“Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ” (năm 1963) của danh họa Nguyễn Sáng (sinh 1923 - mất 1988) là dấu mốc đặc biệt đối với nền mỹ thuật cách mạng Việt Nam.

Các nhà nghiên cứu, phê bình mỹ thuật nhận định đây cũng là một trong những tác phẩm đỉnh cao nghệ thuật về đề tài chiến tranh cách mạng nói chung, chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ nói riêng.

Bức tranh sơn mài "Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ" của danh họa Nguyễn Sáng, một trong những bảo vật quốc gia được lưu trữ và trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Cùng rất nhiều văn nghệ sĩ, họa sĩ tham gia vào cuộc kháng chiến chống Pháp trường kỳ, trực tiếp tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ “Máu trộn bùn non. Gan không núng! Chí không mòn!” (như lời thơ Hoan hô chiến sĩ Điện Biên của nhà thơ Tố Hữu), sáng tác nhiều ký họa trực tiếp tại chiến trường; nhưng sau năm 54,  phải đến 10 năm thai nghén, danh họa Nguyễn Sáng mới hoàn thành bức sơn mài khổ lớn “Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ”. Tác phẩm hiện là một trong những bảo vật quốc gia đang được Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam lưu giữ.

Giai đoạn tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, Nguyễn Sáng đã sống và vẽ như một người lính, thấu cảm cuộc sống gian khổ, ác liệt của bộ đội, dân công và ghi lại tinh thần chiến đấu kiên cường. Ông đã cho ra đời những tác phẩm giá trị, đánh dấu đỉnh cao sự nghiệp như "Chợ Bo đẫm máu" (1951), "Giặc đốt làng tôi" (1954), và đặc biệt là "Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ" (1963). Theo hồ sơ đánh giá của Cục Di sản văn hóa: Tác phẩm là sự kế thừa lối tạo hình của nghệ thuật phương Tây với thủ pháp hiện thực chắc khỏe, nhưng lại mang đậm tinh thần, màu sắc Việt. Tác phẩm là minh chứng căn bản cho khả năng biểu cảm đa dạng của nghệ thuật sơn mài Việt Nam ngoài lối biểu hình kiểu trang trí trong mỹ thuật truyền thống.

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn nhận định: "Đấy là tác phẩm mà sau này, kể cả những tác phẩm thời chống Mỹ hay thời kỳ chiến tranh phá hoại, cũng không vượt nổi tác phẩm họa sĩ Nguyễn Sáng đã đúc kết hình tượng của người chiến sĩ: Trong chiến hào, một người lính bị thương, băng bó trên đầu, nhưng được kết nạp ngay tại mặt trận. 

Tôi nghĩ rằng sự lựa chọn hình tượng, cái hình hài vạm vỡ của người chiến sĩ được cách điệu lên mà đúng với hình tượng chiến thắng: là người chiến sĩ - anh bộ đội Cụ Hồ. Trong con mắt tuyệt đẹp của các họa sĩ Việt Nam, họ chọn những hình tượng điển hình nhất, không gian đặc trưng nhất để thể hiện những tác phẩm của mình. Nếu không có cảm xúc, nếu không có sự lăn lộn tại Mặt trận, tôi nghĩ không bao giờ nó đẩy lên cái xúc cảm dâng trào như vậy để tạo ra những hình tượng đó."

Cũng theo Hồ sơ di sản, tư liệu Cục Di sản văn hóa: "Bức tranh là tác phẩm dựng lại thời khắc hào hùng của những người chiến sĩ Điện Biên ngay tại chiến trường với 3 nhóm nhân vật chính/ phụ. Nhóm nhân vật trung tâm gồm ba chiến sĩ trong đó có một chiến sĩ trên đầu còn quấn băng với khẩu súng trong tay. Nhóm ba người này được liên kết chặt chẽ với hai chiến sĩ khác phía bên phải bức tranh bằng một cái bắt tay đầy quyết tâm. Toàn bộ khung cảnh buổi kết nạp Đảng được diễn ra chóng vánh trong không gian chiến hào. Góc trái là một chiến sĩ đang dìu đồng đội bị thương cho thấy ranh giới của sự sống và cái chết thật mong manh. Nhưng phía hậu cảnh lại là một chiến sĩ khác hối hả ra trận như thể sự mất mát đó chính là động lực và  nhấn mạnh thêm bối cảnh khẩn trương của cuộc chiến. Bức tranh là có thể xem là bản hùng ca của dân tộc giai đoạn kháng chiến chống Pháp, là hình ảnh tượng trưng cho tinh thần cách mạng cao cả và lẫm liệt."

“Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ” đã tạo nên những ảnh hưởng mạnh mẽ đến xã hội như: cổ động tinh thần quân dân trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ - thời điểm bức tranh ra đời; ảnh hưởng đến các thế hệ họa sĩ sau thời Nguyễn Sáng với tinh thần là bản hùng ca về chủ nghĩa yêu nước và tinh thần cách mạng của nhân dân Việt Nam.

PGS TS Nguyễn Thế Kỷ khẳng định: "Trong mỹ thuật có rất nhiều tác phẩm của các họa sĩ thuộc thế hệ trường mỹ thuật Đông Dương đi vào kháng chiến. Ví dụ như nói về Tuần lễ vàng, chống giặc đói giặc dốt, giặc ngoại xâm, thì Nguyễn Sáng có tác phẩm “Kết nạp Đảng ở Điện Biên”. Cho đến hôm nay dù cuộc sống đã thay đổi, có nhiều thay đổi lớn lao, có nhiều mặt phong phú và kể cả đời sống có những cái bộn bề phức tạp, nhưng đã là người nghệ sĩ chân chính thì bao giờ cũng phải là người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, văn hóa."

Họa sĩ Nguyễn Sáng quê ở Mỹ Tho, Tiền Giang, tốt nghiệp trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương năm 1943, đi vào huyền thoại mỹ thuật Việt thế hệ hai của mỹ thuật Đông Dương “Nghiêm, Liên, Sáng, Phái” – tức là một trong bốn nhân vật xuất sắc thuộc bộ tứ của nền mỹ thuật cận đại Việt Nam. Ông đã nhận được giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học - nghệ thuật trên lĩnh vực mỹ thuật năm 1996.