến điều này rất rõ tại Đức, thông qua các cuộc thi guitar quốc tế ở Berlin, nơi dân ca Việt Nam được đưa vào như một bài thi bắt buộc. Các nghệ sĩ trẻ đến từ nhiều quốc gia đã tiếp cận âm nhạc Việt Nam với sự tò mò, rồi dần dần là sự yêu mến và trân trọng. Sự lan tỏa ấy diễn ra tự nhiên, bền bỉ và có chiều sâu.

PV: Trong quá trình chuyển thể Tổ khúc Kiều cho dàn nhạc giao hưởng phương Tây, ông làm thế nào để vẫn giữ được tinh thần Á Đông và bản sắc âm nhạc Việt Nam?

NS Đặng Ngọc Long: Đây là một quá trình đòi hỏi rất nhiều suy nghĩ và cân nhắc. Tôi không mong muốn “kể lại” Truyện Kiều bằng âm nhạc theo nghĩa trực tiếp, mà tập trung vào việc chắt lọc những cảm xúc và tinh thần cốt lõi của tác phẩm.

Trong ngôn ngữ âm nhạc, tôi sử dụng thang âm ngũ cung, những đường nét giai điệu gợi nhớ đến dân ca Việt Nam, kết hợp với cấu trúc và kỹ thuật hòa âm của âm nhạc giao hưởng phương Tây. Điều quan trọng nhất, theo tôi, là giữ được “hồn” của Kiều – sự mong manh, nhân ái nhưng cũng rất kiên cường – để dù được trình diễn bằng một dàn nhạc quốc tế, tác phẩm vẫn mang đậm tinh thần văn hóa Việt Nam.

PV: Tổ khúc Kiều đã trải qua một hành trình sáng tạo khá dài. Ông có thể chia sẻ rõ hơn về quá trình phát triển tác phẩm từ bản độc tấu guitar đến phiên bản giao hưởng hiện nay?

NS Đặng Ngọc Long: Tổ khúc Kiều được tôi bắt đầu sáng tác vào năm 2017, ban đầu viết cho độc tấu guitar, gồm 7 chương, mỗi chương phản ánh một giai đoạn quan trọng trong cuộc đời Thúy Kiều. Tác phẩm ra đời nhân dịp Truyện Kiều của Nguyễn Du được dịch sang tiếng Đức và giới thiệu tại Berlin, và đó cũng là thời điểm tôi suy nghĩ rất nhiều về cách đưa văn học Việt Nam đến gần hơn với công chúng quốc tế.
Đến năm 2022, theo đơn đặt hàng của Zafraan Ensemble, tôi mở rộng tác phẩm cho dàn nhạc thính phòng và biểu diễn tại Nhà Văn hóa Thế giới ở Berlin. Buổi diễn nhận được phản hồi rất tích cực, khích lệ tôi tiếp tục phát triển tác phẩm. Từ nền tảng đó, năm 2024, tôi hoàn thiện Tổ khúc Kiều cho dàn nhạc giao hưởng – một hình thức âm nhạc học thuật đầy đủ, cho phép tôi khai thác sâu hơn về màu sắc, không gian và chiều sâu cảm xúc của tác phẩm.

Với tôi, tác phẩm này không chỉ là một sáng tác cá nhân, mà còn là lời tri ân đối với di sản văn hóa Việt Nam, và là mong muốn nhỏ bé góp phần đưa âm nhạc Việt Nam hòa vào dòng chảy chung của âm nhạc thế giới.

PV: Ông nhận thấy phản hồi của các nhạc công Đức như thế nào khi họ tiếp cận một tác phẩm lấy cảm hứng từ Truyện Kiều – một tác phẩm văn học kinh điển của Việt Nam?

NS Đặng Ngọc Long: Ban đầu, nhiều nhạc công Đức cảm thấy tò mò, bởi bối cảnh văn hóa và câu chuyện của Truyện Kiều khá xa lạ với họ. Tuy nhiên, khi được giới thiệu về nội dung và tinh thần của tác phẩm, họ nhanh chóng tìm thấy sự đồng cảm, đặc biệt là ở những giá trị nhân văn và số phận con người mà Truyện Kiều phản ánh.
Điều làm tôi ấn tượng là các nghệ sĩ không chỉ tiếp cận tác phẩm bằng kỹ thuật biểu diễn, mà còn bằng sự lắng nghe và cảm nhận rất chân thành. Chính sự đồng cảm ấy đã giúp âm nhạc vượt qua ranh giới ngôn ngữ và văn hóa.

PV: Vâng, xin cảm ơn nhạc sĩ!