Cuốn sách "Kiến tạo thay đổi: Hành trình kiến tạo những cộng đồng đáng sống ở Đông Nam Á" do Nhà xuất bản Thế giới ấn hành, ghi lại câu chuyện, chia sẻ của các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực thiết kế, kiến trúc, quy hoạch hạ tầng và chính sách. Mỗi trang sách đều chứa đựng những câu chuyện về tinh thần đổi mới, sáng tạo trong hành trình kiến tạo các cộng đồng đáng sống- lấy bản sắc và nhu cầu của con người trong cộng đồng ấy làm trọng tâm thiết kế. Ấn phẩm này vừa được giới thiệu trong khuôn khổ Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026. Sự kiện do Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam, EnCity và Công ty sách Omega Plus phối hợp tổ chức.

Toạ đàm ra mắt sách

Cuốn sách được chia thành 3 chương: Gắn kết để xây dựng lòng tin; Tiên phong đổi mới; Hiện thực hóa và tạo tác động. Mỗi chương khám phá một khía cạnh quan trọng trong kiến tạo thay đổi. Đó là những câu chuyện truyền cảm hứng, với góc nhìn suy tư, nhìn lại những thăng trầm, khúc quanh mà bất cứ ai cũng phải trải qua trong nỗ lực tạo ra tác động thực tiễn. Các tác giả trong cuốn sách cũng đưa ra quan điểm: Thiết kế thực sự không phải là một mơ mộng trên giấy, lạc giữa những ý tưởng xa vời và khát vọng viển vông. Thiết kế là một nghề thủ công, một lĩnh vực cần sự tận tâm và có chủ đích; nó là giao thoa của khoa học tri thức, nghệ thuật truyền tải và hành động kiến tạo. Từ đó, các tác giả khẳng định: gắn kết cộng đồng là một quá trình của việc thấu hiểu, quan sát, học hỏi và cả học lại từ đầu. Đó cũng là nền tảng cốt lõi của bất kì quy hoạch nào thực sự có giá trị.

Tại buổi tọa đàm, KTS. Marco Buinhas – Giám đốc Thiết kế, EnCity nhận định: Khu vực Đông Nam Á đang đứng trước một thách thức điển hình khi các đô thị đang trong quá trình chuyển mình từ đô thị hóa sang đại đô thị hóa. Các đô thị riêng lẻ được liên kết với quy mô đại đô thị, vốn có cấu trúc phức tạp, dưới sự ảnh hưởng của công nghệ, kinh tế, xã hội. Do vậy, trong thực tế quy hoạch hiện nay, trong ba yếu tố: Con người, thiên nhiên và bản sắc địa phương thì yếu tố bản sắc địa phương đang bị bỏ quên. “Bản sắc của nơi chốn không phải ở cấu trúc, hình dạng mà là linh hồn – nơi có những con người với những thói quen, phong tục, nếp sống. Kiến trúc sư là một trong những nhân tố làm nên sự thay đổi hồn cốt của nơi chốn. Do vậy họ cần có trách nhiệm trong việc kiến tạo, làm nên những thay đổi đặc biệt trong văn hóa –bản sắc”.

Vai trò cộng đồng và bản sắc địa phương trong kiến tạo không gian sống được đề cao trong nội dung cuốn sách

Trên đà phát triển hướng tới sự nhân văn, bền vững, đô thị cần quan tâm đến những cộng đồng yếu thế: người già, trẻ em, người thu nhập thấp… KTS Chu Kim Đức, đồng sáng lập kiêm Giám đốc Điều hành, Think Playgrounds- Nghĩ về sân chơi trong phố cho rằng: cuốn sách tập trung vào vấn đề cộng đồng và kết nối, có nhiều điểm tương đồng với những công việc mà Think Playgrounds đang thực hiện, đó là xây dựng sân chơi miễn phí cho trẻ em. “Khi mà trong thành phố, người ta hay bỏ quên những điều trước mắt, khi chúng ta quá để ý đến hình thức và nếu chỉ nhìn bản quy hoạch như hình vẽ thì sẽ không đúng với bản chất mà nó phải giải quyết. Chúng tôi làm sân chơi chỉ đơn giản là thấy trẻ con cần có không gian để chơi, bởi vấn đề đó ảnh hưởng sức khỏe thể chất, tinh thần của trẻ em. Tại sao vấn đề này vẫn chưa được Bộ Giáo dục xem là vấn đề quan trọng. Bởi việc vui chơi tự do ngoài trời khiến trẻ em phát triển tốt nhất ý thức, nhận thức xã hội, xây dựng kĩ năng trực giác. Những sân chơi nhỏ nhưng lại rất cần cho sự phát triển và cũng để cộng đồng nhận ra được đây là không gian giao lưu, kết nối, mang lại chất lượng đời sống đô thị tốt hơn rất nhiều”.

Thực tế xã hội cũng như hành nghề kiến trúc đang đặt ra câu hỏi: phải chăng, trong quá trình đô thị hóa, không chỉ ở Hà Nội mà rất nhiều thành phố, chúng ta đang theo đuổi, phục vụ nhu cầu của những người giàu hoặc trung lưu, trong khi đó những người yếu thế, bao gồm trẻ em và người già cần được quan tâm nhiều hơn. KTS Trần Huy Ánh (Ủy viên thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội) cho biết: kinh nghiệm từ nhiều nước cho thấy cần nhìn ra cơ hội trong việc phục vụ số đông. “Kiến tạo thay đổi” cũng chính là thay đổi cách nhìn: “Không phải người nhiều tiền có thể mua được nhiều thứ. Người sử dụng nhiều mới làm cho xã hội được thúc đẩy nhanh hơn. Người ta có giàu bao nhiêu đi chăng nữa nhưng sức mua giảm đi thì cũng hạn chế sự phát triển, cơ hội thay đổi cho chúng ta cũng ít đi. Nếu có cơ hội để làm cho tương lai, cần chú ý hơn đến tương lai của những người yếu thế chứ không phải là quá ưu tiên cho tầng lớp trung lưu, tầng lớp trên. Có như vậy, đô thị ấy mới nhân văn, bền vững và có sức sống hơn rất nhiều”.

Cuốn sách "Kiến tạo thay đổi: Hành trình kiến tạo những cộng đồng đáng sống ở Đông Nam Á" cũng mang đến một cách nhìn tổng quan, không chỉ thể hiện vai trò của các nhà thiết kế, quy hoạch mà còn thể hiện vai trò của nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó cộng đồng cũng được lắng nghe tiếng nói, được trao quyền nhiều hơn tham gia quá trình quy hoạch, kiến tạo những không gian sống cho tất cả mọi người.