Các số liệu khoa học mới nhất cho thấy Trái Đất đang trượt khỏi trạng thái cân bằng với tốc độ chưa từng có. Bên cạnh đó, tác động của biến đổi khí hậu không chỉ vượt xa những dự báo trước đây mà còn ngày càng trở nên phức tạp hơn bởi bối cảnh bất ổn kinh tế-chính trị trên toàn cầu.

Trong báo cáo “Tình trạng Khí hậu toàn cầu 2025”, công bố đúng vào Ngày Khí tượng Thế giới (23/03), WMO cho biết hầu hết mọi chỉ số về khí hậu và môi trường trên Trái Đất đều đang trong tình trạng báo động đỏ và chưa thấy triển vọng cải thiện rõ ràng.

Nắng nóng tại quảng trường Trocadero cạnh Tháp Eiffel đợt nóng đầu mùa hè ở Paris, Pháp, ngày 1/7/2025. REUTERS/Tom Nicholson.

Các mức nhiệt lịch sử

Báo cáo của WMO chỉ rõ giai đoạn 2015–2025 là 11 năm nóng nhất từng được ghi nhận trong lịch sử cận đại của nhân loại, trong đó năm 2025 đứng thứ 2 hoặc thứ 3, với nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn khoảng 1,43 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850 – 1900. Các hiện tượng thời tiết cực đoan, từ nắng nóng khắc nghiệt, mưa lớn đến bão nhiệt đới… diễn ra dồn dập, gây thiệt hại nghiêm trọng và phơi bày mức độ dễ tổn thương của các nền kinh tế và xã hội liên kết chặt chẽ trên toàn cầu.

Theo WMO, điểm đáng lo ngại nhất là sự gia tăng “mất cân bằng năng lượng” của Trái Đất, chỉ số lần đầu tiên được đưa vào báo cáo như một thước đo cốt lõi. Trong trạng thái ổn định, năng lượng nhận từ Mặt Trời và năng lượng phát xạ trở lại không gian gần như cân bằng. Tuy nhiên, sự tích tụ của các khí giữ nhiệt, như: carbon dioxide (CO₂), methane (CH4) và nitrous oxide (N₂O), hiện ở mức cao nhất trong ít nhất 800.000 năm, đã phá vỡ thế cân bằng này. Năm 2025 ghi nhận mức mất cân bằng năng lượng cao nhất kể từ khi bắt đầu quan trắc vào năm 1960. Hệ quả rõ rệt nhất thể hiện ở đại dương, “bể chứa nhiệt” khổng lồ của hành tinh. Trong hơn 20 năm qua, mỗi năm đại dương hấp thụ lượng năng lượng tương đương khoảng 18 lần tổng tiêu thụ năng lượng của nhân loại. Sự nóng lên của đại dương kéo theo hàng loạt hệ lụy, gồm: suy thoái hệ sinh thái biển, mất đa dạng sinh học, giảm khả năng hấp thụ carbon, gia tăng cường độ các cơn bão nhiệt đới, khiến mực nước biển liên tục dâng cao, đe dọa cuộc sống và sinh kế của hàng tỷ người.

Phó Tổng thư ký của WMO, bà Ko Barrett, thừa nhận: “Thành thật mà nói, đây là một phần của một bức tranh khốc liệt. Việc của chúng tôi chỉ là cung cấp các bằng chứng mà chúng tôi nhìn thấy, với hy vọng rằng những thông tin này sẽ khuyến khích mọi người hành động. Nhưng không thể phủ nhận được rằng những chỉ số được đưa ra không đi theo chiều hướng có thể mang lại quá nhiều hy vọng”. 

Trên thực tế, trước khi WMO công bố báo cáo năm nay, hầu hết các chuyên gia khí hậu trên thế giới cũng đã đều cho rằng khí hậu toàn cầu đang ở trong tình trạng khẩn cấp, khi Trái Đất đang bị đẩy vượt quá giới hạn. Bên cạnh đó, các dấu hiệu chững lại của các cam kết hành động khí hậu những năm qua càng khiến tình hình phức tạp hơn.

Bà Samantha Burgess, chuyên gia về chiến lược khí hậu tại Viện nghiên cứu biến đổi khí hậu Copernicus (C3S) của Liên minh châu Âu (EU), nhận định: “Tôi nghĩ trong một thập kỷ tới, tức vào những năm 2030, mức nền ấm của Trái Đất thậm chí sẽ còn ấm hơn. Số lượng các hiện tượng thời tiết cực đoan trên thế giới sẽ gia tăng và hậu quả do các hiện tượng cực đoan này gây ra sẽ còn tồi tệ hơn. Khi đó, chúng ta sẽ nhìn về mức khí hậu tương đối mát mẻ của những năm 2020 với sự hoài niệm. Đây là lo ngại thực sự”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký loạt sắc lệnh tăng cường sử dụng nhiên liệu hóa thạch và đảo ngược tiến trình của Mỹ về biến đổi khí hậu và năng lượng sạch. Ảnh: REUTERS/Mike Segar

Xung đột gây hại môi trường

Các biến động lớn về địa chính trị và kinh tế trên thế giới gần đây đang tạo ra thêm những thách thức đáng kể cho cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu. Nhiều chính phủ đã giảm bớt cam kết, thậm chí từ bỏ hẳn các chính sách công nghiệp xanh đã đưa ra trước đó. Trước áp lực cạnh tranh kinh tế, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã từ bỏ trợ cấp xe điện, đẩy mạnh việc khai thác và sử dụng nhiên liệu hóa thạch cũng như rút khỏi nhiều cam kết khí hậu. Trong khi đó, tại châu Âu, để cứu vãn ngành công nghiệp ô tô châu Âu, Ủy ban châu Âu (EC) cũng đã phải phải giảm nhẹ cam kết loại bỏ xe ô tô động cơ đốt trong từ năm 2035. Đáng ngại hơn, các xung đột địa chính trị gần đây ở nhiều nơi (Ukraine, Gaza, Trung Đông…) đang hủy hoại môi trường và để lại các tác hại lâu dài. Tại Trung Đông, việc các mỏ dầu, khí đốt của Iran và các quốc gia vùng Vịnh trở thành mục tiêu tấn công đã giải phóng một lượng lớn khí độc vào bầu khí quyển… Người phát ngôn của LHQ, ông Stephane Dujarric cho biết: “Chúng tôi đặc biệt lo ngại về số lượng các báo cáo gần đây về các vụ tấn công vào các cơ sở dầu mỏ, điều có thể gây ra những hậu quả môi trường nghiêm trọng cho toàn bộ khu vực Trung Đông, và có tác động tức thì đến nguồn nước sạch, không khí hay thực phẩm. Ngoài ra, còn có những vụ tấn công vào các nhà máy khử nước mặn ở một số quốc gia”.

Một hệ lụy tiếp theo của các xung đột hiện nay, theo các chuyên gia kinh tế, là sự phụ thuộc của các quốc gia vào dầu mỏ và khí đốt sẽ kéo dài hơn dự kiến. Việc nguồn cung năng lượng toàn cầu gián đoạn lớn nhất trong lịch sự do eo biển Hormuz tắc nghẽn sẽ có tác động lâu dài, buộc nhiều quốc gia chạy đua xây dựng các kho dự trữ dầu mỏ và khí đốt chiến lược trong ngắn và trung hạn. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, về lâu dài cuộc khủng hoảng năng lượng này cũng là bài học cảnh tỉnh để các quốc gia đẩy mạnh việc phát triển các nguồn năng lượng thay thế khác cho dầu mỏ và khí đốt, đặc biệt là năng lượng tái tạo. Theo các số liệu của LHQ, năng lượng tái tạo hiện là nguồn điện mới rẻ nhất ở hầu hết các quốc gia và mỗi 1 USD đầu tư vào năng lượng tái tạo giúp tạo ra số việc làm nhiều gấp 3 lần so với 1 USD đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch. Vì thế, đây là một ưu tiên lớn mà LHQ sẽ thúc đẩy trong thời gian tới, để gia tăng sức mạnh cho công cụ này trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu.