Nhà văn Lê Quang Trạng. Ảnh: tuoitre.vn

Phóng viên: Thưa nhà văn Lê Quang trạng, trước hết anh là một người con ở vùng đất Tây Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long. Vậy việc sinh ra và lớn lên ở mảnh đất này có ảnh hưởng như thế nào tới trang viết của anh?

Nhà văn Lê Quang Trạng: Sinh ra và lớn lên ở miền Tây Nam Bộ - Đồng bằng sông Cửu Long, tôi nghĩ đây là một trong những yếu tố then chốt giúp cho tác phẩm của tôi có được màu sắc riêng so với các tác phẩm của các bạn bè cùng trang lứa ở các vùng miền khác. Bởi lẽ vùng đất Tây Nam Bộ là vùng đất mới, vùng đất của những người đi khai phá. Do vậy, nên nó có những bản sắc riêng, nó hàm chứa một nền văn hóa mang tính chất phóng khoáng. Bên cạnh đó, sông nước thiên nhiên của vùng đất Tây Nam Bộ cũng tạo nên tính cách hào sảng của người dân quê tôi. Do vậy, nên từ những tính cách của con người, tính cách của cả thiên nhiên và kể cả những dấu ấn văn hóa đã tạo nên những nếp sống, nếp nghĩ không chỉ đối với cá nhân mà nó còn vào trong tác phẩm, từ nếp sinh hoạt, nếp ăn, nếp nghỉ của nhân vật cũng là những thân phận của con người. Tuy nhiên, qua nét văn hóa thì nó sẽ làm cho thân phận bộc lộ một cách rõ nét hơn, đậm chất hơn.

Phóng viên: Tuy nhiên, bản thân mảnh đất Tây Nam Bộ nói riêng và mảnh đất đồng bằng sông Cửu Long nói chung nuôi dưỡng rất nhiều cây bút tài hoa. Vậy việc viết dưới bóng của những người khổng lồ như thế có gây áp lực gì cho nhà văn Lê Quang trạng khi viết về con người và mảnh đất đối với anh rất thân thuộc nhưng cũng là một mảnh đất trong văn chương đã được khai thác rất nhiều rồi.

Nhà văn Lê Quang Trạng: Tôi nghĩ là các nhà văn đi trước, những cây cao bóng cả không hẳn tạo áp lực cho chúng tôi. Những cây bút đi trước ở đồng bằng sông Cửu Long luôn tạo cho chúng tôi động lực. Một thế hệ tiền nhân đi trước họ đã sống, đã viết trong những hoàn cảnh khó khăn nhất, chiến tranh, ly loạn v.v… và họ vẫn sống, vẫn viết, họ vẫn khắc họa nên tính cách của con người đồng bằng sông Cửu Long một cách rất sinh động. Họ đã tạo nên một tiểu vùng văn chương trên bản đồ văn học Việt cho thế hệ của chúng tôi nguồn động lực để viết. Ngoài ra, tôi nghĩ ở mỗi một giai đoạn lịch sử, mỗi một thế hệ, mỗi quanh của thời đại sẽ đặt ra những vấn đề mới đối với con người, đối với văn hóa, đối với vùng đất. Chúng tôi là người trẻ được sinh ra và lớn lên trong thời bình lại được tiếp thu, tiếp nhận tinh hoa nhân loại trong thời đại 4.0 đã cởi mở rất nhiều vấn đề, rất nhiều thân phận cũng trên phong nền văn hóa đó, cũng trên miền đất đó, nhưng con người đã thay đổi về cách nhìn, cách nghĩ và nó bộc lộ ra những thân phận, những vấn đề mới về môi trường, về sinh thái, về thân phận, về di dân,… Điều này mở ra rất nhiều cảm xúc, rất nhiều khoảng trống để chúng ta cần phải lý giải bằng văn chương. Sứ mệnh của người viết là đi lý giải những vấn đề đó như thế nào và lý giải ra sao để nó vẫn mang đậm nét bản sắc và tôi nghĩ là chúng tôi sẽ là một thế hệ nối tiếp chứ không hẳn là sẽ bị những cây cao bóng cả làm cho mình bị át đi.

Phóng viên: Vâng, anh vừa nhắc đến những yếu tố khác ở trong văn chương. Ví dụ như vấn đề sinh thái. Ở đây tôi thấy rằng vấn đề sinh thái cũng là một trong những điều mà nhà văn Lê Quang Trạng quan tâm, nhất là tác phẩm gây chú ý của anh là “Cá linh đi học” đã nhận được giải thưởng của Hội Nhà văn. Vậy thì với chủ đề này thì anh đã có sự quan tâm từ bao giờ và tại sao anh quyết định là viết một tác phẩm có chủ đề về văn học sinh thái cho thiếu nhi?

Nhà văn Lê Quang Trạng: Đồng bằng sông Cửu Long nổi tiếng là một nơi hào sảng. Bởi vì thiên nhiên rất ưu ái cho con người, khí hậu cũng như là các yếu tố sinh thái rất tươi tốt, phong phú. Tuy nhiên là đây là vùng hạ nguồn của sông Mekong. Do vậy là nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp, mạnh mẽ nhất của biến đổi khí hậu. Thế nên trong khoảng thời gian gần đây, tình trạng biến đổi khí hậu ở đồng bằng sông Cửu Long ngày càng gay gắt, hạn mặn kéo dài và kéo theo đó là ô nhiễm môi trường. Là một người từng chứng kiến mảnh đất của mình tươi đẹp như thế và có những đổi thay như thế, đặt ra ở tương lai những dấu chấm hỏi nữa thì nó thôi thúc tôi viết tác phẩm “Cá linh đi học”. Đây cũng là một phần viết về quê hương. Tuy nhiên, tôi đặt ra cho mình những trăn trở về sinh thái, những trăn trở về môi trường. Tôi nghĩ rằng thông qua tác phẩm nhỏ của mình, bằng những câu chuyện, bằng hiện thực, bằng suy tư của mình thì sẽ gửi gắm được đến bạn đọc ngoài hiện thực của đồng bằng sông Cửu Long hiện tại thì còn gửi gắm đến những tâm tư để bạn đọc trẻ tuổi cũng như là các tác giả khác sẽ có một cái nhìn mới về sinh thái của đồng bằng sông Cửu Long nói riêng và tâm thức sinh thái theo xu hướng toàn cầu hóa hiện nay nói chung.  

Phóng viên: Vâng, anh đang viết những tác phẩm về vùng đất của mình và có thể gửi gắm được những thông điệp về vùng đất nhưng bản thân một người viết trẻ trong bối cảnh hiện tại thì chúng ta không chỉ kể câu chuyện về một vùng đất mà hơn thế chúng ta sẽ vươn lên kể câu chuyện của một dân tộc. Vậy từ trải nghiệm của cá nhân anh thì làm thế nào để tác phẩm của mình có thể viết được một tác phẩm vượt lên câu chuyện của một địa phương?

Nhà văn Lê Quang Trạng: Tôi nghĩ là màu sắc, bản sắc của mỗi địa phương, mỗi một cái gam màu sẽ có những sức hút riêng. Thời đại nào thì văn hóa và bản sắc cũng sẽ có sức hút riêng. Tuy nhiên, bản thân chúng tôi, những người sáng tác cần có sự tương tác với độc giả, với bạn đọc để thấy rằng là xu thế đọc, nhu cầu của bạn đọc ở thời đại của mình đang ở đâu, nó như thế nào. Không cái gì khác hơn ngoài việc trau dồi qua việc đọc, quan sát tình hình văn học và tiếp thu những cái hay những cái mới về kỹ thuật viết, về nghệ thuật, về tư tưởng của những tác phẩm lớn. Tuy nhiên, khi chúng ta áp dụng vào để chúng ta đưa vào tác phẩm của mình thì chúng ta tiêu hóa được những lý thuyết đó, những kỹ thuật đó để áp dụng vào tác phẩm và đem văn hóa, đem bản sắc của quê hương mình qua lăng kính mà mình đã học được để đến với bạn đọc. Như thế thì nó vừa chở được bản sắc của địa phương nhưng mà nó vừa mang được hơi hướng của thời đại. Nó đưa ra được cho độc giả những sản phẩm mà thị hiếu của thị trường đang cần và độc giả đang cần. Thông qua việc độc giả cần, người ta tìm đến tác phẩm của mình thì mình sẽ truyền tải được tình yêu quê hương, bản sắc, màu sắc của quê hương mình.